{"id":8049,"date":"2015-02-03T17:34:24","date_gmt":"2015-02-03T13:34:24","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=8049"},"modified":"2015-02-03T17:34:25","modified_gmt":"2015-02-03T13:34:25","slug":"m%c9%99mm%c9%99d-%c9%99min-r%c9%99sulzad%c9%99-%c9%99srimizin-siyavusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=8049","title":{"rendered":"M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 &#8211;&#8220;\u018fSR\u0130M\u0130Z\u0130N S\u0130YAVU\u015eU&#8221;"},"content":{"rendered":"<p style=\"color: #000000;\">\u00d6N S\u00d6Z<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Milli Az\u0259rbaycan n\u0259\u015friyyat\u0131n\u0131n ikinci say\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n bu risal\u0259mizin \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus bir <a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/C61016BA-03BD-49A6-86FC-A542010C77E9_mw1024_n_s.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-8050 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/C61016BA-03BD-49A6-86FC-A542010C77E9_mw1024_n_s-300x165.jpg\" alt=\"m\u0259mm\u0259d \u0259min9A6-86FC-A542010C77E9_mw1024_n_s\" width=\"213\" height=\"117\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/C61016BA-03BD-49A6-86FC-A542010C77E9_mw1024_n_s-300x165.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/C61016BA-03BD-49A6-86FC-A542010C77E9_mw1024_n_s-290x160.jpg 290w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/C61016BA-03BD-49A6-86FC-A542010C77E9_mw1024_n_s.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 213px) 100vw, 213px\" \/><\/a>mac\u0259ras\u0131 vard\u0131r. Bu mac\u0259ra \u00f6z\u00fc \u2013 \u00f6z\u00fcl\u00fcy\u00fcnd\u0259 bir m\u00f6vzu t\u0259\u015fkil etm\u0259kl\u0259 birlikd\u0259, \u0259srimizd\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n h\u0259y\u0259can v\u0259 t\u0259sirl\u0259ri izah bax\u0131m\u0131ndan da diqq\u0259t\u0259 layiqdir. \u2015\u018fsrimizin S\u0259yavu\u015fu\u2016 m\u00fc\u0259yy\u0259n bir m\u0259qs\u0259dl\u0259, v\u0259t\u0259nimizin, ictimai \u2013 fikrimizin v\u0259 inan\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi bir d\u00fc\u015fm\u0259nlik yaratmaq m\u0259qs\u0259diyl\u0259, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f bir \u0259s\u0259r deyildir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">N\u0259\u015friyyat\u0131m\u0131z\u0131n ilk say\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u2015Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u2016ni T\u00fcrkiy\u0259nin m\u0259tbuat al\u0259mind\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz bir \u0259ksikliyi q\u00fcdr\u0259timiz daxilind\u0259 ortadan qald\u0131rmaq m\u0259qs\u0259diyl\u0259, n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f bir planla yazm\u0131\u015fd\u0131q. Halbuki \u2015\u018fsrimizin S\u0259yavu\u015fu\u2016 bel\u0259 bir m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259qs\u0259d v\u0259 planla yaz\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Biz onun nec\u0259 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, n\u0259 kimi \u015f\u0259rtl\u0259r i\u00e7ind\u0259 v\u00fccuda g\u0259ldiyini q\u0131sa da olsa, anlatmasaq da, \u0259s\u0259rin n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn v\u0259 hans\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayd\u0131nla\u015fd\u0131ra bilm\u0259y\u0259c\u0259yimizi hiss edirik. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6ht\u0259r\u0259m oxucular\u0131m\u0131z\u0131n icaz\u0259si il\u0259 mac\u0259ra h\u0259yat\u0131m\u0131zdan bir qismini n\u0259ql ed\u0259lim:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bol\u015fevik istilas\u0131 k\u0259d\u0259rli &#8211; \u0259l\u0259mli bir fakt idi. Bir aya q\u0259d\u0259r Bak\u0131da saxland\u0131qdan sonra, bir arkada\u015fla b\u0259rab\u0259r Bak\u0131n\u0131 t\u0259rk etmi\u015f, G\u00fcrc\u00fcstana ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yola \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131q.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Hadis\u0259l\u0259r v\u0259 t\u0259sad\u00fcfl\u0259r bizi bir \u00e7ox da\u011flar\u0131 v\u0259 d\u0259r\u0259l\u0259ri g\u0259zdirdikd\u0259n sonra \u015eamax\u0131 q\u0259zas\u0131nda Lah\u0131c ad\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f bir q\u0259s\u0259b\u0259d\u0259 saxlanmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 buraxm\u0131\u015fd\u0131. Lah\u0131cda bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n evind\u0259 m\u00fcsafir idik. Bu evd\u0259 ki\u00e7icik bir kitabxana vard\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bir qismi farsca, bir qismi t\u00fcrkc\u0259, bir qismi d\u0259 rusca kitab v\u0259 d\u0259rgil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan bu kitabxanan\u0131n, m\u0259nc\u0259 \u0259n diqq\u0259t\u0259 layiq cildi Firdovsinin \u2015\u015eahnam\u0259\u2016si idi. \u2015\u015eahnam\u0259\u2016ni raz\u0131l\u0131q al\u0131b oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u015e\u0259rqin \u0259n b\u00f6y\u00fck romantik \u0259s\u0259ri o zaman \u00e7ox h\u0259ssas olan ruhumu istila etdi. Ke\u00e7irdiyimiz mac\u0259ral\u0131 h\u0259yat\u0131 \u015fairan\u0259 bir sur\u0259td\u0259, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fayan nec\u0259 hekay\u0259l\u0259r, nec\u0259 dastanlar, nec\u0259 tipl\u0259r, nec\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259l\u0259r vard\u0131. Bunlar\u0131n yan\u0131nda mara\u011f\u0131m\u0131 \u0259n \u00e7ox c\u0259lb ed\u0259n v\u0259 ruhumun \u0259n h\u0259ssas n\u00f6qt\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r n\u00fcfuz ed\u0259n bir hekay\u0259ydi: \u2015Siyavu\u015f\u2016 dastan\u0131n\u0131 oxudum.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u018fvv\u0259lc\u0259 a\u015fina oldu\u011fum dastan\u0131 ilk d\u0259f\u0259 oxuyurmu\u015f kimi oldum. O q\u0259d\u0259r sevdim, o q\u0259d\u0259r anlad\u0131m ki, bir daha t\u0259krar etdim. Y\u00fcks\u0259kd\u0259n oxudum. Arkada\u015f\u0131ma dinl\u0259tdim.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdur ki, ilham alm\u0131\u015fd\u0131m. \u2015Arkada\u015f, tariximizin Siyavu\u015funu dinl\u0259din. \u0130ndi s\u0259n\u0259 \u0259srimizin S\u0259yavu\u015funu yazaca\u011fam\u2016 \u2013 dedim. O, buna, heyr\u0259t etmi\u015fdi. H\u0259r saat v\u0259 h\u0259r anda bir basq\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sin\u0259 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bel\u0259 bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 yaz\u0131 yaz\u0131laca\u011f\u0131na inanmam\u0131\u015fd\u0131. F\u0259q\u0259t m\u0259n ba\u015flad\u0131m. Bir ne\u00e7\u0259 s\u0259hif\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131m ki, qald\u0131\u011f\u0131m\u0131z evi t\u0259dbir \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259yi\u015fm\u0259k laz\u0131m g\u0259ldi. \u0130kinci d\u0259yi\u015fdiyimiz yer m\u0259n\u0259 \u00e7ox uy\u011fun g\u0259lmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Ehtimal ki, t\u0259qibd\u0259n bir m\u00fcdd\u0259t uzaq olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bura daha s\u0259rf\u0259li idi. F\u0259q\u0259t Lah\u0131c da\u011flar\u0131n\u0131n \u0259n m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259mi olan Nihala baxan g\u00f6z\u0259l m\u0259nz\u0259r\u0259si, Girdiman \u00e7ay\u0131n\u0131n gec\u0259 ay i\u015f\u0131\u011f\u0131nda ox\u015fay\u0131c\u0131 ax\u0131nt\u0131s\u0131 v\u0259 yad g\u00f6z\u00fcnd\u0259n uzaq olan ki\u00e7ik ba\u011f\u00e7as\u0131 il\u0259 o, o anda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m ruh hal\u0131n\u0131 ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rin\u0259 t\u00f6km\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 malik idi. Alt\u0131nc\u0131 g\u00fcn yen\u0259 yerimizi d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olduq. \u0130ki g\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 bizi ba\u015fqa bir ev\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrtd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Burada sonuncu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn qaralamas\u0131n\u0131 bitirirdim. Art\u0131q Lah\u0131cda qala bilmirdik. Evl\u0259rind\u0259 m\u00fcsafir oldu\u011fumuz v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n bir qismi qaralanm\u0131\u015f, k\u0259nd \u00fcmumi g\u00f6z\u0259tl\u0259m\u0259 t\u0259hdidi alt\u0131nda qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bir an \u0259vv\u0259l Lah\u0131c\u0131 t\u0259rk etm\u0259k g\u0259r\u0259k idi. Bo\u015fa \u00e7\u0131xan iki t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsd\u0259n sonra da\u011fl\u0131q sah\u0259d\u0259n enib oval\u0131\u011fa g\u0259lmi\u015fdik. Ke\u00e7diyimiz k\u0259ndl\u0259rd\u0259n birisind\u0259 qaralama hal\u0131nda olan \u2015Siyavu\u015f\u2016un \u00fcz\u00fcn\u00fc k\u00f6\u00e7\u00fcrtd\u00fcm. T\u0259miz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lan n\u00fcsx\u0259ni qona\u011f\u0131 oldu\u011fumuz k\u0259ndliy\u0259 verib, qaralamas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcml\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. Q\u0259zaya u\u011framayaca\u011f\u0131m\u0131zdan \u0259min ola bilm\u0259zdim. T\u0259l\u0259f v\u0259 ya yaxalanaca\u011f\u0131 t\u0259xmin olunan yan\u0131mdak\u0131 n\u00fcsx\u0259d\u0259n ba\u015fqa dig\u0259r bir n\u00fcsx\u0259si d\u0259 olsun dey\u0259 bir t\u0259dbir\u0259 l\u00fczum g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcm.<\/p>\n<div class=\"embedded_content_object\" style=\"color: #000000;\">\n<div id=\"expandSmall274ff95b81164364979f13562459abac\" class=\"expandSmall floatLeft\" style=\"color: #000000;\">\n<div class=\"contentImage floatLeft\" style=\"color: #000000;\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"photo alignleft\" src=\"http:\/\/gdb.rferl.org\/F3904A94-E8EA-4881-9B4B-5B8D34ACCEE0_w268.jpg\" alt=\"R\u0259sulzad\u0259nin Ankaradak\u0131 m\u0259zar\u0131\" width=\"268\" height=\"176\" border=\"0\" \/><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p style=\"color: #000000;\">Buras\u0131 arkada\u015flar\u0131ma xitab\u0259n \u0259lav\u0259 etdiyim v\u0259siyy\u0259tnam\u0259d\u0259 daha a\u00e7\u0131qca g\u00f6r\u00fclm\u0259kd\u0259dir. Qorxdu\u011fum bir \u0259mr vaqe olmu\u015f, bulundu\u011fumuz yer t\u0259sad\u00fcf\u0259n k\u0259\u015ff edilmi\u015f, evimiz bas\u0131laraq, h\u0259bs olunmu\u015fduq. T\u0259slim olmzadan qabaq, yan\u0131mdak\u0131 n\u00fcsx\u0259ni t\u0259bii ki, t\u0259l\u0259f etmi\u015fdim. Bir \u00e7ox q\u0259za v\u0259 q\u0259d\u0259r ke\u00e7irdikd\u0259n sonra Moskvaya apar\u0131ld\u0131m. \u0130ki il m\u0259nfi bir h\u0259yat ke\u00e7irdim&#8230; Bu iki il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 \u2015S\u0259yavu\u015f\u2016un ikinci n\u00fcsx\u0259sinin \u0259man\u0259t verdiyim k\u0259ndlid\u0259 sa\u011f \u2013 salim qald\u0131\u011f\u0131na aid a\u00e7\u0131qca bir m\u0259lumat ala bilm\u0259dim.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">N\u00fcsx\u0259, arkada\u015flar\u0131n da \u0259lin\u0259 ke\u00e7m\u0259mi\u015fdi. K\u0259ndli, x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etdiyim\u0259 g\u00f6r\u0259 ka\u011f\u0131z\u0131m\u0131 almadan kitab\u0131 kims\u0259y\u0259 verm\u0259y\u0259c\u0259yini anlatm\u0131\u015fd\u0131. \u0130ki illik m\u0259nfi h\u0259yatdan sonra daha az mac\u0259ral\u0131 olmayan bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259 qurtularaqFinlandiyaya ke\u00e7dim. N\u0259hay\u0259t, buraya (\u0130stambul n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u2013 M. \u018f.) g\u0259ldim.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Tam \u00fc\u00e7 il sonra itirdiyimi buldum. \u2015\u018fsrimizin Siyavu\u015fu\u2016 bir \u00e7ox mu\u015fkulat v\u0259 mac\u0259ralara m\u0259ruz qald\u0131qdan sonra bol\u015fevik \u00e7\u0259p\u0259rini yararaq \u0130stambula q\u0259d\u0259r g\u0259lmi\u015f, yazar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 aid \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc yox etmi\u015fdir. Arkada\u015flardan b\u0259zil\u0259ri itirdiyim bu \u0259s\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 duydu\u011fum \u00fcz\u00fcnt\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcy\u00fc zaman, \u2015madam ki m\u00f6vzu m\u0259lumunuzdur, yenid\u0259n yazars\u0131n\u0131z\u2016 \u2013 dey\u0259 t\u0259s\u0259lli verirl\u0259rdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Ehtimal ki, bu m\u00f6vzu yenid\u0259n yaz\u0131la bil\u0259rdi, f\u0259q\u0259t o zamank\u0131 hal, ruh hal\u0131 v\u0259 v\u0259ziyy\u0259t bir daha geri g\u0259l\u0259mm\u0259z. 1920-ci ild\u0259 Lah\u0131cda qa\u00e7aq bir h\u0259yat ya\u015fayan \u018fli \u018fhm\u0259do\u011flunun*\u00a0\u0259s\u0259ri il\u0259 1923-c\u00fc ild\u0259 \u0130stambulda ya\u015fayan M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin \u0259s\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rq a\u015fkar olsa g\u0259r\u0259k. \u2015\u018fsrimizin S\u0259yavu\u015fu\u2016 T\u00fcrkl\u0259 ba\u015flayan iki tarixin d\u0259 h\u0259zin bir vaqe\u0259 v\u0259 hadis\u0259nin yan\u011f\u0131l\u0131 bir a\u011f\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">___________-<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>*Saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131m zaman da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m gizli ad<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Yaz\u0131lan vaqe\u0259d\u0259 i\u015ftirak etmi\u015f bir f\u0259rd sif\u0259tiyl\u0259 v\u0259 \u0259td\u0259n, qandan, sinird\u0259n yaranm\u0131\u015f bir canl\u0131 olmaqla hissl\u0259rinin t\u0259sirin\u0259 qap\u0131lm\u0131\u015f,\u00a0f\u0259q\u0259t ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 t\u0259sad\u00fcf\u0259n, b\u0259lirli bir qay\u0259 g\u00fcdm\u0259d\u0259n, bu anda duyulan \u00e7ox d\u0259rin bir t\u0259siri hekay\u0259 ed\u0259n bu \u0259s\u0259rin s\u0259mimiyy\u0259ti \u0259lb\u0259tt\u0259, inkar olunmaz. T\u0259sad\u00fcf edil\u0259n q\u00fcsurlar\u0131n xo\u015f niyy\u0259tli qar\u015f\u0131lanmas\u0131 rica olunur. Bel\u0259 ki, \u0259s\u0259r yaz\u0131lark\u0259n bir \u00e7ox istiar\u0259 v\u0259 misallar\u0131 etibar\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi m\u00fchitini n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bu q\u0259d\u0259r mac\u0259ralar\u0131n sonunda \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0130stambulda n\u0259\u015fr etm\u0259k qism\u0259t olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu qism\u0259t \u00f6z\u00fcn\u0259 bir \u015fiv\u0259 t\u0259shihi il\u0259 bir b\u00f6l\u00fck yax\u0131n adamlar\u0131n \u0259lav\u0259sind\u0259n ba\u015fqa itkiy\u0259 u\u011framam\u0131\u015fd\u0131r. \u2015Siyavu\u015f\u2016, meydana g\u0259lm\u0259si il\u0259 Lah\u0131cdak\u0131 kitabxana sahibi, bizi bir ata kimi b\u0259sl\u0259y\u0259n o sevimli ixtiyar v\u0259 n\u0259hay\u0259t, \u00f6l\u00fcm t\u0259hl\u00fck\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259man\u0259ti \u015fahid kimi g\u00f6st\u0259r\u0259n o m\u0259rd k\u0259ndlil\u0259r\u0259 borcludur. Burada onlara m\u0259n\u0259n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr etm\u0259yi v\u0259zif\u0259 say\u0131ram. Bol\u015fevikl\u0259rin q\u0259hrin\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131nlar dey\u0259 adlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131q g\u00f6st\u0259rm\u0259m\u0259k z\u0259rur\u0259ti il\u0259 \u00fczg\u00fcn\u0259m. \u0130n\u015fallah, onun da n\u00f6vb\u0259si g\u0259l\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong>M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<h3 style=\"color: #000000;\">\u018fsrimizin Siyavu\u015fu<\/h3>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00abMill\u0259t yoludur, haq yoludur tutdu\u011fumuz yol Ey haq!<br \/>\nYa\u015fa, ey sevgili mill\u0259t, ya\u015fa, var ol!\u00bb<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>T. F.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131 yolunda can ver\u0259n \u015f\u0259hidl\u0259rin ruhuna ithafd\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">\u018fvv\u0259lc\u0259 tarixin Siyavu\u015funa bir g\u00f6z g\u0259zdir\u0259k:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u0130ran romantizminin mahir \u015fairi Firdovsi Tusinin d\u0259y\u0259rli ad\u0131n\u0131 d\u00fcnyalar durduqca qalan v\u0259 \u015fairan\u0259 \u00abN\u0259mir\u0259m \u0259z in p\u0259s ki, m\u0259n zind\u0259\u0259m (2) &#8211; dey\u0259 \u00f6y\u00fcnm\u0259sini kamal, c\u0259sar\u0259t v\u0259 ithaflarla s\u00f6yl\u0259d\u0259n \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bbnin, m\u0259nc\u0259 \u0259n \u015fah \u0259s\u0259r dastan\u0131 \u2014 Siyavu\u015f hekay\u0259 &#8211; x\u0259zin\u0259sidir. \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bbnin \u0259n ruhlu qismi, m\u0259&#8217;umdur ki, \u0130ran-Turan m\u00fcharib\u0259l\u0259ridir. Bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rin \u0259n h\u0259y\u0259canl\u0131 v\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tlil\u0259ri, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, Siyavu\u015f qan\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn apar\u0131lanlar\u0131d\u0131r. Firdovsi \u2014 sava\u015f v\u0259 \u015f\u0259nlik a\u015fiqi, boylu-buxunlu v\u0259 ilahi \u0259zm v\u0259 h\u00fcn\u0259r \u015fairidir. Q\u00fcvv\u0259tl\u0259 g\u00f6z\u0259lliyi h\u0259r yerd\u0259 tam g\u00f6r\u0259n bu \u015fairin \u0259n q\u00fcvv\u0259tli v\u0259 \u0259n g\u00f6z\u0259l insan\u0131 R\u00fcst\u0259mdir. Firdovsi ilham\u0131ndan do\u011fulmu\u015f bu Sistan p\u0259hl\u0259van\u0131ndan ba\u015fqas\u0131n\u0131 tanr\u0131 yaratmam\u0131\u015f, n\u0259 m\u00f6c\u00fcz\u0259dir ki, g\u00f6st\u0259rm\u0259mi\u015fdir. F\u0259q\u0259t R\u00fcst\u0259m p\u0259hl\u0259van bel\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rini \u00abSiyavu\u015f qorxusunun\u00bb intiqam\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn vuru\u015fdu\u011fu meydanlarda g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">S\u0130YAVU\u015eUN QISACA \u018fHVALI<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>1 \u2014 Siyavu\u015fun do\u011fulmas\u0131, 2 \u2014 Siyavu\u015fun t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si, 3 \u2014 Siyavu\u015f Turanda, \u018ffrasiyab\u0131n r\u00f6yas\u0131 v\u0259 Siyavu\u015fu yax\u015f\u0131 qar\u015f\u0131lamas\u0131. 4 \u2014 \u00abSiyavu\u015f K\u0259rd\u00bb \u2014 Siyavu\u015f \u015f\u0259h\u0259ri. 5 \u2014 Siyavu\u015fun b\u0259xtsizliyi. G\u0259rsiv\u0259zin hekay\u0259si. Siyavu\u015fun \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si. Siyavu\u015fun son s\u00f6z\u00fc.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Xalq aras\u0131da m\u0259\u015fhur olan\u0131 bel\u0259dir ki:, K\u0259yanil\u0259rd\u0259n Keykavusun o\u011flu Siyavu\u015f \u00f6gey anas\u0131 S\u00fcdab\u0259nin e\u015fqi v\u0259 atas\u0131 Keykavusun v\u0259fas\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan bezar olub Turana qa\u00e7d\u0131. Turan xaqan\u0131 \u018ffrasiyab t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259mimi q\u0259bul g\u00f6rd\u00fc. Xaqan\u0131n q\u0131z\u0131 Fir\u0259ngizl\u0259 evl\u0259ndi. N\u0259hay\u0259t, \u018ffrasiyab\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 g\u0259lib ba\u015f\u0131 k\u0259sildi. Haqs\u0131z t\u00f6k\u00fcl\u0259n bu qan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130ranla Turan bir-birin\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 \u0259srl\u0259r uzunu qan axd\u0131. F\u0259q\u0259t \u0130ran \u00ab\u0130liada\u00bbs\u0131n\u0131n bu h\u0259zin dastan\u0131n\u0131 mifologiyadak\u0131 r\u00fcmuzu sez\u0259r\u0259k oxuyanda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Siyavu\u015f h\u0259qiq\u0259td\u0259n \u00e7ox \u015fer\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015f bir r\u0259mz tarixidir. Bu bir simvoldur. Mifologiya, tarixin Hu\u015f\u0259ngd\u0259n \u0259vv\u0259lki q\u0259dim \u0259srl\u0259rinin v\u0259ziyy\u0259tini x\u0259yan\u0259t il\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259ql ed\u0259r. Bu kimi na\u011f\u0131llar \u00ab\u018fz z\u0259man\u0259<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">__________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>2. Bundan \u00f6lm\u0259r\u0259m, \u00e7\u00fcnki m\u0259n diriy\u0259m<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">C\u0259blul\u2014tarix\u00bb deyil\u0259n \u0259ski zaman\u0131n bir t\u0259qvimidir. Bir-birl\u0259ri il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u0259skid\u0259 qurulmu\u015f, h\u0259l\u0259 \u0130ran il\u0259 Turan kimi birbiri il\u0259 \u0259srl\u0259rc\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015f, bu s\u0259b\u0259bl\u0259rin mifoloji fonu v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259ri \u00e7ox qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Bu qar\u0131\u015f\u0131q mifologiyan\u0131n b\u0259z\u0259n t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 bat\u0131r, ruslarda boqat\u0131r, farslarda bahador s\u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u0259nz\u0259rliyi kimi, bir qisim q\u0259hr\u0259manlarada b\u0259nz\u0259rliyi v\u0259 ya ortaql\u0131\u011f\u0131 olur.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00abSiyavu\u015f\u00bb hekay\u0259sinin ifad\u0259sind\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, o, h\u0259m bat\u0131r, h\u0259m d\u0259 bahad\u0131r olub \u0130ranla Turan aras\u0131nda ortaq bir q\u0259hr\u0259mand\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, Siyavu\u015f m\u0259\u015fhur oldu\u011fu kimi bir iranl\u0131, daha do\u011frusu, xalis bir iranl\u0131 deyil. Onun n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 do\u011frulu\u011funu Firdovsi bel\u0259 na\u011f\u0131l edir. \u0130ran bahad\u0131rlar\u0131ndan iki s\u0259rk\u0259rd\u0259 \u2014 Tusla Kiv Turan h\u00fcdudunda ova \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131lar. Ov \u0259snas\u0131nda, orman i\u00e7ind\u0259 evd\u0259n qa\u00e7m\u0131\u015f bir q\u0131za rast g\u0259ldil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Q\u0131z\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi h\u0259r iki p\u0259hl\u0259van\u0131n \u00fcr\u0259yini bir anda oxlad\u0131. \u0130kisi da\u011f ke\u00e7isi ovunda ik\u0259n, bu orman p\u0259risinin kirpikl\u0259rinin oxuna h\u0259d\u0259f oldular. Sa\u00e7lar\u0131 a\u011farm\u0131\u015f qoca p\u0259hl\u0259vanlar \u00abceviz bulmu\u015f cocuqlar\u00bb (3) kimi bu tap\u0131lm\u0131\u015f p\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnaqi\u015f\u0259 etdil\u0259r. Biri q\u0131z\u0131 daha \u0259vv\u0259l g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc, dig\u0259ri is\u0259 daha \u0259vv\u0259l tutdu\u011funu dey\u0259r\u0259k, haqq \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc aray\u0131r, he\u00e7 biri g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259 getm\u0259k ist\u0259mirdi. N\u0259hay\u0259t, iki dostu birbirin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259n bu g\u00f6z\u0259li Keykavusun yan\u0131na g\u0259tirib davan\u0131n h\u0259llini onun \u00f6hd\u0259sin\u0259 buraxd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">O da eyn\u0259n cocuqlar \u00fc\u00e7\u00fcn ceviz b\u00f6l\u0259n qoca kimi, q\u0131z\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259kl\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni h\u0259ll etdi. Firdovsinin anlatd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, p\u0259hl\u0259vanlara b\u0259la olan bu q\u0131z\u0131n \u0259sli Turanl\u0131 olub, n\u0259sli \u018ffrasiyab\u0131n qarda\u015f\u0131 G\u0259rsiv\u0259z\u0259 q\u0259d\u0259r var\u0131b gedirmi\u015f. Bu minvalla \u018ffrasiyab s\u00fclal\u0259sind\u0259n olan bir Turan g\u00f6z\u0259li \u0130ran \u015fah\u0131 il\u0259 qovu\u015fdu v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 :<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00abC\u00fcda m\u00fcd \u0259z u k\u00fcd\u0259ki \u00e7\u00fcn p\u0259ri<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be \u00e7\u00f6hr\u0259 bes\u0259n but Az\u0259ri\u00bb (4)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu Az\u0259ri heyk\u0259l\u0259 Siyavu\u015f ad\u0131 verdil\u0259r. Siyavu\u015fun t\u0259rbiy\u0259sini R\u00fcst\u0259m p\u0259hl\u0259vana tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. R\u00fcst\u0259m onu \u00f6z\u00fc kimi bir igid el\u0259mi\u015fdi. O, z\u0259man\u0259y\u0259 uy\u011fun h\u0259rb \u00fcsullar\u0131na tamamil\u0259 a\u015fina, silah<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">______________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>3. Lafonten \u00fcslubunda hekay\u0259l\u0259r yazan rus \u015fairi Kr\u0131lov bir ceviz tapan iki cocu\u011fun m\u00fcbahis\u0259sinn hekay\u0259 kimi t\u0259svir edir ki, biri cevizi \u0259vv\u0259l g\u00f6rd\u00fcy\u00fcnd\u0259n, dig\u0259ri is\u0259 daha \u0259vv\u0259l \u0259lin\u0259 ald\u0131\u011f\u0131ndan b\u0259hsiyl\u0259 az qala qov\u011fa qald\u0131r\u0131rlar, N\u0259hay\u0259t, yoldan ke\u00e7\u0259n bir qocan\u0131 \u00f6zl\u0259rin\u0259 hakim tuturlar. Qoca, cevizi q\u0131raraq qab\u0131\u011f\u0131n\u0131 ikiy\u0259 b\u00f6l\u00fcb \u2014 \u00abbiri s\u0259nin, dik\u0259ri d\u0259 o birinin, i\u00e7i d\u0259 m\u0259nim\u00bb \u2014 dey\u0259 davan\u0131 h\u0259ll etmi\u015fdir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>4. O, p\u0259ri, kimi bir o\u011ful do\u011fdu ki, \u00e7\u00f6hr\u0259si Az\u0259ri heyk\u0259lin\u0259 b\u0259nz\u0259yirdi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">oynatma\u011f\u0131, qur\u015fama\u011f\u0131 \u00e7ox yax\u015f\u0131 bil\u0259n bir p\u0259hl\u0259van kimi yeti\u015fmi\u015fdi. Buna baxmayaraq, o, sava\u015fdan \u00e7ox bar\u0131\u015f\u0131\u011fa t\u0259r\u0259fdar idi. Firdovsi g\u00f6z\u0259lliyi q\u00fcvv\u0259td\u0259n ay\u0131rm\u0131r. Siyavu\u015f, qad\u0131nlar\u0131 \u00e7\u0131ld\u0131racaq bir g\u00f6z\u0259lliy\u0259 sahib idi. F\u0259q\u0259t v\u00fccudu kimi onun ruhu da g\u00f6z\u0259l idi: m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir t\u0259mizliy\u0259 sahib idi. Bu m\u0259rd xasiyy\u0259ti il\u0259 o, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 nam\u0259rd m\u00fchit i\u00e7ind\u0259 p\u0259k \u00e7ox m\u00fc\u015fk\u00fclata, t\u0259hl\u00fck\u0259li mac\u0259ralara u\u011frad\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00d6z\u00fcn\u0259 ilk mac\u0259ran\u0131 a\u00e7an \u00f6gey anas\u0131 S\u00fcdab\u0259 olmu\u015fdu. S\u00fcdab\u0259, g\u00f6z\u0259lliyi il\u0259 m\u0259\u015fhur, m\u00fcst\u0259sna v\u0259 ehtirasl\u0131 bir qad\u0131n idi. G\u0259nc Siyavu\u015fa \u00f6gey o\u011flu olmas\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n e\u015fq, t\u0259klif etdi, r\u0259dd cavab\u0131 ald\u0131qda ondan Keykavusa \u015fikay\u0259t etdi. C\u0131rmanm\u0131\u015f bir \u00fczl\u0259 h\u00fczuruna \u00e7\u0131x\u0131b: \u00abo\u011flun m\u0259n\u0259 t\u0259cav\u00fcz etm\u0259k ist\u0259di, ba\u015f v\u0259 \u00fcz\u00fcm\u00fc c\u0131rd\u0131\u00bb \u2014 dey\u0259 iftira etdi. Siyavu\u015f sor\u011fu suala tutulark\u0259n S\u00fcdab\u0259nin ona f\u0259na bir t\u0259klif etdiyini s\u00f6yl\u0259di. Xan\u0131m\u0131 il\u0259 o\u011flu aras\u0131nda qalan pad\u015fah, hakiml\u0259rin t\u00f6vsiy\u0259si il\u0259 g\u00fcnahkarla m\u0259sumu ay\u0131rd etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00f6zl\u0259rinin m\u00fcq\u0259dd\u0259s oddan ke\u00e7m\u0259l\u0259rini (5) \u0259mr etdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Siyavu\u015f oddan ke\u00e7\u0259r\u0259k, g\u00fcnahs\u0131z oldu\u011funu isbat etdi. \u0130kinsi mac\u0259ra n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 daha m\u00fch\u00fcm idi. Turan xaqan\u0131 \u0130ran torpa\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas qismini hakimiyy\u0259ti alt\u0131na alm\u0131\u015fd\u0131. Keykavus Turana qar\u015f\u0131 h\u0259rb elan ed\u0259r\u0259k, komandanl\u0131\u011fa o\u011flu Siyavu\u015fu t\u0259yin etdi. R\u00fcst\u0259m d\u0259 Siyavu\u015fun \u0259mrin\u0259 verildi. Siyavu\u015f m\u00fcharib\u0259ni bacar\u0131qla idar\u0259 etdi. Turanl\u0131lar \u0130ran torpa\u011f\u0131n\u0131 t\u0259rk etdil\u0259r. \u0130ndi m\u00fcharib\u0259 m\u00fcdafi\u0259 xarakterind\u0259n \u00e7\u0131xaraq, h\u00fccum formas\u0131 al\u0131rd\u0131. \u0130ran ordusu Turan torpa\u011f\u0131na ke\u00e7\u0259c\u0259kdi. Bu \u0259snada \u018ffrasiyabdan el\u00e7il\u0259r g\u0259ldi. \u018ffrasiyab bar\u0131\u015f\u0131q t\u0259klif edirdi. Siyavu\u015f bar\u0131\u015f\u0131q t\u0259klifini q\u0259bul etdi, h\u0259rbi bitirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn atas\u0131na x\u0259b\u0259r yollad\u0131. Keykavus, Siyavu\u015fdan g\u0259l\u0259n bu t\u0259klif\u0259 q\u0131zd\u0131 \u2014onu s\u0259rk\u0259rd\u0259likd\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131, yerin\u0259 dig\u0259r birisini t\u0259yin edib m\u00fcharib\u0259nin davam\u0131n\u0131 h\u00f6km etdi. Siyavu\u015f is\u0259 bar\u0131\u015f\u0131q t\u0259klifini atas\u0131n\u0131n inad\u0131ndan \u00fcst\u00fcn tutdu\u011fundan \u0130ran\u0131 t\u0259rk edib bir ne\u00e7\u0259 se\u00e7m\u0259d s\u00fcvarisiyl\u0259 Turanda s\u0131\u011f\u0131na\u0441aq tapd\u0131. Bu s\u0131\u011f\u0131na\u0441aqla Siyavu\u015f b\u00f6y\u00fck m\u0259qs\u0259din\u0259 yetm\u0259k f\u00fcrs\u0259tini g\u00f6zl\u0259yirdi. M\u0259qs\u0259di is\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015f olan iki irqin qan\u0131n\u0131 art\u0131q bo\u015f yer\u0259 ax\u0131tmamaq idi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130ranla Turan\u0131 bar\u0131\u015fd\u0131rmaq laz\u0131m idi. Bel\u0259 bir bar\u0131\u015f\u0131q t\u0259klifini q\u0259bul etm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn atas\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 yen\u0259 bel\u0259 bir bar\u0131\u015f\u0131q t\u0259klifind\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u018ffrasiyaba s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Turana ke-\u00e7\u0259rk\u0259n atas\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda bu m\u0259qs\u0259dini bel\u0259 anlad\u0131r, deyir ki: \u00abM\u0259n g\u0259nc olma\u011f\u0131mla yana\u015f\u0131, a\u011f\u0131l v\u0259 m\u00fchakim\u0259mi idar\u0259 etdim. \u00d6z n\u0259fsim\u0259 sahib oldum. \u015eah\u0131n h\u0259r\u0259mi m\u0259nim ilk d\u0259rdim oldu. Oddan ke\u00e7m\u0259k qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131m. Bu haldan bez\u0259r\u0259k h\u0259rb\u0259 at\u0131ld\u0131m, m\u00fcz\u0259ff\u0259r oldum. N\u0259hay\u0259t, s\u00fclh ba\u011flad\u0131m. El\u0259 bir s\u00fclh ki, iki al\u0259m buna m\u0259mnun oldu, yaln\u0131z \u015fah\u0131n q\u0259lbi da\u015f oldu, polada d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">_____________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>5. Odun m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyin\u0259 inan\u0131lan \u0259ski \u0130randa \u0259fsan\u0259l\u0259rin r\u0259vay\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, su\u00e7lular\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s oddan ke\u00e7irm\u0259k ad\u0259ti varm\u0131\u015f. T\u0259qsirli say\u0131lan, g\u00fcnahs\u0131zsa, od onu yaxmazm\u0131\u015f.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\"><em>N\u0259yam\u0259t zim\u0259n hi\u00e7 kari n\u0259s\u0259n\u0259<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Ko\u015fad\u0259n h\u0259man o h\u0259man niz b\u0259nd<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7u \u00e7e\u015fme\u015f zi didari m\u0259n k\u0259\u015fti sir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>B\u0259r sir k\u0259\u015ft\u0259 n\u0259ba\u015f\u0259m d\u0259mir (6) .<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u018ffrasiyab Siyavu\u015fu yuxusunda g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. Yozucular ona demi\u015fdil\u0259r ki, \u00abBu cavan il\u0259 h\u0259rb ets\u0259 v\u0259 ya bu g\u0259nc onun \u0259lind\u0259 \u00f6ls\u0259, taxt v\u0259 tac\u0131 devril\u0259r\u0259k Turan xaraba qalacaq, d\u00fcnyada qan qur\u015fa\u011fa \u00e7\u0131xacaq\u00bb. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 o, Siyavu\u015fun k\u00f6nl\u00fcn\u00fc h\u0259r vasit\u0259 il\u0259 \u0259l\u0259 alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Siyavu\u015f da \u018ffrasiyab\u0131 sevirdi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 o, s\u0259rk\u0259rd\u0259 Piran\u0131n (7) ata kimi t\u00f6vsiy\u0259si il\u0259 \u018ffrasiyab\u0131n q\u0131z\u0131 Fir\u0259ngizl\u0259 evl\u0259ndi. \u018ffrasiyab, damad\u0131n\u0131n h\u0259yat v\u0259 rifah\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ona Turan\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l bir b\u00f6lg\u0259sini ay\u0131rd\u0131. Siyavu\u015f bar\u0131\u015f\u0131qsev\u0259r oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn burada g\u00f6z\u0259l v\u0259 n\u00fcmun\u0259vi bir saray tikdirdi. Bu saray iki b\u00f6y\u00fck al\u0259min g\u00f6z\u0259llikl\u0259rini, \u015fahl\u0131\u011fa layiq b\u00fct\u00fcn m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u0259ks etdir\u0259n \u015f\u0259kild\u0259 idi. \u00abSiyavu\u015f g\u0259rd\u00bb (Siyavu\u015f saray\u0131) ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan bu tikilini \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bb bel\u0259 t\u0259rif edir: &#8230;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>N\u0259 k\u0259rma\u015fi k\u0259rm v\u0259 n\u0259 s\u0259rma\u015f s\u0259rd<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>H\u0259m\u0259 sayi &#8211; \u015fadi v\u0259 aramu hard<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>N\u0259 bini d\u0259r an \u015f\u0259hr \u2014 i billar k\u0259s,<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Y\u0259ki bostan \u0259z behi\u015ft\u0259st v\u0259 b\u0259r<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>H\u0259m\u0259 abha ru\u015f\u0259n v\u0259 hu\u015fguvar<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>H\u0259mi\u015f\u0259 b\u0259rri yomu o \u00e7\u00fcn b\u0259har\u00bb (8)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u018ffrasiyab\u0131n \u0259mri il\u0259 d\u00fcnyadan x\u0259rac alma\u011fa \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, Piran geri d\u00f6n\u0259nd\u0259 pad\u015fah\u0131n s\u00f6yl\u0259diyi x\u0259b\u0259rl\u0259r \u0259snas\u0131nda \u0259n \u0259vv\u0259l \u00abSiyavu\u015f g\u0259rd\u00bb d\u0259n b\u0259hs il\u0259 deyir ki:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Siyavu\u015f yegi cayuki \u015f\u0259ht n\u0259\u011fz<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>P\u0259s\u0259ndideyi m\u0259rdum paki m\u0259\u011fz<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Yeki \u015f\u0259hr did\u0259m ke \u0259nd\u0259r z\u0259mip<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>N\u0259 bin\u0259d \u00e7inan k\u0259s be Turan z\u0259min. (9)\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">__________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>6. He\u00e7 bir i\u015f b\u0259y\u0259ndir\u0259 bilm\u0259dim. A\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131mla yumuldu\u011fum bir oldu. G\u00f6z\u00fc m\u0259ni g\u00f6rm\u0259kd\u0259n bezdi. Bezgin bir h\u00fczurda is\u0259 c\u0259sur ola bilm\u0259r\u0259m.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>7 \u018ffrasiyab\u0131n v\u0259ziri.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>8 \u00a0N\u0259 soyuq, n\u0259 isti &#8211; h\u0259r t\u0259r\u0259f f\u0259r\u0259h, rahat. C\u0259nn\u0259td\u0259n bir bostan tapark\u0259n, orada x\u0259st\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259z. sular\u0131 saf v\u0259 dadl\u0131, \u00e7\u00f6ll\u0259ri daima bahar.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>9. Siyavu\u015f \u00abz\u00f6vq \u0259rbab\u0131n\u0131n xo\u015funa g\u0259l\u0259c\u0259k bir diyar salm\u0131\u015fd\u0131r ki, bel\u0259 bir \u015f\u0259h\u0259ri kims\u0259 b\u00fct\u00fcn Turan \u00f6lk\u0259sind\u0259 tapa bilm\u0259z<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">G\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131 g\u00fcnd\u00fcz, yar\u0131s\u0131 gec\u0259dir. Ay\u0131n yar\u0131s\u0131 ayd\u0131nl\u0131q, yar\u0131s\u0131 qaranl\u0131qd\u0131r. \u0130lin yar\u0131s\u0131 isti, yar\u0131s\u0131 soyuqdur. D\u00fcnya ta ilk yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan b\u0259ri iki \u00fcz-\u00fcz\u0259 q\u00fcvv\u0259nin, iki qar\u015f\u0131 n\u00f6qt\u0259nin \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131na sava\u015f meydan\u0131 olmu\u015f, insanl\u0131q tarixi ad\u0259t\u0259n bu \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131n, mac\u0259ralar\u0131, avant\u00fcralar\u0131 il\u0259 bu \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131n al\u0131n yaz\u0131s\u0131ndan ibar\u0259t olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">T\u0259bi\u0259tin h\u0259r \u015feyind\u0259 dualizm oldu\u011fu kimi, g\u0259lib ke\u00e7ici tarix d\u0259 bu ikilikd\u0259n yaxa qurtara bilm\u0259mi\u015fdir. Bu dualizm, bilxass\u0259 \u0130ran\u0131n dini Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fckd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. H\u0259r H\u00fcrm\u00fczd\u0259 qar\u015f\u0131 bir \u018fhrim\u0259n (10) vard\u0131r. Bunlar daima vuru\u015fur, q\u0259l\u0259b\u0259 gah onun, gah o birinin olub \u00e7arp\u0131\u015fma d\u00fcnyalar durduqca davam edir. Firdovsinin f\u0259ls\u0259f\u0259 olaylar\u0131, ba\u015fdan aya\u011fa H\u00fcrm\u00fczd il\u0259 \u018fhrim\u0259n ikiliyind\u0259n ibar\u0259tdir. Onun R\u00fcst\u0259m p\u0259hl\u0259van\u0131n diliyl\u0259 s\u00f6yl\u0259tdiyi:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7inin \u0259st r\u0259m s\u0259ray d\u00fcr\u00fc\u015ft<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Gahi p\u00fc\u015ft zin v\u0259 gahi zinbe p\u00fcr\u00fc\u015ft &#8211; (11)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Hikm\u0259tli \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bbnin h\u0259r s\u0259hif\u0259sind\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir p\u0259hl\u0259van\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti \u00abs\u0259ad\u0259t r\u00fctb\u0259sind\u0259n z\u0259miliy\u0259\u00bb d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, h\u0259m\u0259n bu s\u00f6z\u00fc t\u0259krar edib durur. \u00ab\u00c7inin \u0259st\u00bb f\u0259l\u0259yin g\u0259rdi\u015fidir\u2014 dey\u0259 yaz\u0131l\u0131r. Bu f\u0259ls\u0259f\u0259 yaln\u0131z qat\u0131 bir iranl\u0131 olan Firdovsinin R\u00fcst\u0259mi il\u0259 \u00abA\u011f dev\u00bbind\u0259 deyil, Q\u0259rb \u0259d\u0259biyyat\u0131 ustadlar\u0131ndan olan alman \u015fairi \u00abH\u00f6tenin Faustu il\u0259 Mefistofelind\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Siyavu\u015f, r\u0259hmli fikirl\u0259rl\u0259 dolu d\u00fcnyan\u0131 c\u0259nn\u0259t\u0259 d\u00f6nd\u0259rm\u0259k ist\u0259y\u0259n pad\u015fah sif\u0259tli bir Faust ik\u0259n, G\u0259rsiv\u0259z \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u00fcqabil \u015feytani bir q\u0259r\u0259zl\u0259 Mefistofel rolunu oynay\u0131r. O, \u00abm\u00fchasir bir \u0130ran \u015fahzad\u0259sinin\u00bb Turan xaqanlar\u0131na uy\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u0259 bilmir. Siyavu\u015f \u018ffrasiyaba \u015fikay\u0259t ed\u0259r\u0259k deyir ki,<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>F\u00fcr\u00fcstad\u0259 am\u0259d zi Kavus \u015fah<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Cehani b\u0259n\u0259zdiki o \u00e7\u0259n\u0259kah<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Zirum v\u0259z \u00e7in niz\u0259\u015f am\u0259d niyam<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>H\u0259mi yadi Kavus gir\u0259d becan (12)\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>10 \u00a0Z\u0259rd\u00fc\u015ft dinin\u0259 inananlar\u0131n pislik tanr\u0131s\u0131, \u015feytan.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>11 \u00a0\u00abBu qoca v\u0259 s\u0259rt d\u00fcnyan\u0131n ad\u0259ti bel\u0259dir ki, gah insana y\u0259h\u0259rin\u00bb belind\u0259, gah da y\u0259h\u0259ri insan\u0131n belind\u0259 g\u0259zdirir\u00bb \u2014 m\u0259nas\u0131nda olan bu beyt R\u00fcst\u0259min s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. Ova \u00e7\u0131xan R\u00fcst\u0259m at\u0131 R\u0259x\u015fi otlama\u011fa buraxm\u0131\u015f, y\u0259h\u0259rini \u00e7\u0131xar\u0131b ba\u015f\u0131 alt\u0131na qoymu\u015f, uyumu\u015fdu. Oyananda R\u0259x\u015fin qa\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015f, y\u0259h\u0259rini belin\u0259 alaraq at\u0131n\u0131 arama\u011fa getdiyi zaman Firdovsi ona bu beyti s\u00f6yl\u0259dir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>12 \u00a0Gizli \u015f\u0259kild\u0259 ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 Kavus \u015fahdan \u00f6z\u00fcn\u0259 el\u00e7i g\u0259lmi\u015fdir. Rum il\u0259 \u00c7ind\u0259n d\u0259 yen\u0259 adamlar g\u0259lmi\u015f, h\u0259m d\u0259 Kavusun ad\u0131na i\u00e7ki i\u00e7ilir.\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Xain \u2014 qorxaqd\u0131r \u2014 dey\u0259rl\u0259r. Bunu t\u0259rsin\u0259 s\u00f6yl\u0259s\u0259k, \u00abqorxaq xain olur\u00bb. \u018ffrasiyab\u0131n Siyavu\u015fa olan h\u00f6rm\u0259ti qorxusundan idi. \u00abQorxan g\u00f6z\u0259 \u00e7\u00f6p d\u00fc\u015f\u0259r\u00bb z\u0259rbi \u2014 m\u0259s\u0259li m\u0259\u015fhurdur. G\u0259rsiv\u0259z, \u015eekspir q\u0259hr\u0259manlar\u0131ndan Yaqo kimi Otello yarad\u0131l\u0131\u015fl\u0131 \u018ffrasiyaba vasvas\u0131 t\u0259lqinl\u0259r verm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. G\u0259rsiv\u0259z bu t\u0259lqinl\u0259rl\u0259 \u018ffrasiyab\u0131 yoldan \u00e7\u0131xarma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldu. Halbuki, bir az \u0259vv\u0259l \u0259n yax\u0131n, \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r adam\u0131 qoca dindardan Siyavu\u015f haqq\u0131nda<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be din zib in ki, damad\u0131 \u2014t\u00fcst<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be hubi bekan dil \u015fadi t\u00fcst.(13)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">t\u0259&#8217;rifini e\u015fid\u0259n \u018ffrasiyab\u0131n \u00fcr\u0259yi n\u0259 q\u0259d\u0259r \u015f\u0259n v\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 rahat olmu\u015fdu. \u00abYaqo\u00bbnun d\u0259smal intriqas\u0131n\u0131 bilirsinizs\u0259, \u018ffrasiyabla Siyavu\u015f da G\u0259rsiv\u0259zin bel\u0259 m\u0259lul bir hiyl\u0259sin\u0259 qurban olurlar. \u018ffrasiyab q\u0259fil \u0259sg\u0259r y\u0131\u011f\u0131b \u00abSiyavu\u015f g\u0259rd\u00bb \u015f\u0259h\u0259rini al\u0131r. Siyavu\u015fla dostlar\u0131 m\u00fchasir\u0259 olunur. Siyavu\u015f, b\u0259xtinin d\u00f6nd\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259c\u0259k f\u0259lak\u0259ti hiss etmi\u015f v\u0259 hiss etdikl\u0259rini Pirana demi\u015fdi:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00ab\u00c7u har\u0259m f\u0259v\u0259d cayi \u2014ar\u0259st\u0259<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>P\u0259did ay\u0259d \u0259z h\u0259r sui hast\u0259<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>N\u0259bay\u0259d mera \u015fad bu den b\u0259si<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>N\u0259\u015fin\u0259d b\u0259rin gah dig\u0259r k\u0259si\u00bb (14)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bel\u0259 bir hissi h\u0259yatda g\u00f6rm\u0259kd\u0259n \u00f6nc\u0259 duyan Siyavu\u015f, \u018ffrasiyab\u0131n h\u0259rb etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259ldiyi x\u0259b\u0259rini al\u0131nca, qa\u00e7ma\u011fa q\u0259rar verdi. H\u0259r t\u0259r\u0259f m\u00fchasir\u0259 edilmi\u015fdi. \u00d6z\u00fcn\u00fc bel\u0259 bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 g\u00f6r\u00fcnc\u0259, al\u0131n yaz\u0131s\u0131na t\u0259slim oldu. Dost v\u0259fas\u0131n\u0131 yada sal\u0131b son anda olsa da qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya g\u0259lm\u0259k ist\u0259dil\u0259r. F\u0259q\u0259t:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00ab\u00c7i qoft an hir\u0259dm\u0259nd bareyu hu\u015f,<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Ke ba \u0259ht\u0259ri \u2014 bes be m\u0259rdi \u2014 m\u0259ku\u015f\u00bb (15)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">________________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>13. K\u00fcr\u0259k\u0259niniz \u00f6z g\u00f6z\u0259l \u0259xlaq\u0131 v\u0259 \u0259d\u0259bi il\u0259 mal v\u0259 m\u00fclk\u00fcn\u00fcz\u0259 layiqdir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>14. Bir yer abad v\u0259 g\u00f6z\u0259l olsa, h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n al\u0131c\u0131lar\u0131 z\u00fchur ed\u0259r. Buna art\u0131q m\u0259mnun olunmaz. Bu taxta ba\u015fqa birisi oturar.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>15. O qam\u0259t v\u0259 a\u011f\u0131l sahibi dedi ki, n\u0259hs talehl\u0259 m\u0259rdlik etm\u0259<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Siyavu\u015f \u018ffrasiyabla \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259ldi:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00ab\u00c7era c\u0259ng \u00e7\u00fc am\u0259di ba spah<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7era q\u00fcst xaki \u2014 mera bi g\u00fcnah (16)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">dey\u0259 sordu. \u018ffrasiyab\u0131 x\u0259b\u0259rdar etm\u0259k ist\u0259di, f\u0259q\u0259t m\u0259lun G\u0259rsiv\u0259z f\u00fcrs\u0259t verm\u0259yib el\u0259 bil arxadan d\u0259smal g\u00f6t\u00fcr\u00fcrm\u00fc\u015f kimi Siyavu\u015fa:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00abG\u0259r id\u0259r \u00e7\u0259nin bi g\u00fcnah am\u0259di<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7e ra ba zireh n\u0259zd \u015fah am\u0259di.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Pe zir\u0259 \u015fud\u0259n zin pi\u015fan rah nist<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Kaman v\u0259 zireh h\u0259diye \u015fah nist\u00bb (17)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">dey\u0259 iblisan\u0259 bir \u0259da il\u0259 xitab etdi. Art\u0131q h\u0259r \u015fey bitmi\u015f, \u018ffrasiyab\u0131n \u00fcr\u0259yi dostluqdan d\u00f6nm\u00fc\u015f, G\u0259rsiv\u0259zin hiyl\u0259si a\u011fl\u0131n\u0131 \u00e7alm\u0131\u015f hakim bilicil\u0259rin \u00f6z\u00fcn\u0259:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u018fg\u0259r ba Siyavu\u015f g\u00fcn\u0259d\u015fah c\u0259ng<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7u dib\u0259 \u015f\u0259v\u0259d ruyi kiti be r\u0259ng<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>V\u0259 g\u0259r u \u015f\u0259v\u0259d b\u0259r d\u0259sti\u2014\u015fah<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be Turan nam\u0259nd s\u0259ru taxt v\u0259 gah<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>S\u0259razir a\u015fub g\u0259rd\u0259d z\u0259min Zibehr<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Siyavu\u015f be c\u0259nk, o be gin\u00bb (18)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">dedikl\u0259rini tamamil\u0259 unutmu\u015fdu. Art\u0131q hidd\u0259t v\u0259 q\u0259z\u0259b g\u00f6zl\u0259rini b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f, he\u00e7 bir \u015fey g\u00f6rm\u00fcr, Siyavu\u015fun \u00abAz\u0259ri heyk\u0259lin\u0259 b\u0259nz\u0259r ba\u015f\u0131n\u0131\u00bb k\u0259sm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259llada \u0259mr verirdi. Bu qurcunc anda \u018ffrasiyab\u0131n q\u0131z\u0131 Fir\u0259ngiz g\u0259ldi. Siyavu\u015fun g\u00fcnahs\u0131z oldu\u011funu yana-yax\u0131la s\u00f6yl\u0259di, atas\u0131na rica etdi. Onun \u0259fv edilm\u0259sini ist\u0259di. F\u0259q\u0259t bu ricalarla o, he\u00e7 bir \u015fey\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q ola bilm\u0259di, \u0259ksin\u0259 az qald\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcrs\u00fcnl\u0259r. Yaln\u0131z b\u0259zi n\u0259sih\u0259t\u00e7il\u0259rin yol g\u00f6st\u0259rm\u0259si il\u0259 \u00f6l\u00fcm t\u0259hl\u00fck\u0259sind\u0259n sovu\u015fub edam\u0131 h\u0259bsl\u0259 \u0259v\u0259z etdil\u0259r. C\u0259lladl\u0131q v\u0259zif\u0259sini G\u0259rv adl\u0131 bir s\u0259rk\u0259rd\u0259 yerin\u0259<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">____________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>16. N\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sg\u0259rl\u0259rinl\u0259 sava\u015fc\u0131 kimi g\u0259ldin, g\u00fcnahs\u0131z ik\u0259n n\u0259d\u0259n m\u0259ni \u00f6ld\u00fcrm\u0259k ist\u0259din?<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>17. \u018fg\u0259r s\u0259n bel\u0259 g\u00fcnahs\u0131z idin, n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015fah\u0131n yan\u0131na zirehli \u00e7\u0131xd\u0131n? H\u00fczura \u00e7\u0131xmaq bel\u0259 olmaz. Yayla zireh \u015faha t\u0259qdim edil\u0259c\u0259k h\u0259diyy\u0259 deyil.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>18. \u015eah Siyavu\u015fla vuru\u015farsa, d\u00fcnya \u00fcz\u00fc ip\u0259kli quma\u015f kimi simsiyah olar v\u0259 \u0259g\u0259r o, \u015fah\u0131n \u0259lind\u0259 \u00f6l\u0259rs\u0259, Turan\u0131n taxt v\u0259 tac\u0131 b\u0259rbad olar, al\u0259m \u00e7arp\u0131\u015far. Siyavu\u015fdan \u00f6tr\u00fc d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259 v\u0259 kinl\u0259 dolar<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">yetirirdi. Bu adam vaxtiyl\u0259 m\u00fcsabiq\u0259l\u0259rin birind\u0259 Siyavu\u015fdan ac\u0131 bir m\u0259\u011flubiyy\u0259t dadm\u0131\u015fd\u0131. \u0130ndi \u0259lin\u0259 ke\u00e7\u0259n f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Siyavu\u015fu \u00f6ld\u00fcrm\u0259kd\u0259n x\u00fcsusi bir z\u00f6vq al\u0131rd\u0131. G\u0259rvin intiqam\u0131, x\u0259nc\u0259rl\u0259 Siyavu\u015fun m\u0259sum bo\u011faz\u0131nda ac\u0131 bir kinl\u0259 i\u015fl\u0259rk\u0259n, \u0130ran Turan bar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n o m\u0259zmun b\u00f6y\u00fcy\u00fc (t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00e7\u00fcs\u00fc \u2014 M. \u018f.) son olaraq dedi ki:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u018fz \u0130rai v\u0259 Turan b\u0259r ay\u0259d xuru\u015f<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Cihani\u2014zahiri men ay\u0259d be qu\u015f. (19)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">S\u0130YAVU\u015eLA BA\u011eLI N\u00d6QT\u018fL\u018fR.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">1 \u2014 Siyavu\u015f bir simvoldur. 2 \u2014 Federasyon n\u0259z\u0259riyy\u0259si. 3. Siyavu\u015f s\u00fclhsev\u0259r federalistdir. 4. \u2014 Firdovsid\u0259 qan hikm\u0259ti.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Firdovsinin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, qan\u0131 iki mill\u0259td\u0259n qar\u0131\u015fm\u0131\u015f olan q\u0259hr\u0259manlar, m\u00fctl\u0259q bu iki mill\u0259tin sahib oldu\u011fu kimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb, bir fikir v\u0259 h\u0259dd\u0259t b\u0259sl\u0259rl\u0259r. Biz bu hikm\u0259ti Siyavu\u015f hekay\u0259sinin h\u0259r beytind\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Siyavu\u015f, yar\u0131s\u0131 Turanl\u0131, yar\u0131s\u0131 iranl\u0131 oldu\u011fundan bu iki al\u0259mi m\u0259sud g\u00f6rm\u0259k, onlar\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259yir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">S\u00f6hrab da bel\u0259dir: o da bir turanl\u0131 xan\u0131mdan do\u011fuldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130ran \u015fah\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259k, Turan xalq\u0131n\u0131 ucaltmaq atas\u0131 R\u00fcst\u0259mi birl\u0259\u015fmi\u015f \u0130ran-Turan taxt\u0131na oturtmaq, anas\u0131 T\u0259hmin\u0259ni d\u0259 \u00abBanu cihan\u00bb elan etm\u0259k x\u0259yal\u0131 il\u0259 dola\u015f\u0131r. Makedoniyal\u0131 b\u00f6y\u00fck \u0130sk\u0259nd\u0259r bel\u0259dir. O, Rum saray\u0131 Filokusun Darab (20) \u015faha getmi\u015f q\u0131z\u0131ndan do\u011fuldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn deyir ki, Rum il\u0259 \u0130rana sahib olub b\u00f6y\u00fck bir imperatorluq v\u00fccuda g\u0259tir\u0259 bildi. Ba\u015fqa bu kimi misal v\u0259 m\u00fchakim\u0259l\u0259ri Firdovsid\u0259 bulmaq daima m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Yaln\u0131z Siyavu\u015fun dig\u0259r \u00abBirlik\u00e7i\u00bbl\u0259rd\u0259n f\u0259rqi budur ki, o, birliyi d\u00fc\u015fm\u0259nlik v\u0259 zorlamayla deyil, bar\u0131\u015f v\u0259 ittifaqla meydana g\u0259tirm\u0259k ist\u0259yirdi. D\u00f6n\u0259n d\u00f6vran h\u0259r zaman iki m\u00fch\u00fcm ax\u0131n\u0131n ah\u0259ngi il\u0259 t\u0259nzim edilir, ixtilaf\u0131 il\u0259 pozulur. Bir q\u00fcvv\u0259, b\u00fct\u00fcn s\u0259birsizlikl\u0259 a\u011fr\u0131 \u2014 ac\u0131lar\u0131 m\u0259rk\u0259z\u0259 do\u011fru \u00e7\u0259k\u0259r, dig\u0259r q\u00fcvv\u0259 d\u0259 s\u0259birsizlikl\u0259 s\u0131zlanmalar\u0131 m\u0259rk\u0259zd\u0259n d\u0259f ed\u0259r. M\u0259rk\u0259zl\u0259 dair\u0259 aras\u0131nda m\u00fcvazin\u0259t olmu\u015fsa, \u00ab\u00e7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k\u00ab al\u0259min arzusunca d\u00f6nm\u00fc\u015f, t\u0259rsi olmu\u015fsa, d\u00fcnya v\u0259 al\u0259m\u0259 f\u0259sad v\u0259 ixtilaflar\u0131n \u00e7\u0131xmas\u0131yla h\u0259yat\u0131n nizam\u0131 pozulmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">___________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>19. \u0130ran v\u0259 Turan bir h\u0259r\u0259k\u0259t ba\u015flar ki, d\u00fcnya m\u0259nim qan\u0131mdan co\u015far.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>20. Kiyaniyan deyil\u0259n \u0259ski fars h\u00f6kmdarlar\u0131ndan doqquzuncusu Keyqubad (Aras o\u011flu).<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">D\u00fcnyan\u0131n idar\u0259si, n\u0259 \u00e7oxlu\u011fun a\u011fal\u0131\u011f\u0131ndan ibar\u0259t olan zorbal\u0131q, n\u0259 d\u0259 az\u011f\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ita\u0259tsizliyind\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey olmayan s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259dir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00abLa c\u0259bra v\u0259 la t\u0259fviz\u0259, bel \u0259trun beyn\u0259l \u0259trin\u00bb<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00abN\u0259 c\u0259br, n\u0259 d\u0259 s\u0259lahiyy\u0259t &#8211; ancaq bu iki imkandan birin\u0259 t\u0259rcihl\u0259dir\u00bb.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">D\u00f6n\u0259n d\u00f6vran v\u0259 ya \u00e7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k t\u0259biri f\u0259l\u0259y\u0259 aid s\u00f6zl\u0259rd\u0259n olsa da, bu yoldak\u0131 t\u0259bii qanunlar sosiologiyada da q\u0259bul edil\u0259n bir \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr. Bir q\u00fcvv\u0259 insanlar\u0131 bir arada toplay\u0131b bir m\u0259rk\u0259z\u0259 tabe tutaraq, f\u0259rdi s\u0259miyy\u0259t\u0259, m\u0259hkum ed\u0259n bir \u015f\u0259kild\u0259 istibdad, m\u0259rk\u0259ziyy\u0259t, dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259\u2014 s\u0259miyy\u0259t\u00e7ilik, kollektivizm ad\u0131n\u0131 al\u0131r. Dig\u0259r q\u00fcvv\u0259 d\u0259 h\u00fcrriyy\u0259tdir. \u015e\u0259xsiyy\u0259ti h\u0259r \u015feyin \u00fcst\u00fcnd\u0259 g\u00f6r\u0259r\u0259k, f\u0259rdi s\u0259miyy\u0259tin \u0259sar\u0259tind\u0259n qurtar\u0131c\u0131 bir \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259, dig\u0259r \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259 istiqlal v\u0259 ya muxtariyy\u0259t (avtonomiya) ad\u0131n\u0131 al\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c7\u0259rxi-f\u0259l\u0259k h\u0259rb\u0259-zorba v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259 d\u00f6nm\u0259diyi kimi, insan toplusu n\u0259 s\u0131rf s\u0259miyy\u0259t\u00e7ilikl\u0259 m\u0259rk\u0259ziyy\u0259t, n\u0259 d\u0259 s\u0131rf yaln\u0131zl\u0131q v\u0259 muxtariyy\u0259tl\u0259 idar\u0259 olunur. N\u0259 m\u0259rk\u0259ziyy\u0259t, n\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259, n\u0259 s\u0259miyy\u0259tlik, n\u0259 f\u0259rdiyy\u0259t\u00e7ilik \u2014 b\u0259lk\u0259 ikisi aras\u0131nda bir \u015fey: Federasyon, ittifaq. Bu sur\u0259tl\u0259 g\u00fcl il\u0259 g\u00f6z muncu\u011fu kimi s\u0259miyy\u0259tl\u0259 f\u0259rdin \u00e7e\u015fidli \u015f\u0259xsinin, h\u00f6kum\u0259tl\u0259 mill\u0259tin v\u0259zif\u0259l\u0259ri konkret olub, biri dig\u0259rini \u0259ksildici deyil, bilavasit\u0259 bir-birl\u0259rini tamamlay\u0131c\u0131d\u0131r. \u00d6yl\u0259 bir n\u0259z\u0259riyy\u0259 g\u00f6z\u0259l \u015f\u0259kild\u0259 haz\u0131rland\u0131qdan sonra Siyavu\u015f \u0259srind\u0259ki \u0130ran-Turan v\u0259ziyy\u0259tini seyr ed\u0259k. \u018ffrasiyab Turan\u0131, Keykavus is\u0259 \u0130ran\u0131 m\u0259rk\u0259zi birlikd\u0259n qa\u00e7\u0131ran bir q\u00fcvv\u0259dir. S\u00f6hrab il\u0259 Keyxosrov (21) bilavasit\u0259 \u0259da \u00fc\u00e7\u00fcn haqq bilm\u0259y\u0259n birlik\u00e7il\u0259rdir. Siyavu\u015f is\u0259 \u0130ran\u0131nk\u0131n\u0131 \u0130rana, Turan\u0131nk\u0131n\u0131 Turana verm\u0259k \u015f\u0259rtiyl\u0259 orta yol tutmu\u015f Federasyon\u00e7u, federalist bir birlik\u00e7idir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu xarakteriyl\u0259 Siyavu\u015f, mifoloji v\u0259 x\u0259yal\u00e7\u0131 tip olsa da, \u0130ran-Turan federasiyonunun klassik bir i\u015far\u0259tidir. Siyavu\u015fun siyasi h\u0259r\u0259k\u0259t t\u0259rzi d\u0259 \u0259srimizin siyasi \u0259dal\u0259t ideal\u0131 il\u0259 tamam uy\u011fundur: Turan i\u015f\u011fal\u0131ndak\u0131 \u0130ran torpaqlar\u0131n\u0131 xilas edib \u0130rana verinc\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r, o, d\u00fc\u015fm\u0259n v\u0259 h\u0259rb\u00e7idir. \u018ffrasiyab \u0130ran\u0131n haqq\u0131n\u0131 t\u0259slim v\u0259 bar\u0131\u015fmaq t\u0259klif ed\u0259nd\u0259, g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, o, dost v\u0259 bar\u0131\u015fd\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Bar\u0131\u015fmaq t\u0259klifini, o, cani-dild\u0259n q\u0259bul edirdi: \u00e7\u00fcnki bel\u0259 bir s\u00fclhl\u0259 iki al\u0259mi \u015fad etm\u0259k onun ideal\u0131 idi. Bu ideal\u0131n x\u0259trin\u0259 idi ki, o, yurdunu da atd\u0131, atas\u0131n\u0131 da t\u0259rk etdi. Firdovsi zehniyy\u0259tind\u0259 qan hikm\u0259tinin hakim oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259mi\u015fdik. Bu hikm\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 q\u0259rib\u0259 i\u015far\u0259l\u0259r z\u00fchur edir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">____________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>21. S\u00f6hrab, R\u00fcst\u0259m p\u0259hl\u0259van\u0131n Turan \u015fahzad\u0259sind\u0259n do\u011fulmu\u015f o\u011fludur ki, atas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Keyxosrov yen\u0259 Siyavu\u015fun bir Turan \u015fahzad\u0259sind\u0259n do\u011fulmu\u015f yekan\u0259 o\u011fludur ki, atas\u0131n\u0131n intiqam\u0131n\u0131 \u018ffrasiyabdan alm\u0131\u015fd\u0131r<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Xalis Turan qanl\u0131 \u018ffrasiyab Xalis \u0130ran qanl\u0131 Keykavus \u0130ki qan qar\u0131\u015fanda Siyavu\u015f hasil olur. Yen\u0259 bu hikm\u0259tin s\u0259b\u0259bind\u0259dir ki, v\u0259t\u0259n pad\u015fah\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259rur\u0259t g\u0259l\u0259nd\u0259 g\u00f6z\u00fcn\u00fc yumaraq qan t\u00f6k\u0259n p\u0259hl\u0259vanlardan \u0130randa R\u00fcst\u0259m, Turanda Piran var ki, qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin haqq\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 halda yen\u0259 qan t\u00f6k\u00fcr, pad\u015fahlar\u0131na m\u00fcxalif ola bilmirl\u0259r. Halbuki Siyavu\u015f el\u0259 deyildir. O, iki t\u0259r\u0259fin \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 toplad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, yax\u015f\u0131 bir niyy\u0259tin (y\u0259ni ittifaq\u0131n), da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131, h\u0259rbin deyil, bar\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n geri d\u00f6nm\u0259z bir q\u0259hr\u0259man\u0131d\u0131r. Siyavu\u015fun \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 bar\u0131\u015f\u0131q n\u00f6qt\u0259si yox oldu\u011fundan \u0130ran il\u0259 Turan birbirin\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131. \u0130ntiqam haqd\u0131r v\u0259 tarixin \u0259n m\u00fch\u00fcm \u0259m\u0259ll\u0259rind\u0259n biridir. Siyavu\u015fun intiqam\u0131 \u018ffrasiyabdan al\u0131nd\u0131. Firdovsinin \u0130ran m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n ald\u0131\u011f\u0131 mifologiyaya g\u00f6r\u0259, h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00abTuran g\u00fcnahs\u0131z bir \u015fahzad\u0259nin qan\u0131 bahas\u0131na xaraba qald\u0131\u00bb: \u2014 dey\u0259 g\u00f6st\u0259rilirs\u0259 d\u0259, bu kitab\u0131 anlaya bil\u0259n z\u00f6vq sahibi bu talesizliyin Turana deyil, Siyavu\u015flu\u011fu q\u00f6vr\u0259 yamayan \u018ffrasiyabl\u0131qla Keykavuslu\u011fa aid oldu\u011funu d\u0259rhal d\u0259rk ed\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">\u018fFSAN\u018fD\u018fN H\u018fQ\u0130Q\u018fT\u018f<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>1 \u2014 P\u0259hl\u0259vanl\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n xalq d\u00f6vr\u00fcn\u0259. 2 \u2014 \u0130ndiki m\u0259fhuma g\u00f6r\u0259 mill\u0259t. 3 \u2014 \u018fsrin Siyavu\u015fu ne\u0441\u0259 olmal\u0131d\u0131r. 4. \u2014 \u0421o\u011frafiya v\u0259 tarixin n\u0259z\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan. 5. \u2014 Az\u0259rbaycan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131ndak\u0131 (mayas\u0131ndak\u0131 . \u2014 M. \u018f.) m\u0259\u011frurluq.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Tarixin p\u0259hl\u0259vanl\u0131q d\u00f6vr\u00fc deyil\u0259n \u0259ski bir qismi vard\u0131r. H\u0259r bir mill\u0259tin tarixi buradan ba\u015flay\u0131r. Bu d\u00f6vr tarixind\u0259 mill\u0259tl\u0259rd\u0259n, mill\u0259tin \u0259sil k\u00fctl\u0259sini t\u0259\u015fkil ed\u0259n xalqdan, xalq\u0131n ad\u0259t v\u0259 \u0259xlaq\u0131ndan b\u0259hs olunmur: b\u00fct\u00fcn h\u0259yat ayr\u0131-ayr\u0131 q\u0259hr\u0259manlar\u0131n x\u0259yal olmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rind\u0259 mifoloji (\u0259satiri) simalar\u0131nda canlan\u0131r. Siyavu\u015f d\u00f6vr\u00fc il\u0259 hekay\u0259si d\u0259 p\u0259hl\u0259vanl\u0131q d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid bel\u0259 bir r\u0259vay\u0259tdir. Halbuki zaman ir\u0259lil\u0259diks\u0259 h\u0259yat t\u0259rzi d\u0259yi\u015fir, getdikc\u0259 c\u0259miyy\u0259tin f\u0259aliyy\u0259t yoluna \u00e7evril\u0259n f\u0259rdl\u0259r \u00e7oxal\u0131r, n\u0259hay\u0259t, ortaya sinifl\u0259r v\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259r g\u0259ldikd\u0259, tarixin t\u0259bi\u0259ti d\u0259 d\u0259yi\u015fir. XX \u0259sr demokratik fikirl\u0259r d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr. \u015e\u0259xsi f\u0259rq qoyulan v\u0259 c\u0259ngav\u0259r olan, say\u0131lan aristokratiyan\u0131n yerini indi m\u00fct\u0259f\u0259kkir v\u0259 texniki bilik sahibi, sad\u0259 xalq demokratiyas\u0131 tutma\u011fa ba\u015flad\u0131. K\u00f6hn\u0259 \u0259srd\u0259 xalq\u0131n f\u00f6vq\u00fcnd\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr olunan despot firon q\u0259hr\u0259manlar\u0131n taxt\u0131nda indi xalq\u0131n \u00fcmumi idrak\u0131n\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 fikir sahibi insanlar oturma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Daha sad\u0259si \u2014 hakimiyy\u0259t imperatorlardan, sultanlardan, \u015fahlardan xalqa, bilgi kahinl\u0259r, sehirbazlar v\u0259 ilahil\u0259rd\u0259n ,aliml\u0259r\u0259, texniki elm sahibl\u0259ri v\u0259 yazarlara ke\u00e7di. Hakimiyy\u0259t xalqdan deyil, Allah t\u0259r\u0259find\u0259n bir b\u0259x\u015fi\u015f olaraq verildiyi zaman h\u00f6kmdarlar \u00e7oban, m\u0259hkumlar qoyun h\u00f6km\u00fcnd\u0259 idil\u0259r. M\u0259suliyy\u0259t yaln\u0131z 28 \u00e7obana aid oldu\u011fundan irad\u0259 il\u0259 h\u00f6km d\u0259 onun idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 qan\u0131na g\u00f6r\u0259 o, ay\u0131r\u0131c\u0131 (separatist) v\u0259 ya ittifaq\u00e7\u0131, d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n v\u0259 ya bar\u0131\u015fsev\u0259r olurdu. Hakimiyy\u0259t xalqa ke\u00e7dikd\u0259, art\u0131q \u00e7oban \u2014 \u00e7obanl\u0131q yoxdur. Hakiml\u0259r xalq \u00fc\u00e7\u00fcn, xalq da hakiml\u0259rd\u0259n \u00f6tr\u00fc m\u0259suldur. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr ki, yaln\u0131z hakiml\u0259r daha demokratik yolla xidm\u0259t ed\u0259nl\u0259r deyil, b\u00fct\u00fcn xalq, yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131na ruh v\u0259 t\u0259rbiy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 ay\u0131r\u0131c\u0131 v\u0259 ya inqilab\u00e7\u0131, sava\u015f\u00e7\u0131 v\u0259 ya bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 olur.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u018fsrimizd\u0259ki sosiologiya elminin \u0259n son n\u0259z\u0259riyy\u0259si, qan davas\u0131n\u0131n mill\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259ki t\u0259sirin\u0259 Firdovsi \u0259srinin m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259ri q\u0259d\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259t vermir. \u0130ndiki m\u0259fhuma g\u00f6r\u0259, qan h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00abAteizm\u00bb s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rsa da, mill\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fctl\u0259q hakim ola bilm\u0259z. \u018flb\u0259tt\u0259, mill\u0259t, bu g\u00fcnk\u00fc m\u0259fhumuyla bir qan v\u0259 irq t\u0259sirind\u0259n ziyad\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k bir bilikd\u0259n ibar\u0259tdir. Avstriya siyas\u0259t yazarlar\u0131ndan sprinker \u00abBir f\u0259rdin mill\u0259ti \u00f6z n\u0259fsini m\u00fc\u0259yy\u0259n bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t z\u00fcmr\u0259sin\u0259 m\u0259nsub bilm\u0259si il\u0259 t\u0259yin edilir,\u00bb \u2014 deyir. Dem\u0259k \u00abM\u0259n \u0259r\u0259fe p\u0259fs\u0259hu k\u0259d \u0259r\u0259fe R\u0259bbahu\u00bb (\u00f6z g\u00f6z\u0259llik v\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tinin f\u0259rqin\u0259 varan insan Allah\u0131n g\u00f6z\u0259llik v\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tinin f\u0259rqin\u0259 var\u0131r.). Bunu bel\u0259 des\u0259k, \u00abM\u0259n \u0259r\u0259fe n\u0259fs\u0259hu k\u0259d \u0259r\u0259fe mill\u0259tehu\u00bb (\u00f6z g\u00f6z\u0259llik v\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tinin f\u0259rqind\u0259 olan insan \u00f6z mill\u0259tinin d\u0259 g\u00f6z\u0259llik v\u0259 \u0259z\u0259m\u0259tinin f\u0259rqin\u0259 var\u0131r) \u2014 m\u0259nas\u0131 ortaya \u00e7\u0131x\u0131r \u018fski zaman q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qan\u0131n g\u00f6rduy\u00fc i\u015fi, indiki mill\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rl\u0259 ideologiyalar k\u00f6rm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Dili, dini, \u0259xlaq\u0131, ad\u0259ti, tarixi v\u0259 \u0259n&#8217;\u0259n\u0259si bir olan xalq milli bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t yarad\u0131r: dinl\u0259ri, dill\u0259ri v\u0259 yaxud tarixi m\u00fcq\u0259dd\u0259ratlar\u0131, h\u0259tta b\u0259z\u0259n co\u011frafi m\u00f6vqel\u0259ri bir olan mill\u0259tl\u0259r m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t yarad\u0131rlar. B\u0259z\u0259n iki ayr\u0131 soydan olan m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin i\u015ftirak\u0131 o q\u0259d\u0259r s\u0131x olur ki, x\u0259tti\u2014zat\u0131nda iki m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259n bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t, iki mill\u0259td\u0259n bir mill\u0259t n\u00fcmun\u0259si meydana g\u0259lir. T\u00fcrkl\u00fck, \u0259r\u0259blik, farsl\u0131q m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t k\u00fcm\u0259si meydana g\u0259tirmi\u015fdir. \u0130slaml\u0131q bu mill\u0259tl\u0259r aras\u0131nda m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k bir m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u00fccuda g\u0259tirmi\u015fdir. Nec\u0259 ki, bir xristian m\u0259d\u0259niyy\u0259ti var \u2014 buna Avropa m\u0259d\u0259niyy\u0259ti d\u0259 deyirl\u0259r. Nec\u0259 ki, islam m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 \u015f\u0259rq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti deyilir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Q\u0259dim Siyavu\u015f \u0130ran-Turan qan\u0131ndan do\u011fulub-b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc bir \u015f\u0259xs idi. N\u0259sil vacib edir ki, \u0259srimizin Siyavu\u015f Turan m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rinin, mifologiyalar\u0131n\u0131n v\u0259 bunlar\u0131n qar\u0131\u015fmas\u0131na daha \u00e7ox m\u0259ruz qalm\u0131\u015f bir xalq, bir c\u0259miyy\u0259t olsun. Medyal\u0131lar\u0131n \u0259ski iranl\u0131lar oldu\u011fu a\u015fkar a\u015fkarl\u0131\u011f\u0131 inkar ed\u0259nl\u0259r d\u0259 yox deyildir. Medyal\u0131lar\u0131n oldu\u011fu indiy\u0259 kimi \u015f\u00fcbh\u0259lidir Bis\u00fctun (22) kitab\u0259l\u0259rind\u0259ki bir \u00e7ox zaman anla\u015f\u0131lmay\u0131b v\u0259 hans\u0131 insanlara m\u0259nsub oldu\u011fu k\u0259\u015ff edilm\u0259y\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc l\u00f6vh\u0259nin Medya dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu t\u0259xmin edilmi\u015fdi. Sonra Assurcan\u0131n g\u0259li\u015fm\u0259si v\u0259 \u00e7ivi yaz\u0131s\u0131n\u0131n oxunu\u015fundak\u0131<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">_____________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>22. Kirman\u015fah civar\u0131nda a\u015fiq F\u0259rhad\u0131n sevgilisi \u015eirin \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259ldiyi s\u00f6yl\u0259n\u0259n da\u011f\u0131n ad\u0131. (Araso\u011flu).<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259r bunun Turani cinsd\u0259 bir dil oldu\u011funda \u015f\u00fcbh\u0259 qoymad\u0131. Assur dili biz\u0259 assur-babil m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin qurucular\u0131 olan daha \u0259ski q\u00f6vml\u0259rd\u0259n b\u0259hs etdi. Bunlar \u015fumerl\u0259rin Turani olduqlar\u0131n\u0131 isbat ed\u0259n v\u0259siq\u0259l\u0259r, Medya bab\u0131nda da yeni t\u0259xminl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Frans\u0131z \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnaslar\u0131ndan Le Norman \u0259ski \u015e\u0259rq tarixin\u0259 aid n\u0259\u015fr etdiyi \u0259s\u0259rind\u0259 Medyaya \u00abTuran Medya\u00bbs\u0131 deyir. V\u0259 dik\u0259r arkada\u015f\u0131na t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k buradak\u0131 q\u00f6vml\u0259rin t\u00fcrk olduqlar\u0131n\u0131 bel\u0259 iddia edir. \u0130ran tarixinin Medyada buldu\u011fu Aryanil\u0259r, yerlil\u0259r deyildir. Onlar buraya \u015e\u0259rqd\u0259n g\u0259ldil\u0259r. Buradak\u0131 yerlil\u0259ri s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Yerlil\u0259r bird\u0259n-bir\u0259 t\u0259slim olmurdular. \u0130ll\u0259rl\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f, m\u00f6vcudiyy\u0259tl\u0259rini m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 m\u00fchafiz\u0259 etmi\u015fdil\u0259r. \u0130ranil\u0259r yerl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra buralar t\u0259krar Turanil\u0259rin h\u00fccumuna m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130ran-Turan sava\u015flar\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm qismi \u015eimali \u0130ran il\u0259 C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Qafqasyadan ibar\u0259t olan bu \u0259razi \u00fcz\u0259rind\u0259 c\u0259r\u0259yan etmi\u015fdir. \u0130skitl\u0259rin, X\u0259z\u0259rl\u0259rin h\u00fccumuna m\u0259ruz qalan buralar uzun m\u00fcdd\u0259t \u0130ran\u0131n m\u00fclk\u00fc olmu\u015fdur. D\u0259rb\u0259ndd\u0259ki tarixi qala divarlar\u0131n\u0131n binas\u0131n\u0131 \u00abD\u0259rb\u0259ndnam\u0259\u00bb Nu\u015fir\u0259vana aid edir. Turanl\u0131 Tomris xan\u0131m burada bulunmu\u015f iranl\u0131 Keyxosrovun f\u0259ci sonu K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00abAnam Tomris k\u0259sm\u0259dimi Keyxosrovun ba\u015f\u0131n\u0131\u00bb. (23)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">X\u00fclas\u0259, buralar b\u0259z\u0259n turanl\u0131lar\u0131n, b\u0259z\u0259n d\u0259 iranl\u0131lar\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi n\u00fcfuzunda qalm\u0131\u015fd\u0131. \u0130ndiki Az\u0259rbaycandan ibar\u0259t olan bura \u0259halisinin t\u00fcrkm\u00fc, yoxsa, farsm\u0131 olmas\u0131 \u00e7ox zaman m\u00fcnaqi\u015f\u0259li olub, insanlar\u0131na, xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131na, a\u015f\u0131q dastanlar\u0131 il\u0259 \u00e7oban t\u00fcrk\u00fcl\u0259rin\u0259, \u0259n&#8217;\u0259n\u0259 v\u0259 ad\u0259tl\u0259rin\u0259 baxanlar t\u00fcrk, r\u0259smi yaz\u0131lar\u0131na baxanlar da fars demi\u015fl\u0259r. Kimisi bunlar\u0131 t\u00fcrkl\u0259\u015fmi\u015f fars, kimisi farsla\u015fm\u0131\u015f t\u00fcrk dey\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdir. \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bbd\u0259 \u0130ran-Turan sava\u015flar\u0131n\u0131n yaln\u0131z p\u0259hl\u0259vanl\u0131q-bahad\u0131rl\u0131q \u0259srin\u0259 aid t\u0259zah\u00fcrat\u0131 \u0259ks edilmi\u015fdir. Halbuki, bu sava\u015f p\u0259hl\u0259vanl\u0131q d\u00f6vr\u00fcn\u0259 v\u0259 yaln\u0131z qov\u011fa v\u0259 \u00f6ld\u00fcrm\u0259l\u0259r\u0259 aid olmam\u0131\u015f, daha \u00e7ox uzanm\u0131\u015f v\u0259 daha ziyad\u0259 \u00e7e\u015fidlilik g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bu sava\u015f\u0131n \u0259sg\u0259ri m\u00fcsabiq\u0259d\u0259n ba\u015fqa, f\u0259ls\u0259fi, \u0259xlaqi, dini v\u0259 \u0259d\u0259bi s\u0259hif\u0259l\u0259ri d\u0259 olmu\u015fdur. Az\u0259rbaysan, \u0130ran-Turan \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259sinin bilavasit\u0259 bu c\u0259h\u0259tl\u0259rin\u0259 \u0259ks-s\u0259da yeri olmu\u015fdur. Burada Nizami, Xaqani, F\u0259l\u0259ki kimi h\u0259rar\u0259tli, farsca \u015fer yazan az\u0259rbaycanl\u0131 t\u00fcrk \u015fairl\u0259ri yeti\u015fdiyi kimi, \u0259s\u0259rl\u0259rini t\u00fcrkc\u0259 yazan F\u00fczuli, N\u0259simi, X\u0259tai kimi t\u00fcrk \u015fairl\u0259ri d\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan teatr\u0131n\u0131n v\u00fccudu, \u00abt\u00fcrk Molyeri\u00bb, Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li burada yeti\u015fdiyi kimi, \u00abS\u0259yah\u0259tnameyi\u00bb \u2014 \u0130brahim b\u0259y\u00bb adl\u0131 fars \u00abKuvadis\u00bbinin yazar\u0131 da burada yeti\u015fmi\u015fdir (24)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">__________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>23. Az\u0259rbaycan dastanlar\u0131ndan<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>24. \u00abKuvadis\u00bb Avropada m\u0259\u015fhur L\u0259histanl\u0131 Senkevi\u00e7in \u0259s\u0259ridir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">\u018fbd\u00fcrr\u0259him Tal\u0131bzad\u0259 elmi \u0259s\u0259rl\u0259rini farsca yazm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likzad\u0259 xalis t\u00fcrkc\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n d\u0259y\u0259rli alim v\u0259 \u015fairi bak\u0131l\u0131 Abbasqulu a\u011fa \u0259s\u0259rl\u0259rini qism\u0259n farsca, qism\u0259n d\u0259 t\u00fcrkc\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycanda \u015fi\u0259liyin h\u0259r \u00e7e\u015fidi bulundu\u011fu kimi, s\u00fcnni m\u0259zh\u0259bind\u0259ki par\u00e7alar\u0131n \u0259ks\u0259ri m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c7ayxanalar\u0131nda saz a\u015f\u0131qlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00abA\u015f\u0131q Q\u0259rib\u00bb, \u00abKoro\u011flu\u00bb v\u0259 \u00ab\u018fsli v\u0259 K\u0259r\u0259m\u00bb dastanlar\u0131 yana-yax\u0131la s\u00f6yl\u0259nir, hamamlar\u0131n\u0131n divarlar\u0131nda a\u011f devin (25) k\u00f6ks\u00fcn\u00fc par\u00e7alam\u0131\u015f R\u00fcst\u0259m p\u0259hl\u0259van\u0131n r\u0259smi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Sazlar\u0131nda \u00abK\u0259r\u0259mi\u00bb tarlar\u0131nda \u00ab\u015eahnaz\u00bb \u00e7al\u0131n\u0131b, da\u011flar\u0131nda \u00abbayat\u0131\u00bb, ba\u011flar\u0131nda \u00abt\u0259snif\u00bb oxunur. B\u00fct\u00fcn bunlar b\u00f6y\u00fck dal\u011falar hal\u0131nda X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin q\u00fczeyind\u0259n v\u0259 g\u00fcneyind\u0259n g\u0259l\u0259n t\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n X \u0259srd\u0259n etibar\u0259n Anadoluda oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycanda da Siyavu\u015f yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131nda bir c\u0259miyy\u0259tin, bir xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 isbat etm\u0259zmi?<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">AZ\u018fRBAYCAN TURANDA<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>1 \u2014 Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6zl\u0259rini tan\u0131malar\u0131. 2 \u2014 Rus istilas\u0131n\u0131n faydal\u0131 t\u0259r\u0259fi. 3\u2014 Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259ti. T\u00fcrkiy\u0259nin arzusu, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin h\u00fcsni-q\u0259bulu. 4. \u2014 Rusiya inqilab\u0131: \u0259srimiz Siyavu\u015f g\u00f6rd\u00fc \u2014 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bir \u00e7ox zaman az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00f6z t\u00fcrkl\u00fckl\u0259rini v\u0259 t\u00fcrk soyundan g\u0259ldikl\u0259rini bilm\u0259y\u0259r\u0259k xalis iranl\u0131 kimi \u00f6zl\u0259rini hiss etdil\u0259r. \u0130ranl\u0131 kimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb iranl\u0131 kimi ya\u015fad\u0131lar. Bu, o zaman idi ki, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk al\u0259mi az-\u00e7ox \u0130ran t\u0259sirind\u0259 idi, o zaman idi ki, sultan S\u0259lim farsca \u015ferl\u0259r yaz\u0131b oxuyur, az qal\u0131rd\u0131 bunu r\u0259smi dil elan etsin. Az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00f6z m\u0259nlikl\u0259rini v\u0259 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm xarakteril\u0259rini unutduqlar\u0131 zaman bir \u00e7ox s\u0259ciyy\u0259l\u0259rini itirs\u0259l\u0259r d\u0259, bunun m\u00fcqabilind\u0259 b\u0259zi xasiyy\u0259tl\u0259r qazanm\u0131\u015fd\u0131lar. N\u0259tic\u0259d\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin m\u0259\u015fhur m\u0259tan\u0259ti il\u0259 farsl\u0131\u011f\u0131n m\u0259lum tez birl\u0259\u015fm\u0259sini \u00f6z\u00fcnd\u0259 toplam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">__________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>25. Az\u0259rbayan na\u011f\u0131llar\u0131nda ke\u00e7\u0259n bir na\u011f\u0131l q\u0259hr\u0259man\u0131 (Araso\u011flu) Az\u0259rbaycan t\u00fcrk a\u015f\u0131q folklorunda bir m\u0259qam ad\u0131. (Araso\u011flu). Az\u0259rbaycan klassik musiqisind\u0259 bir m\u0259qam. (Araso\u011flu)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Az\u0259rbaycan xalq\u0131nda xo\u015fb\u0259xt bir h\u0259yat ya\u015fatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn tarix\u0259 laz\u0131m olan sa\u011flam bir t\u00fcrk qan\u0131 v\u0259 can\u0131 m\u00f6vcud oldu\u011fu kimi bu z\u0259mind\u0259 p\u00f6hr\u0259l\u0259y\u0259c\u0259k g\u0259li\u015fm\u0259 fidan\u0131n daha ziyad\u0259 verimli etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn peyv\u0259nd v\u0259zif\u0259sini g\u00f6r\u0259c\u0259k \u0259ski bir \u0130ran irfan\u0131 vard\u0131 ki, sa\u00e7\u0131 a\u011farm\u0131\u015f \u0259srl\u0259rin \u0259lind\u0259 \u00e7ox t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r ke\u00e7mi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Q\u0259zav\u00fc-q\u0259d\u0259r tarixi t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n d\u0259, farslardan da \u00fcz \u00e7evirdi. T\u00fcrk hilal\u0131n\u0131n parlad\u0131\u011f\u0131 \u00fcf\u00fcql\u0259r\u0259 \u015fimal buludlar\u0131 g\u0259ldi: \u0130ran aslan\u0131 g\u0259z\u0259n da\u011flara Moskva qartal\u0131 qondu. \u015eimali Az\u0259rbaycan rus idar\u0259sin\u0259 ke\u00e7di. Ruslar\u0131n \u00e7ox m\u0259\u015fhur bir ata s\u00f6z\u00fc var: \u00abEvsiz pis \u00f6lm\u0259z\u00bb. Rus istilas\u0131n\u0131n xeyri bu oldu ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00f6zl\u0259rini ictimai bir v\u00fccud, x\u00fcsusi m\u0259d\u0259niyy\u0259t toxumlar\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan bir c\u0259miyy\u0259t, y\u0259ni ruslardan ayr\u0131 bir mill\u0259t olduqlar\u0131n\u0131 hiss etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Rus s\u00fczg\u0259zind\u0259n ke\u00e7s\u0259 d\u0259, \u00f6zl\u0259rin\u0259 ke\u00e7\u0259n Avropa elm v\u0259 texnikas\u0131n\u0131n t\u0259siriyl\u0259 Az\u0259rbaycan \u015e\u0259rqin qorxu v\u0259 dedi-qodular\u0131ndan silkin\u0259r\u0259k yax\u015f\u0131 bir h\u0259yat \u0259s\u0259ri g\u00f6st\u0259rir, do\u011fru yolu tap\u0131r, b\u00f6y\u00fcy\u00fcb inki\u015faf edirdi. Azad d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n bir ideologiyan\u0131n s\u0259h\u0259r par\u0131lt\u0131s\u0131nda olan bu ir\u0259lil\u0259m\u0259 yeti\u015f\u0259n c\u0259miyy\u0259tin h\u0259yata susam\u0131\u015f g\u00fcl\u0259r \u00fcz\u00fc, d\u00fcnyada ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox parlaq \u00fcmidl\u0259ri hekay\u0259 ed\u0259n geni\u015f aln\u0131, istiqbala saf v\u0259 ayd\u0131n bir bax\u0131\u015fla baxan \u015f\u0259hla g\u00f6zl\u0259ri il\u0259 \u0259ski \u015e\u0259rq \u015f\u00fcbh\u0259 v\u0259 m\u0259krinin S\u00fcdab\u0259sini, \u0130ran sxolastikas\u0131n\u0131n yapr\u0131xm\u0131\u015f m\u00fchitini rahat buraxm\u0131r, ism\u0259tli bir h\u0259yat yolda\u015f\u0131 arayan bu t\u0259z\u0259 g\u00f6z\u0259li \u00f6z\u00fcn\u00fcn qocalm\u0131\u015f ehtiras\u0131na qurban etm\u0259k ist\u0259yirdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">F\u0259q\u0259t G\u0259nc Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z bakir sosial h\u0259yat\u0131n\u0131 bu d\u00fc\u015fk\u00fcn, \u00e7\u0131l\u011f\u0131n e\u015fq\u0259 t\u0259slim etm\u0259diyind\u0259n l\u0259n\u0259tl\u0259ndi, kafirlikd\u0259 su\u00e7land\u0131sa da, \u0259srin texniki v\u0259 t\u0259r\u0259qqip\u0259rv\u0259r elmind\u0259n b\u00f6y\u00fck yard\u0131m g\u00f6r\u00fcb, bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s oda gir\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259sum v\u0259 qay\u011f\u0131s\u0131z oldu\u011funu isbat etdi. \u0130ran-Turan sava\u015flar\u0131nda haqs\u0131z yer\u0259 axan qanlar\u0131n \u0259n sonuncu t\u0259zah\u00fcr\u00fc, \u015fi\u0259lik m\u0259s\u0259l\u0259si \u00fcz\u00fcnd\u0259n icraedilmi\u015f Osmanl\u0131-\u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259ri idi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu sava\u015flar\u0131n b\u0259y\u0259nilm\u0259mi\u015f n\u0259tic\u0259si olan m\u0259zh\u0259b nifr\u0259tini ortadan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ilk t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs iki Az\u0259rbaycanda qald\u0131r\u0131ld\u0131. Bu x\u00fcsusda m\u0259clisl\u0259r, toplant\u0131lar t\u0259sis olundu, \u00e7ox yax\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r d\u0259 hasil oldu. Bu, S\u00fcdab\u0259liyin m\u0259ftun ehtiras\u0131 bulunan \u0130ran \u00fcl\u0259mas\u0131nda \u00e7ox b\u0259y\u0259nilm\u0259z g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bunlar\u0131 h\u0259r n\u00f6v ir\u0259lil\u0259m\u0259yi m\u0259hv ed\u0259n \u0130ran\u0131n t\u0259sirli m\u00fchiti bir \u00e7ox m\u00fcasir g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc ki\u015fil\u0259r m\u00fcst\u0259sna olmaqla Az\u0259rbaycanda meydana \u00e7\u0131xan m\u00fct\u0259r\u0259qqi v\u0259 m\u00fcasir ax\u0131nlar\u0131 t\u0259qib etm\u0259kd\u0259n m\u0259hrum edirdi. Oradan Araz\u0131n b\u0259ri t\u0259r\u0259fin\u0259 yax\u015f\u0131 inki\u015faf etmi\u015f ax\u0131n\u0131 t\u0259qdir ed\u0259n m\u00fcn\u0259vv\u0259rl\u0259r deyil, m\u0259rsiy\u0259 v\u0259 m\u00f6vludxanlar, d\u0259rvi\u015f v\u0259 fal\u00e7\u0131lar \u015f\u0259klind\u0259 bir s\u00fcr\u00fc nifr\u0259t ba\u015flar\u0131 g\u0259lirdi. \u018fsrimizin Siyavu\u015fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130randan \u00fcmidi k\u0259s\u0259r\u0259k, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259td\u0259n ba\u015fqa bir \u00e7ar\u0259 qalmam\u0131\u015fd\u0131. T\u00fcrkiy\u0259 Vyana qap\u0131lar\u0131na q\u0259d\u0259r s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcy\u00fc c\u0259ngav\u0259rlikd\u0259n bez\u0259r\u0259k, art\u0131q taleyin d\u00f6nd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f, yor\u011fun bir halda \u0130stambul divarlar\u0131na dayanm\u0131\u015fd\u0131. \u018ffrasiyaba bilikli sosioloqlar t\u0259qbir ed\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u0259 demi\u015fdil\u0259r ki: \u00abs\u0259nin istiqbal\u0131n art\u0131q Q\u0259rbd\u0259 deyil, \u015e\u0259rqd\u0259dir. K\u00f6k\u00fcnd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131\u011f\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcn zaman\u0131n ba\u011f qay\u00e7\u0131s\u0131<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">h\u0259ddind\u0259n f\u0259zl\u0259 uzanan budaqlar\u0131n\u0131 k\u0259sir ki, s\u0259n ixtiyarla\u015fmay\u0131b \u00f6z k\u00f6k\u00fcn \u00fcz\u0259- rind\u0259 ya\u015farasan. S\u0259nin istiqbal\u0131n n\u0259 Rum eli, n\u0259 Hicaz, n\u0259 d\u0259 \u0130raqda-T\u00fcrk\u00fcst\u00fcndad\u0131r, f\u0259q\u0259t s\u0259nin yolunun \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259ski Turan\u0131n g\u00f6b\u0259yind\u0259 Az\u0259rbaycan ad\u0131nda bir g\u0259nc igid, d\u0259liqanl\u0131 var.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Yeni Turan\u0131n a\u00e7ar\u0131 ondad\u0131r. Onunla \u00f6nc\u0259 anla\u015f\u0131lmazl\u0131q yaratsan, \u00f6nc\u0259 onun k\u00f6nl\u00fcn\u00fc q\u0131r\u0131b \u00f6z\u00fcn\u0259 bir z\u0259r\u0259r vers\u0259n, b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131n h\u0259d\u0259r, \u0259m\u0259ll\u0259rin xarab, taxt\u0131n da b\u0259rbad olar\u00bb. Bel\u0259 bir r\u00f6yan\u0131n n\u0259\u015f\u0259siyl\u0259, o, \u00fcmidl\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 aras\u0131nda qalm\u0131\u015f adam v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 idi. Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 ilticas\u0131n\u0131, o, \u00f6z m\u0259fkur\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bir nem\u0259t, bir b\u0259x\u015fi\u015f kimi q\u0259bul etdi. Yeni Az\u0259rbaycan, T\u00fcrk oca\u011f\u0131 il\u0259 t\u00fcrk yurdu t\u0259r\u0259find\u0259n layiqinc\u0259 qar\u015f\u0131land\u0131. \u015eairl\u0259r z\u00f6vq\u00fcn\u00fc, q\u0259zetl\u0259r n\u0259fsini ox\u015fad\u0131lar, ad\u0131na \u00abAltun dastan\u0131\u00bb yazd\u0131lar, Turan\u0131n \u00ab\u0130smi-\u018fz\u0259mi\u00bb olan qeybd\u0259ki Q\u0131z\u0131l Alman\u0131 g\u0259tir\u0259c\u0259k Tomris xan\u0131m\u0131n Bak\u0131dan yeti\u015f\u0259c\u0259yin\u0259 kahinlik etdil\u0259r.(26)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">M\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259r ruhunu cilaland\u0131rd\u0131lar. \u0130stambulun, bir \u00e7ox \u0259srl\u0259r tarixl\u0259rl\u0259 diqq\u0259tli oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, q\u0259fl\u0259tl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yi bir \u00e7ox m\u00fc\u015fk\u00fcl islahat\u0131n, daha \u0259laq\u0259siz m\u00fchit yeti\u015fdir\u0259c\u0259k Az\u0259rbaycanda daha qolayl\u0131\u011fa t\u0259tbiq olunaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259dil\u0259r. Neft r\u0259ngind\u0259 q\u0131z\u0131l fontanlara malik olan bu yerin z\u0259ngin bir s\u0259rv\u0259t g\u00fcc\u00fcyl\u0259 \u00e7ox rifah v\u0259 inki\u015fafa ged\u0259c\u0259yini yazd\u0131lar.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Az\u0259rbaycan G\u0259ncliyi saf v\u0259 s\u0259mimi bir niyy\u0259tl\u0259 T\u00fcrk \u00f6yr\u0259tm\u0259nl\u0259rinin t\u0259l\u0259b\u0259si oldu. \u00c7ox ke\u00e7m\u0259di ki, Namiq Kamal-M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadini, \u018fbd\u00fclhaq Hamid-H\u00fcseyn Cavidi, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin d\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad\u0131 o\u011fullu\u011fa q\u0259bul etdil\u0259r. Az\u0259rbaycan m\u0259fkur\u0259si T\u00fcrk mill\u0259tp\u0259rv\u0259rliyinin m\u0259fkur\u0259si il\u0259 izdivac etdi. Yeni Az\u0259rbaycan \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00abism\u0259tli S\u00fcdab\u0259\u00bbnin ehtirasl\u0131 quca\u011f\u0131ndan \u00abiff\u0259tli Fir\u0259ngiz\u00bbin v\u00fcsal h\u0259r\u0259min\u0259 ataraq dadl\u0131-dadl\u0131 ya\u015fad\u0131. Turan\u00e7\u0131l\u0131q, t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck \u0259d\u0259bi m\u0259sl\u0259ki T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 bir-birin\u0259 ba\u011flayan \u0259n davaml\u0131 bir ba\u011f, m\u0259tan\u0259tli bir ip idi. Turan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259fkur\u0259si do\u011fulunca mill\u0259t beyn\u0259lmil\u0259l islamiyy\u0259t\u00e7ilik v\u0259 federasiyon formullar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f, sosialogiyada da \u00abT\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259k, \u0130slamla\u015fmaq v\u0259 M\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259k\u00bb kimi \u00fc\u00e7 ayaql\u0131 bir \u015f\u00fcar ortaya atm\u0131\u015fd\u0131. \u0130stambul yurd\u00e7ular\u0131 bu \u015f\u00fcarlar\u0131 n\u0259z\u0259ri \u015f\u0259kild\u0259 yaymaqda ik\u0259n, Az\u0259rbaycan Turan\u00e7\u0131lar\u0131 bunu siyasi bir f\u0259ls\u0259f\u0259 kimi q\u0259bul ed\u0259r\u0259k qurduqlar\u0131 milli siyasi partiyan\u0131n prinsipi elan etdil\u0259r. (27)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>_____________<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>26 \u00abAltun dastan\u00bb, Ziya G\u00f6kalp.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>27 \u00abM\u00fcsavat\u00bb partiyas\u0131n\u0131n \u00e7ap orqan\u0131 olan \u00ab\u0130stiqlal\u00bb q\u0259zetinin \u015f\u00fcar\u0131 \u00abT\u00fcrkl\u0259\u015fm\u0259k, \u0130slamla\u015fmaq, M\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259k\u00bb idi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n siyasi m\u0259sl\u0259kin yoluna g\u00f6r\u0259, insanl\u0131q mill\u0259tin say\u0131 nisb\u0259tinc\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259r\u0259k, bundan sonra D\u00fcnya Federasyonu v\u00fccuda g\u0259tirm\u0259lidir. F\u0259q\u0259t, bunun olu\u015fmas\u0131nda \u0259vv\u0259l m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k din v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t sahibi olan mill\u0259tl\u0259r aras\u0131nda, dolay\u0131s\u0131yla m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 bir m\u0259kanda birl\u0259\u015fdir\u0259n \u00ab\u0130ttihadi-islam\u00bb ola bilm\u0259z. \u00ab\u0130ttihadi-islam\u00bb (\u0130slam birliyi) m\u00fcmk\u00fcn olmayacaq bir x\u0259yal, bir utopiyad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bil\u0259ks\u2014b\u00fct\u00fcn t\u00fcrkl\u0259rin, b\u00fct\u00fcn farslar\u0131n, b\u00fct\u00fcn \u0259r\u0259bl\u0259rin ictimai bir v\u00fccud kimi birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri h\u0259m m\u00fcmk\u00fcn, h\u0259m d\u0259 ist\u0259nil\u0259n bir hald\u0131r. M\u00fcs\u0259lman olan mill\u0259tl\u0259r bir mill\u0259t v\u0259 bir h\u00f6kum\u0259t hal\u0131na g\u0259ldikd\u0259n sonra ittihad deyil, islam ittifaq\u0131 ola bil\u0259r. F\u0259q\u0259t bel\u0259 siyasi bir ittifaq m\u00f6vcud olmasa da, m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259 vard\u0131r , ola bilm\u0259lidir. B\u00fct\u00fcn t\u00fcrkl\u0259r \u00f6z aralar\u0131nda b\u00f6y\u00fck d\u00fcnya federasyonuna q\u0259d\u0259m olmaq \u00fczr\u0259 bir federasyon yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Yeni Turan, m\u0259d\u0259ni birlik \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259sis edilib ancaq g\u0259l\u0259c\u0259k bir\u0259r T\u00fcrk h\u00f6kum\u0259tl\u0259rinin federasyonu \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr oluna bil\u0259r. Az\u0259rbaycan da bu g\u0259l\u0259c\u0259k Turan silsil\u0259sinin m\u00fch\u00fcm bir halqas\u0131d\u0131r. Rus istilas\u0131, Turan \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259qiqi bir \u00abErgenokon\u00bb olmu\u015fdu. T\u00fcrkl\u0259r \u00f6zl\u0259rini qurtaracaq \u00abB\u00f6rte\u00e7ine\u00bbni g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. (28)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Rusiyada z\u00fchur ed\u0259n inqilab Turanl\u0131lar\u0131n \u00abB\u00f6rte\u00e7in\u0259\u00bbsi olacaqd\u0131. Turan\u00e7\u0131lar\u0131n yol g\u00f6st\u0259ricisi, m\u00f6ht\u0259r\u0259m Ziya G\u00f6kalp b\u0259y m\u00fcharib\u0259nin h\u0259l\u0259 \u0259vv\u0259lind\u0259 bu g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 t\u0259rc\u00fcman olmu\u015f, qabaqcadan demi\u015fdi ki:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00abRusiya da\u011f\u0131l\u0131b viran olacaq, T\u00fcrkiy\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcb Turan olacaq. G\u00f6zl\u0259m\u0259 sanki do\u011fru \u00e7\u0131xd\u0131. \u00abErgenokon\u00bb divar\u0131 yar\u0131ld\u0131. Rusiya imperatorlu\u011fu par\u00e7aland\u0131. T\u00fcrk h\u00f6kum\u0259tl\u0259rinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00f6vcud siyas\u0259tinin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259d\u0259n feliyy\u0259tl\u0259 varmaq s\u0131ras\u0131 g\u0259ldi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">___________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>28.\u00a0\u018fski T\u00fcrk yaz\u0131s\u0131nda \u00abQurtulu\u015f\u00bb \u0259fsan\u0259si m\u0259\u015fhurdur. Bu \u0259fsan\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00c7in il\u0259 apar\u0131lan bir sava\u015fma d\u00fc\u015fm\u0259n t\u0259qibind\u0259n qa\u00e7an t\u00fcrkl\u0259r bir ala ceyran\u0131n ard\u0131nca uca da\u011flarla \u00e7evr\u0259l\u0259nmi\u015f bir oval\u0131\u011fa \u00e7\u0259kilmi\u015fdil\u0259r. Bunlar burada iki y\u00fcz il qalm\u0131\u015f, do\u011fub-t\u00f6r\u0259yib \u00e7oxalm\u0131\u015fd\u0131lar. \u00d6zl\u0259rin\u0259 dar g\u0259l\u0259n bu yurddan bir t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7\u0131xmaq ist\u0259mi\u015fdil\u0259rs\u0259 d\u0259, yol tapmam\u0131\u015fd\u0131lar. N\u0259hay\u0259t, \u00e7oban\u0131n biri bir g\u00fcn qurd g\u00f6rm\u00fc\u015f, onu t\u0259qib ed\u0259rk\u0259n qurdun bir d\u0259likd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7oban g\u00f6rd\u00fcy\u00fc bu \u0259caib na\u011f\u0131l\u0131 dan\u0131\u015fd\u0131qdan sonra qurdun girdiyi d\u0259liyin istiqam\u0259tind\u0259 g\u0259l\u0259n \u0259halinin aras\u0131ndan bir d\u0259mir\u00e7i \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, da\u011f\u0131n d\u0259mir filizli olmas\u0131n\u0131 k\u0259\u015ff et-mi\u015f, odun toplay\u0131b od qalam\u0131\u015f, da\u011f\u0131 \u0259rid\u0259r\u0259k yol a\u00e7m\u0131\u015f, m\u00fchasir\u0259d\u0259 olan t\u00fcrkl\u0259r bu yoldan \u00e7\u0131xaraq yer \u00fcz\u00fcn\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015flar. Bu \u0259fsan\u0259ni n\u0259zm ed\u0259n G\u00f6kalp b\u0259y Ergenokon yurdun ad\u0131, B\u00f6rte\u00e7in\u0259 qurdun ad\u0131 dey\u0259 yuxar\u0131da yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z adlar\u0131n bu g\u00fcnk\u00fc t\u00fcrkc\u0259y\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259sini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">F\u0259q\u0259t rusluq buna h\u0259l\u0259 imkan vermir, q\u0131r\u0131b-t\u00f6k\u00fcr, Yax\u0131r, y\u0131x\u0131r \u2015Marat\u2016 (29) dey\u0259 yax\u0131b k\u00fcl ed\u0259n bir yan\u011f\u0131n \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycanl\u0131lara bir t\u00f6r-t\u00f6k\u00fcnt\u00fc bir \u00abxarabazar\u00bb haz\u0131rlay\u0131rd\u0131. (30) T\u00fcrkiy\u0259, himay\u0259sin\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131 tam vaxt\u0131nda qurtarma\u011fa giri\u015fdi. Bak\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan qatill\u0259rind\u0259n t\u0259mizl\u0259y\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u0259 verdi. \u018fsrimizin Siyavu\u015fu z\u0259man\u0259mizin Turan ba\u015f komandan\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259lmin olunan bu g\u00f6z\u0259l v\u0259 z\u0259ngin par\u00e7ada tikinti v\u0259 m\u0259sk\u0259n salma ba\u015flad\u0131. \u018fsrimizin \u00abSiyavu\u015f g\u0259rd\u00bbi-nin t\u0259m\u0259ll\u0259ri quruldu. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl etdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">AZ\u018fRBAYCAN C\u00dcMHUR\u0130YY\u018fT\u0130<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>1 \u2014 T\u0259bii g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri, 2 \u2014 Maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259tl\u0259ri, 3 \u2014 \u0130slahat v\u0259 in\u015faat\u0131. 4 \u2013 Xaricl\u0259 \u0259laq\u0259 v\u0259 g\u00f6z\u0259l \u015f\u00f6hr\u0259ti.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Firdovsi deyir ki, \u018ffrasiyab Turan\u0131n g\u00f6z\u0259l bir par\u00e7as\u0131n\u0131 damad\u0131 Siyavu\u015fa verdi. Az\u0259rbaycan h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 \u0259srimizd\u0259ki Turan torpa\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259l bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u018fski Albaniya, \u015eirvan, Arrak v\u0259 B\u0259rd\u0259 \u00f6lk\u0259sind\u0259n meydana g\u0259l\u0259n bu yeni Az\u0259rbaycan, \u0259srimizin \u0259n b\u00f6y\u00fck q\u00fcvv\u0259tini t\u0259\u015fkil ed\u0259n z\u0259ngin m\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259n ba\u015fqa, t\u0259bii g\u00f6z\u0259llikd\u0259n d\u0259 pay alm\u0131\u015f bir yamya\u015f\u0131l yerdir. \u015eirvan tarixini yazan m\u0259rhum Abbasqulu a\u011fa bura \u00abG\u00fcl\u00fcstani-\u0130r\u0259m\u00bb ad\u0131 vermi\u015fdir. Firdovsi is\u0259 B\u0259rd\u0259 haqq\u0131nda<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Xo\u015fa m\u00fclk\u00fc B\u0259rd\u0259 v\u0259 aksayi vey<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Ki ordi behi\u015ft \u0259st h\u0259nkami dey (31)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">deyir. \u00abB\u0259rd\u0259 v\u0259 aksayi vey\u00bb \u2014 dey\u0259nd\u0259 indiki Qaraba\u011f yaylalar\u0131 il\u0259 q\u0131\u015flaqlar\u0131 anlanmal\u0131d\u0131r ki, G\u0259nc\u0259 vilay\u0259tinin m\u00fch\u00fcm qismini t\u0259\u015fkil ed\u0259n bu yer\u0259 \u00abZenda Vesta\u00bb, \u00abAryatum \u0130su\u00bb \u2014 Aryanil\u0259rin c\u0259nn\u0259ti ad\u0131n\u0131 verir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>29. 1918-si ild\u0259 bol\u015fevikl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131da m\u00fcs\u0259lman \u0259hali \u00fcz\u0259rind\u0259 icraolunan q\u0259tl. T\u0259fsilat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yazar\u0131m: \u00abAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u00bb adl\u0131 \u0259s\u0259rin\u0259 bax\u0131n\u0131z.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>30. Bak\u0131da n\u0259\u015fr olunan bol\u015fevik q\u0259zeti biziml\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 bir s\u00f6z m\u00fcnaqi\u015f\u0259sind\u0259 \u00absiz Az\u0259rbaycan muxtariyy\u0259ti deyil, n\u0259tic\u0259d\u0259 bir xarabazar olacaqs\u0131n\u0131z\u00bb deyirdi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>31. B\u0259rd\u0259, m\u00fclk\u00fcn\u0259 v\u0259 \u0259traf\u0131na e\u015fq olsun ki, el\u0259 bil c\u0259nn\u0259tdir<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 L\u0259nk\u0259ran, Quba, \u015eamax\u0131, \u015e\u0259ki, Zaqatala, G\u0259nc\u0259, Qaraba\u011f v\u0259 Nax\u00e7\u0131van\u0131n ormanlar\u0131na, ba\u011flar\u0131na, da\u011flar\u0131na, yaylalar\u0131na, irmaqlar\u0131na v\u0259 bulaqlar\u0131na, soyuq v\u0259 isti sular\u0131na, da\u011f ke\u00e7isi v\u0259 ceyranlar\u0131na, n\u0259hay\u0259t, \u015eirvan \u015fairl\u0259ri il\u0259 Qaraba\u011f saz\u0131na v\u0259 s\u0259n\u0259tkarlar\u0131na bax\u0131larsa, Firdovsinin \u00abSiyavu\u015f \u2014 g\u0259rd\u00bb t\u0259bi\u0259ti haqq\u0131ndak\u0131 r\u0259ngar\u0259nk \u015feri n\u0259z\u0259rimizd\u0259 g\u00f6z \u00f6n\u00fcn\u0259 g\u0259lmi\u015f kimi olur. Bak\u0131 v\u0259 Ab\u015feron yar\u0131madas\u0131n\u0131n \u00abQuz\u011fun d\u0259niz\u00bb (X\u0259z\u0259r d\u0259nizi) sahilind\u0259ki m\u0259nz\u0259r\u0259l\u0259ri il\u0259 limanda g\u0259z\u0259n a\u011f \u00e7ar\u015fabl\u0131 naz\u0259nin q\u0131zlar\u0131n\u0131 da buna \u0259lav\u0259 ets\u0259k, o zaman Firdovsinin d\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bilm\u0259diyi bir g\u00f6z\u0259llik hasil olar. Firdovsi \u00e7ox haql\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Q\u00fcvv\u0259t olmayan yerd\u0259 g\u00f6z\u0259llik olmaz, g\u00f6z\u0259llik olmayan yerd\u0259 q\u00fcvv\u0259t ola bilm\u0259z. Z\u00f6vq \u0259rbab\u0131 bu iki qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya zidd q\u00fctb\u00fc birbirind\u0259n ay\u0131rmaz. Firdovsinin \u015fairan\u0259 bir z\u00f6vql\u0259 ifad\u0259 etdiyini, \u00absa\u011flam b\u0259d\u0259nd\u0259 sa\u011flam ruh\u00bb \u2014 dey\u0259n t\u0259rbiy\u0259 \u00f6yr\u0259tm\u0259nl\u0259ri elmi \u015f\u0259kild\u0259 iddia etmirl\u0259rmi? Firdovsi zaman\u0131nda m\u0259ml\u0259kl\u0259tin q\u00fcvv\u0259ti p\u0259hl\u0259vanl\u0131qlara dayanm\u0131\u015fd\u0131. \u0130ndi is\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck q\u00fcvv\u0259t t\u0259bii s\u0259rv\u0259tdir. \u0130\u00e7\u0259risind\u0259 yanaca\u011f\u0131 il\u0259 m\u0259d\u0259n, \u0259srin \u0259n b\u00f6y\u00fck R\u00fcst\u0259mi, yenilm\u0259z v\u0259 y\u0131lmaz \u00abherk\u00fcl\u00bb\u00fcd\u00fcr. Yanacaqlar aras\u0131nda da\u015f k\u00f6m\u00fcrl\u0259 neft d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u00fcvv\u0259tli it\u0259l\u0259y\u0259n g\u00fccl\u0259ridir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">D\u00fcnya m\u00fcsabiq\u0259si ad\u0259t\u0259n d\u0259mirl\u0259 yar\u0131\u015f idi. Kimin ki, d\u0259miri il\u0259 k\u00f6m\u00fcr\u00fc v\u0259 ya nefti \u00e7ox idi, qalibiyy\u0259t onun idi. Neftin k\u00f6m\u00fcrd\u0259n keyfiyy\u0259t \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc \u0259skid\u0259n b\u0259ri m\u0259lumdur. Odla i\u015fl\u0259y\u0259n g\u0259mil\u0259rin icad\u0131ndan sonra da\u015f k\u00f6m\u00fcr m\u0259lum olmu\u015fsa da, qara neft daha \u00e7ox \u0259vv\u0259l insanlara m\u0259lum olub, d\u0259mir ordular yarad\u0131lmas\u0131na xidm\u0259t etmi\u015fdi. Firdovsi, \u0130sk\u0259nd\u0259ri-Ruminin Hindistan fill\u0259ri \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u0259mird\u0259n yap\u0131lma s\u00fcvaril\u0259rl\u0259 h\u00fccum etdiyini n\u0259ql edir. Hindistan pad\u015fah\u0131 Fur \u0130sg\u0259nd\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 k\u00fclli miqdarda fil \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. Bu fill\u0259r Rum ordusunu qorxutmu\u015fdu. \u0130sk\u0259nd\u0259r m\u00fch\u0259ndisl\u0259rini v\u0259 fikir adamlar\u0131n\u0131 toplam\u0131\u015f, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015f, n\u0259hay\u0259t d\u0259mird\u0259n atlar d\u00f6yd\u00fcr\u0259r\u0259k, i\u00e7l\u0259rin\u0259 neft doldurulmu\u015f v\u0259 fill\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 s\u00f6vq etdirmi\u015fdir. D\u0259mird\u0259n yap\u0131lm\u0131\u015f atlardak\u0131 neft od alan kimi alovlanma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 \u00fcz\u0259rl\u0259rin\u0259 y\u00fcy\u00fcr\u0259n fill\u0259rin xortumlar\u0131n\u0131 yaxaraq m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. (32)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">T\u0259biidir ki, Fironun fill\u0259rini m\u0259\u011flub ed\u0259n bu d\u0259mir s\u00fcvaril\u0259ri Ford haz\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131 kimi, onlar\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259n neft d\u0259 Amerikadan g\u0259l\u0259 bilm\u0259zdi: \u00e7\u00fcnki o zaman n\u0259 Xristof Kolomb anadan olmu\u015f, n\u0259 d\u0259 Amerika k\u0259\u015ff olunmu\u015fdu. Qafqasyadam\u0131, yoxsa Mazandarandam\u0131 z\u00fchur ed\u0259n bir y\u0131rt\u0131c\u0131 v\u0259h\u015fi heyvan\u0131n yox<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">_____________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>32 Be \u0259sn v\u0259 be neft at\u0259\u015f \u0259nd\u0259r z\u0259d\u0259nd<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>H\u0259m\u0259 l\u0259\u015fkari for b\u0259r s\u0259r z\u0259d\u0259nd<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u018fz at\u0259\u015f b\u0259r \u0259fruhd n\u0259fti-siyah<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be c\u00fcmbid \u0259z an kahineyni b\u0259d sinah<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7u pilan be did\u0259nd \u0259z iy\u015fan qureyz<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be r\u0259ft\u0259nd ba l\u0259\u015fk\u0259r \u0259z s\u0259yi tiyz<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn neft bula\u015fm\u0131\u015f m\u0259\u015f\u0259ll\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olundu\u011fu yen\u0259 Firdovsid\u0259 oxudu\u011fumuzdan iddia ed\u0259 bil\u0259rik ki, bu g\u00fcn \u00e7aplinl\u0259r (33) u\u00e7uran, tanklar y\u00fcr\u00fct\u0259n benzinin d\u0259mir ordular s\u00f6vq ed\u0259n ulu babas\u0131, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, Az\u0259rbaycand\u0131r. Az\u0259rbaycan neftinin \u00e7oxlu\u011fu v\u0259 kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rinin d\u00fcnyada m\u00f6vcud olan b\u00fct\u00fcn neftl\u0259r\u0259 olan uy\u011funlu\u011fu, tarixin \u0259n \u0259skiliyi il\u0259 uy\u011fun bir mahiyy\u0259td\u0259dir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu, el\u0259 bir q\u00fcvv\u0259dir ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 \u00f6z\u00fcyl\u0259 \u0259laq\u0259dar edir. Rusiya b\u00fct\u00fcn \u0259z\u0259m\u0259t v\u0259 q\u00fcdr\u0259tini ona ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131r. Qafqasya onunla canl\u0131, ya\u015far oldu\u011funa qanedir. Avropan\u0131n yanacaq h\u0259sr\u0259tiyl\u0259 yanan k\u00f6nl\u00fc bunun e\u015fqiyl\u0259 yan\u0131r. Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259yat\u0131 is\u0259 damarlar\u0131nda c\u0259r\u0259yan ed\u0259n bu siyah qanla ayaq \u00fcst\u0259 durur. Nefti ondan ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z g\u00fcn o, b\u00fct\u00fcn g\u00f6z\u0259llikl\u0259rini itir\u0259r v\u0259 iflic olmu\u015f hala g\u0259l\u0259r. D\u00fcnyan\u0131n ikinci p\u0259hl\u0259van\u0131 d\u0259mirdir. D\u0259mir n\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan da\u011flar\u0131n\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 miqdar\u0131 bilinm\u0259y\u0259n bir halda qapal\u0131 qalsa da, onun \u0259n b\u00f6y\u00fck yav\u0259ri olan \u0259l d\u0259ym\u0259mi\u015f G\u0259nc\u0259 da\u011flar\u0131 il\u0259 Qaraba\u011f zirv\u0259l\u0259rind\u0259 (G\u0259d\u0259b\u0259y v\u0259 Z\u0259nk\u0259zur m\u0259d\u0259nl\u0259ri) \u00e7oxca bulunur. Haz\u0131rk\u0131 d\u00fcnyan\u0131n q\u00fcvv\u0259ti yaln\u0131z yanacaqla, m\u0259d\u0259nl\u0259rmi m\u0259hdudla\u015f\u0131r? Yanacaqla m\u0259d\u0259n\u0259 bolluqla malik olan Almaniyan\u0131 acl\u0131qla m\u0259\u011flub etm\u0259k ist\u0259mirdil\u0259rmi? Dem\u0259k, bu iki p\u0259hl\u0259vandan sonra meydan \u0259rza\u011f\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Az\u0259rbaycan, orada olan Mu\u011fan, Mil, Aran v\u0259 s. oval\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 m\u00fcnbit \u0259razisi say\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 art\u0131ql\u0131q ed\u0259n bu\u011fda anbar\u0131 v\u00fccuda g\u0259tir\u0259 bil\u0259r. Bu oval\u0131qlar Mu\u011fan \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259 izl\u0259ri h\u0259l\u0259 qalan q\u0259dim arxlar kimi kanallar v\u0259 yaxud daha m\u00fcasir vasit\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u015fdanba\u015fa sulanarsa, o zaman Az\u0259rbaycan yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u0259 deyil, qon\u015fular\u0131na da \u0259rzaq ver\u0259r v\u0259 yaln\u0131z insanlar\u0131 deyil, b\u00f6y\u00fck fabrikl\u0259ri d\u0259 k\u0259tan\u0131 v\u0259 ip\u0259yi il\u0259 doydurar. \u018frzaq q\u00fcvv\u0259ti heyvan q\u00fcvv\u0259ti il\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259s\u0259 he\u00e7dir. Az\u0259rbaycan bu x\u00fcsusda da xo\u015fb\u0259xtdir. Az\u0259rbaycanda olan mal-davar Qafqasyan\u0131n he\u00e7 bir s\u0259mtind\u0259 yoxdur. Bal\u0131q m\u0259hsulu is\u0259 Mavereyi-Qafqasyada yaln\u0131z buraya aiddir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Buradak\u0131 at\u0131n, mal\u0131n, qoyunun v\u0259 sair\u0259nin b\u00f6l\u00fcml\u0259rini saymaq is\u0259 m\u00f6vzumuz xaricind\u0259dir. Sa\u011flam ruh sa\u011flam b\u0259d\u0259nd\u0259 oldu\u011fu kimi, inki\u015faf bir h\u0259yat da z\u0259ngin bir yerd\u0259 ola bil\u0259r. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n do\u011fulu\u015fdan inki\u015fafda olanlar\u0131n\u0131n bir s\u0259b\u0259bi d\u0259 bu \u00e7ox iqtisadi h\u0259yatlar\u0131 deyilmi? \u0130nki\u015fafa meylli olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu kafi deyilmi ki, ilk t\u00fcrk dramaturqu Az\u0259rbaycanl\u0131, ilk t\u00fcrk b\u0259st\u0259kar\u0131 Az\u0259rbaycanl\u0131, Rusiya t\u00fcrkl\u0259ri aras\u0131nda ilk q\u0259zet yarad\u0131s\u0131c\u0131 Az\u0259rbaycanl\u0131, m\u0259zh\u0259b uzla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilk olaraq ortadan qald\u0131ran yen\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131, \u0259lifba islah\u0131n\u0131 ilk d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n Az\u0259rbaycanl\u0131, n\u0259hay\u0259t, islam al\u0259mind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t elan ed\u0259n d\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">_______________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>33 T\u0259yyar\u0259 m\u0259nas\u0131ndad\u0131r \u2014 M. \u018f.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Siyavu\u015f, \u00f6z yerinin t\u0259bii g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 s\u00fcni g\u00f6z\u0259llikl\u0259r qataraq \u00abSiyavu\u015f g\u0259rd\u00bb ad\u0131n\u0131 binalar, qalalar, k\u00f6\u015fkl\u0259rl\u0259 b\u0259z\u0259mi\u015fdi. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u0259 \u00f6lk\u0259sinin t\u0259bii \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131n\u0131 s\u0259naye t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri il\u0259 t\u0259mir etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f, az zamanda \u00e7ox u\u011furlar qazanm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l, Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u0259sas idar\u0259si b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n b\u0259rab\u0259r h\u00fcquqla ya\u015famas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmu\u015fdu. Burada h\u0259r bir insan\u0131n m\u00f6ht\u0259r\u0259m \u015f\u0259xs, Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcququ saxlan\u0131rd\u0131. Ki\u015fi-qad\u0131n, m\u00fcs\u0259lman, xristian, T\u00fcrk-T\u00fcrk olmayan, cins v\u0259 miliyy\u0259t f\u0259rqi qoymadan varl\u0131-kas\u0131b, sahibkar i\u015f\u00e7i, torpaq sahibi-muzdur, \u00f6yr\u0259tm\u0259n-t\u0259l\u0259b\u0259, m\u00f6ht\u0259r\u0259m-cahil, sinif, m\u0259sl\u0259k, t\u0259b\u0259q\u0259, r\u00fctb\u0259, v\u0259zif\u0259, n\u0259sil, bilgi imtiyaz\u0131 aramadan b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar m\u0259ml\u0259k\u0259tin idar\u0259sind\u0259 i\u015ftirak edir, qanun ver\u0259n qurumlara girm\u0259k haqq\u0131na da sahib idil\u0259r. Burada bir sinif dig\u0259r sinf\u0259 hakim deyildi. \u0130nsan n\u0259 var\u0131na g\u00f6r\u0259 haql\u0131, n\u0259 d\u0259 yoxsullu\u011funa g\u00f6r\u0259 haqs\u0131z g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bunun kimi n\u0259 yoxsullu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn say\u011f\u0131lan\u0131r, n\u0259 d\u0259 z\u0259nkinliyi \u00fc\u00e7\u00fcn al\u00e7ald\u0131l\u0131rd\u0131. Burada m\u0259kt\u0259b, elm, texnika t\u0259r\u0259fsiz tutulub ondan b\u0259lirli bir partiya v\u0259 ya sinfin haql\u0131-haqs\u0131z t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259, qula\u011f\u0131 s\u0131r\u011fal\u0131 \u0259sir kimi tabe olmas\u0131 ist\u0259nilmir, \u0259ksin\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259 aliml\u0259rd\u0259n yax\u015f\u0131 il\u0259 pisi \u015f\u0259xs\u0259n m\u00fcst\u0259qil f\u0259rql\u0259ndir\u0259n vasit\u0259l\u0259r\u0259 sahib namuslu bir Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259l\u0259ri ist\u0259nirdi. Xo\u015fb\u0259xt h\u0259yat\u0131n ancaq h\u00fcrriyy\u0259tl\u0259 hasil olaca\u011f\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259ti ona izin verilm\u0259sini ist\u0259mi\u015fdi. Buras\u0131 s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131, m\u0259tbuat azadl\u0131\u011f\u0131, vicdan azadl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 o d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131 ki, sanki:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">H\u0259r ki hah\u0259d, ku biya v\u0259 h\u0259r\u00e7i hah\u0259d ku be ku gibro nazu hacib\u0259 d\u0259rban d\u0259rin d\u0259rgah n\u00fcst (34)\u2014 t\u0259rifi bunun haqq\u0131nda s\u00f6yl\u0259nmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">H\u0259r k\u0259s n\u0259 ist\u0259rs\u0259 s\u00f6yl\u0259r, oxuyar, yazard\u0131. Mill\u0259tin h\u0259r partiyas\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 xas t\u0259\u015fkilat\u0131,v\u0259 q\u0259zeti vard\u0131. Bu q\u0259zetl\u0259r \u0259ks\u0259riyy\u0259tl\u0259 h\u00f6kum\u0259ti t\u0259nqid v\u0259 \u00e7\u0259ki\u015fdirm\u0259l\u0259riyl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131 halda, \u00f6zl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 b\u00f6y\u00fck z\u0259iflik v\u0259 s\u0259br g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Mill\u0259t m\u0259clisi, m\u0259ml\u0259k\u0259tin b\u00fct\u00fcn sinif v\u0259 mill\u0259tl\u0259rini t\u0259msil edib, d\u00f6vl\u0259tin t\u0259mam\u0259n taleyin\u0259 hakim idi. Onsuz he\u00e7 bir \u0259mr ke\u00e7m\u0259z, he\u00e7 bir m\u0259sr\u0259f yap\u0131lmaz, he\u00e7 bir m\u00fcharib\u0259 ba\u015flanmaz, he\u00e7 bir bar\u0131\u015f\u0131q ba\u011flanmazd\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">H\u00f6kum\u0259t m\u0259clisin etimad\u0131n\u0131 qazananda qal\u0131r, itir\u0259nd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Ortada hakim olacaq vasit\u0259-v\u0259zif\u0259 d\u0259 yox idi. Parlament hakimi-m\u00fctl\u0259q idi. Burada Avropada t\u0259tbiq olunmayan h\u0259qiqi bir xalq c\u00fcmhuriyy\u0259ti qurulmu\u015fdu. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tind\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar aras\u0131nda siyasi b\u0259rab\u0259rlik bir q\u0259rar olmaqla, b\u0259rab\u0259r sosial \u0259dal\u0259tsizliyin z\u0259r\u0259rli n\u0259tic\u0259l\u0259ri d\u0259 ayd\u0131n t\u0259rzd\u0259 d\u0259yi\u015fdirilirdi. Az\u0259rbaycan zehniyy\u0259tinc\u0259, d\u00fcnyan\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259n<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">____________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>34. Kim dil\u0259rs\u0259, s\u00f6yl\u0259 g\u0259lsin, kim n\u0259 ist\u0259rs\u0259 s\u00f6yl\u0259sin. Yox bizim d\u0259rgahda qap\u0131s\u0131, g\u0259rdas\u0131, kibr v\u0259 paz.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">b\u0259ri insanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f v\u0259 iqtisadiyyatda qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131qlar\u0131 \u0259dal\u0259tsizliyi bird\u0259n-bir\u0259 ortadan qald\u0131rmaq, inqilab\u00e7\u0131 bir z\u0259rb\u0259yl\u0259 m\u00fclkiyy\u0259ti v\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 insanlar aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131xan s\u0259fal\u0259ti ortadan qald\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Bundan anarxiya, daha \u00e7ox s\u0259fal\u0259t \u00e7\u0131xar v\u0259 i\u00e7 qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131qlar\u0131ndan ba\u015fqa ayd\u0131n bir n\u0259tic\u0259 al\u0131na bilm\u0259zdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Onlara g\u00f6r\u0259, bu bir k\u0259r\u0259 siyasi \u0259dal\u0259t t\u0259min olunduqdan sonra \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259kam\u00fcl ed\u0259c\u0259k v\u0259 yava\u015f-yava\u015f h\u0259ll olunacaq bir m\u0259s\u0259l\u0259 idi. Az\u0259rbaycanl\u0131lar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r ki, m\u00fclkiyy\u0259ti tamamil\u0259 ortadan qald\u0131rmaq, indiki durum i\u00e7\u0259risind\u0259 \u015f\u0259xsi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs q\u00fcvv\u0259sini zorak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 aradan qald\u0131rar. Sosial h\u0259yat ir\u0259lil\u0259m\u0259d\u0259n d\u00fc\u015f\u0259r, insanlar b\u0259sit ibtidaiy\u0259 do\u011fru d\u00f6n\u0259rl\u0259r: al\u0259min nizam\u0131 pozular. F\u0259q\u0259t, bununla b\u0259rab\u0259r h\u0259r \u015feyin ifrat\u0131ndan z\u0259r\u0259r g\u0259ldiyi kimi, m\u00fclkiyy\u0259tin d\u0259 ifrat t\u0259r\u0259fl\u0259rini yox etm\u0259k sosial islahat\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 meydana g\u0259tirm\u0259lidir. M\u00fclkiyy\u0259t ancaq \u00fcmumi al\u0259m\u0259 yay\u0131l\u0131b t\u0259sirli oluncaya q\u0259d\u0259r m\u00fcdafi\u0259 olunub \u2014 bu olmayanda \u00fcmumi z\u0259r\u0259r g\u0259tir\u0259n l\u00fczumsuz bir art\u0131ql\u0131q kimi k\u0259silib at\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u018frazi m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 misal kimi des\u0259k: h\u0259r \u0259kin\u00e7i \u00f6z\u00fc \u0259kib-bec\u0259rdiyi m\u00fc\u0259yy\u0259n miqdar torpa\u011fa sahibliyini q\u0259bul etm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, Az\u0259rbaycan islahat\u00e7\u0131lar\u0131 geni\u015f torpaqlar\u0131 \u00f6l\u00fc hal\u0131nda saxlayan torpaq sahibl\u0259rinin m\u00fclkiyy\u0259t h\u00fcququnu r\u0259dd edirdi. Mill\u0259t m\u0259clisind\u0259 haz\u0131r olan qanun layih\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, x\u00fcsusi \u0259razi sahibl\u0259rind\u0259n al\u0131n\u0131b d\u00f6vl\u0259t mal\u0131 olduqdan sonra \u0259kin yeri, v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n m\u00fclkiyy\u0259tin\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr, d\u00f6vl\u0259tin s\u0259rv\u0259t v\u0259 g\u0259lir qayna\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n yeralt\u0131 m\u0259d\u0259nl\u0259r is\u0259 tamamil\u0259 d\u00f6vl\u0259t x\u0259zin\u0259sin\u0259 qal\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Dig\u0259r \u0259mlak v\u0259 istehsal vasit\u0259l\u0259rind\u0259n olan fabrik v\u0259 dig\u0259r bu kimi qurulu\u015flara g\u0259linc\u0259, bunlar\u0131n x\u0131rda m\u00fclkiyy\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259si t\u0259tbiqi imkans\u0131z oldu\u011fundan burada \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u0131ql\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k tutulmas\u0131 x\u00fcsusi sur\u0259td\u0259 haz\u0131rlanan \u0259m\u0259k qanunlar\u0131n\u0131n n\u0259\u015fri il\u0259 t\u0259min olunub, d\u0259mir yolu, i\u015f\u0131q, su, telefon, teleqraf v\u0259 sair\u0259 bu kimi \u00fcmumi i\u015fl\u0259r\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n qurulu\u015flar ya millil\u0259\u015fir v\u0259 yaxud b\u0259l\u0259diyy\u0259l\u0259\u015fdirilirdi. Az\u0259rbaycanl\u0131lar Rusiya istilas\u0131 zaman\u0131nda \u0259sg\u0259rlik etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmad\u0131qlar\u0131ndan, \u0259sg\u0259rlikd\u0259n tamamil\u0259 m\u0259hrum qalm\u0131\u015fd\u0131lar. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259sg\u0259r ehtiyac\u0131n\u0131 h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r t\u00fcrk komandanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131sa da, Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259l\u0259sik t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131\u011f\u0131ndan buna m\u00fcv\u0259ff\u0259q ola bilm\u0259mi\u015fdi: ordunun qurulu\u015fu az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00e7ox az olan \u00f6z zabitl\u0259rinin \u00f6hd\u0259sin\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Ba\u015fda a\u011fsaqqal S\u0259m\u0259d b\u0259y olmaqla, m\u00fcxt\u0259lif ordularda xidm\u0259t etmi\u015f Az\u0259rbaycan zabitl\u0259ri qeyr\u0259t etdil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259r v\u0259 \u0259nk\u0259ll\u0259r i\u00e7ind\u0259 bir ild\u0259 yoxdan 25 000-\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7e\u015fidli silaha sahib piyada, s\u00fcvari, top\u00e7u, la\u011f\u0131m\u00e7\u0131, \u00e7axmaql\u0131 t\u00fcf\u0259ng\u00e7i, m\u00fch\u0259ndis hiss\u0259l\u0259rind\u0259n meydana g\u0259lmi\u015f bir ordu v\u00fccuda g\u0259tirdil\u0259r. \u0130ki il\u0259 yax\u0131n davam ed\u0259n h\u0259rbiyy\u0259 m\u0259kt\u0259bind\u0259n y\u00fczl\u0259rc\u0259 ki\u00e7ik ya\u015fl\u0131 o\u011flan yeti\u015f\u0259r\u0259k, meydana g\u0259tiril\u0259n ordunun cavan komandas\u0131n\u0131 t\u0259min etdil\u0259r. Son Novruz bayram\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131 Bak\u0131da ke\u00e7irilmi\u015f r\u0259smi ke\u00e7id, m\u00fck\u0259mm\u0259l v\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m bir ordunun v\u00fccudunu paytaxt\u0131n sevincd\u0259n boyanan s\u00fcr\u0259kli alq\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 \u00f6vlad\u0131n\u0131 bir\u0259r b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f aslan q\u0131l\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u0259n analar\u0131n g\u00f6z ya\u015flar\u0131 i\u00e7ind\u0259 dost v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 g\u00f6st\u0259rdi. Az zaman i\u00e7ind\u0259 Az\u0259rbaycan ordusu<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00f6z ba\u015flan\u011f\u0131c tarixin\u0259 L\u0259nk\u0259ran\u0131n \u0259sg\u0259rl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n f\u0259thi kimi \u015fanl\u0131 s\u0259tirl\u0259r yazd\u0131rd\u0131 ki, bir sa\u011falmaz x\u0259st\u0259lik d\u0259 o intizam v\u0259 ita\u0259tin son d\u0259r\u0259c\u0259 yeti\u015fdiyini, ikincisind\u0259 is\u0259 m\u0259n\u0259viyyat v\u0259 f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u0259nz\u0259rsiz oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rirdi. Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti icraata ba\u015flark\u0259n X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 malik deyildi. 6\u2014 7 ay i\u00e7ind\u0259 \u00f6z hakimiyy\u0259tini d\u0259niz \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u0259 yayd\u0131qdan sonra ticar\u0259t donanmas\u0131ndan ba\u015fqa 6\u20147 g\u0259milik bir donanmaya aid i\u015fl\u0259r haz\u0131rlanm\u0131\u015f, qar\u015f\u0131dak\u0131 ada il\u0259 liman sahill\u0259rini uzaqdan vuran toplarla silahland\u0131r\u0131b Bak\u0131n\u0131 istehkam liman hal\u0131na g\u0259tirmi\u015fdi. Anarxiya \u0259snas\u0131nda Az\u0259rbaycan d\u0259mir yollar\u0131, qon\u015fusu G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n yollar\u0131na nisb\u0259tl\u0259 m\u0259hv olmu\u015f kimi idi. Stansiyalar b\u0259rbad olmu\u015f, k\u00f6rp\u00fcl\u0259r u\u00e7urulmu\u015f, lokomotivl\u0259r qa\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, vaqonlar par\u00e7alanm\u0131\u015f, oturacaqlar (divanlar) qoyulmu\u015fdu.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Az zamanda bunlar d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f, yolun i\u015fl\u0259kliyi m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259vv\u0259lki hal\u0131na g\u0259lmi\u015f, m\u00fcnt\u0259z\u0259m d\u0259mir yolu h\u0259r\u0259k\u0259ti t\u0259min olunmu\u015fdu. Bundan ba\u015fqa yol v\u0259 k\u00f6rp\u00fc nazirliyi C\u00fcmhuriyy\u0259tin ticar\u0259t, g\u0259mi v\u0259 siyasi h\u0259yat\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yati \u0259h\u0259miyy\u0259ti olan Bak\u0131-Culfa yolunu in\u015fa edir, K\u00fcr \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurdu\u011fu b\u00f6y\u00fck k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 t\u0259nt\u0259n\u0259sin\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131. D\u0259mir yolu i\u015f\u00e7isi haz\u0131rlamaq m\u0259qs\u0259diyl\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 aid d\u0259mir yolu, teleqraf v\u0259 s. texniki ustalar haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn yol idar\u0259si n\u0259zdind\u0259 x\u00fcsusi m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, d\u0259mir yolu m\u0259murlar\u0131 y\u00fczd\u0259-\u0259lli miqdar\u0131nda millil\u0259\u015fmi\u015fdi (35)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">D\u0259mir yolu idar\u0259si, eyni zamanda f\u0259na hal\u0131nda pozulmu\u015f Bak\u0131-Batum neft borusunu g\u00f6zl\u0259nm\u0259y\u0259n bir s\u00fcr\u0259t v\u0259 m\u0259har\u0259tl\u0259 t\u0259mir etmi\u015f, \u0259vv\u0259lkind\u0259n daha f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 neft alverin\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. C\u00fcmhuriyy\u0259tin qurulu\u015fundan \u0259vv\u0259l bir-birinin \u0259tini yey\u0259n \u0259hali aras\u0131nda h\u0259r yerd\u0259 meydana g\u0259tiril\u0259n zabit\u0259 say\u0259sind\u0259 rus istilas\u0131 zaman\u0131ndan daha yax\u015f\u0131 bir \u0259min-amanl\u0131q v\u0259 intizam v\u00fccuda g\u0259lib, h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 b\u0259l\u0259diyy\u0259 v\u0259 m\u0259h\u0259lli idar\u0259l\u0259ri qurulurdu. Bo\u015f burax\u0131lan \u0259razi ciddiyy\u0259tl\u0259 \u0259kilm\u0259y\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f, h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 \u0259kin\u00e7ilik \u0259vv\u0259lki hal\u0131n\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131. \u015e\u0259h\u0259rl\u0259r telefonlarla bir-birin\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f, teleqrafla da t\u0259bii bir dild\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 girmi\u015fdil\u0259r. T\u0259hsil-t\u0259rbiy\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131na ayr\u0131 bir t\u0259z\u0259lik verilmi\u015fdi. M\u0259ml\u0259k\u0259ti irfan\u0131n nuruyla i\u015f\u0131qland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ciddiyy\u0259tl\u0259 i\u015f\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131. \u00dcmumi \u00f6gr\u0259nimin (t\u0259hsilin \u2014 M. \u018f.) h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u0259sas tutularaq, bunu t\u0259min \u00fc\u00e7\u00fcn bir t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131r, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n yeni qurulmu\u015f erk\u0259kl\u0259r v\u0259 q\u0131zlar universitetl\u0259ri vasit\u0259siyl\u0259 \u00f6yr\u0259tm\u0259nl\u0259r haz\u0131rlan\u0131rd\u0131. \u0130btidai m\u0259kt\u0259bl\u0259rin \u00e7oxalmas\u0131na xidm\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi \u015f\u0259kild\u0259 \u0130stambuldan \u00f6yr\u0259tm\u0259nl\u0259r g\u0259tirilmi\u015fdi. Bundan ba\u015fqa, x\u00fcsusi<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">____________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>35. Bol\u015fevik istilas\u0131ndan sonra bu qurulu\u015flar tamamiyl\u0259 aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131. Son r\u0259smi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, hal-haz\u0131rda d\u0259mir yolu m\u0259murlar\u0131ndan yaln\u0131z y\u00fczd\u0259 otuzu t\u00fcrkd\u00fcr.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">olaraq h\u0259r bir q\u0259za m\u0259rk\u0259zind\u0259 \u00f6yr\u0259tm\u0259nl\u0259r kursu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Maarif n\u0259\u015friyyat\u0131 i\u015find\u0259 qad\u0131nlar\u0131n t\u0259rbiy\u0259si d\u0259 ki\u015fil\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r tutulurdu. M\u00f6vcud rus gimnaziya litseyl\u0259rind\u0259n biri tamamil\u0259 millil\u0259\u015fdirilmi\u015f, bir \u00e7ox q\u0131z ibtidai m\u0259kt\u0259bl\u0259ri a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, ham\u0131s\u0131 da q\u0131zlarla dolmu\u015fdu. M\u0259kt\u0259b ya\u015f\u0131ndan b\u00f6y\u00fck v\u0259t\u0259nda\u015flar da unudulmam\u0131\u015fd\u0131. Bunlar \u00fc\u00e7\u00fcn gec\u0259 kurslar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bu x\u00fcsusda qad\u0131nlar da unudulmayaraq, onlara f\u0259rdi g\u00fcnd\u00fcz kurslar\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259 ilgili d\u0259rsl\u0259r t\u0259rtib edilmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan g\u0259ncliyini elm v\u0259 texnika \u0259srin\u0259 haz\u0131rlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131 Universiteti a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bundan ba\u015fqa, y\u00fcz\u0259 yax\u0131n t\u0259l\u0259b\u0259 m\u00fcxt\u0259lif texniki sah\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259hsil almaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t m\u0259sr\u0259fi il\u0259 Avropan\u0131n universitetl\u0259rin\u0259 v\u0259 dig\u0259r y\u00fcks\u0259k m\u0259kt\u0259bl\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f, bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259nin \u0130stambula yollanmas\u0131 q\u0259rara al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. S\u00fclh konfrans\u0131 Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131n\u0131 t\u0259sdiq etdiyi zaman T\u00fcrkiy\u0259 \u00f6z m\u00fchitini unutdu, \u0130stambul b\u00f6y\u00fck t\u0259nt\u0259n\u0259l\u0259r etdi, mitinql\u0259r ke\u00e7irdi. Bu mitinql\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00abYavru bayra\u011f\u0131\u00bbn\u0131 (36) T\u00fcrkiy\u0259nin qoca bayra\u011f\u0131 il\u0259 yan-yana asaraq t\u0259brik edib qutlad\u0131, sevindi. O \u00fc\u00e7 r\u0259nkli k\u00f6ks\u00fc hilall\u0131 g\u0259nc-bayra\u011fa arzular dil\u0259y\u0259r\u0259k dedi ki, \u00abTanr\u0131 s\u0259n\u0259 qara g\u00fcn g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u00bb. (36)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">C\u00dcMHUR\u0130YY\u018fT\u0130N B\u018fXTS\u0130ZL\u0130Y\u0130<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>1 \u2014 \u018fsrimizin G\u0259rsiv\u0259zl\u0259ri. 2 \u2014 Siyavu\u015fun qabaqcadan duyumu. 3 \u2014 Siyavu\u015fun d\u0259h\u015f\u0259tli r\u00f6yas\u0131. C\u00fcmhuriyy\u0259tin qatili, Fir\u0259ngizin nitqi.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Firdovsi, Siyavu\u015fun diliyl\u0259 deyir ki:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00c7u hurr\u0259mi \u015f\u0259v\u0259d sayi ar\u0259st\u0259<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Pe did ay\u0259d \u0259z h\u0259r sui hast\u0259. (37)<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">P\u0259ri\u015fan v\u0259 d\u00fc\u015fg\u00fcn bir haldan \u00abs\u00fcsl\u0259nmi\u015f\u00bb olub \u00e7\u0131xan Az\u0259rbaycan\u0131n i\u00e7d\u0259n v\u0259 q\u0131raqdan \u00e7oxlu \u00abduy\u011fu\u00bblar\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">____________-<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>36. Xalid\u0259 \u018fdib Ad\u0131var\u0131n nitqind\u0259n.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>37. Bir yer g\u00f6z\u0259l v\u0259 ya\u015f\u0131ll\u0131q olsa, h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n ona ist\u0259k v\u0259 arzu \u00e7oxal\u0131r.\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Sa\u011f\u0131ndan v\u0259 solundan bir-bir qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q \u015f\u0259klind\u0259 ortaya \u00e7\u0131xan \u00abqara bast\u0131\u00bblar (38) min c\u00fcr\u0259 hiyl\u0259, fitn\u0259 v\u0259 pis niyy\u0259tl\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycanda qatmaqar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q yarad\u0131r, onu rahat buraxm\u0131rd\u0131lar. Birisi \u0259lind\u0259 Denikinin siyah \u00f6rt\u00fcs\u00fc, dig\u0259ri is\u0259 Leninin qanl\u0131 p\u0259rd\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n a\u011f g\u00fcn\u00fcn\u00fc qara, mavi s\u0259mas\u0131n\u0131 qanl\u0131 etm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r. N\u0259hay\u0259t, bu iki q\u00fcvv\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131qlar\u0131nda \u0259l birliyi ed\u0259r\u0259k d\u00fcnya mill\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda tam b\u0259rab\u0259rliy\u0259 malik bir h\u00fcquqla ya\u015famaq ist\u0259y\u0259n bu g\u00f6z\u0259l m\u0259ml\u0259k\u0259tin ayd\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 buland\u0131rd\u0131lar, m\u00fchitini qara q\u0131rm\u0131z\u0131 buludlarla \u00f6rtd\u00fcl\u0259r. \u018fsrimizin Siyavu\u015fundan x\u00fcsusi bir s\u0131x\u0131nt\u0131 il\u0259 daralan v\u0259 ondan intiqam almaq ist\u0259y\u0259n G\u0259rsiv\u0259zl\u0259r d\u0259 az deyildi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu G\u0259rsiv\u0259zl\u0259r \u00f6zl\u0259rin\u0259 t\u00fcrk kommunist qrupunun b\u0259z\u0259yini vermi\u015fdil\u0259r. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n bel\u0259 q\u00fcvv\u0259tli irfan ordusunun haz\u0131rlanmas\u0131yla m\u0259\u015f\u011ful olan milli maarif nazirliyi, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 oxu kitablar\u0131n\u0131 t\u0259rtib v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdir\u0259r\u0259k \u00f6z hesab\u0131na \u00e7ap etdirir, m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 v\u0259saitl\u0259r haz\u0131rlay\u0131rd\u0131. Az\u0259rbaycan t\u00fcrk teatr\u0131 il\u0259 musiqisinin inki\u015faf ed\u0259n bir g\u00f6st\u0259ricisidir. C\u00fcmhuriyy\u0259t zaman\u0131nda teatr s\u0259n\u0259ti olduqca ir\u0259lil\u0259di. H\u00f6kum\u0259t himay\u0259sin\u0259 al\u0131nan t\u00fcrk s\u0259hn\u0259si il\u0259 musiqisi ona veril\u0259n d\u00f6vl\u0259t teatr\u0131nda on illik bir ir\u0259lil\u0259m\u0259 \u0259lam\u0259ti g\u00f6st\u0259rdi. Dekor, oyun, r\u0259qs, s\u0259s v\u0259 ifa c\u0259h\u0259tinc\u0259 parlaq n\u00fcmun\u0259l\u0259r, z\u0259ngin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259r verdi. Az zamanda Az\u0259rbaycan s\u0259n\u0259ti Avropavari b\u0259st\u0259kar, tragediya, komediya, opera, operetta, aktyor v\u0259 aktrisalar\u0131 il\u0259 \u00fcmid ver\u0259n r\u0259ssamlara sahib oldu\u011funu s\u00fcbut etdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Yeni d\u00f6vr\u0259 ke\u00e7id zamanlar\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131n durdu\u011fu bir d\u00f6vrd\u00fcr. Bununla bel\u0259, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 g\u0259nc \u015fairl\u0259r \u2014 yeni \u015fairl\u0259r yeti\u015fdirir, \u00fc\u00e7 r\u0259ngli istiqlal bayra\u011f\u0131 zaman \u015fairinin \u0259n ilhaml\u0131 bir h\u0259d\u0259fini t\u0259\u015fkil edirdi. Az\u0259rbaycan h\u0259yat qabiliyy\u0259tini yaln\u0131z \u00f6z i\u00e7ind\u0259 deyil, xaricd\u0259 d\u0259 hiss etdirirdi. D\u00fcnyan\u0131n h\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yeni T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 hey\u0259tl\u0259r, s\u0259firl\u0259r g\u0259lir, burada g\u00f6r\u00fcl\u0259n h\u0259yat\u0131 h\u00fcriyy\u0259ti, s\u0259n\u0259ti v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyi t\u0259qdir edib heyran olurdular.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Az ke\u00e7m\u0259di ki, Avropan\u0131n, Amerikan\u0131n se\u00e7kin el\u00e7il\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n paytaxt\u0131n\u0131 ziyar\u0259t ed\u0259r\u0259k onu tan\u0131d\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 onunla h\u0259r n\u00f6v m\u0259d\u0259ni v\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259sin\u0259 girm\u0259k ist\u0259dikl\u0259rini bildirdil\u0259r. Anarxiya d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn b\u0259rbadl\u0131\u011f\u0131ndan yava\u015f-yava\u015f \u00e7\u0131xaraq \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmu\u015f olan Az\u0259rbaycan, d\u00fcnya mill\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131naraq \u015f\u0259n v\u0259 \u015faqraq bir h\u0259yata ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Bak\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti, ziyaf\u0259tl\u0259ri, teatrlar\u0131 yeni t\u0259sis edil\u0259n s\u0259n\u0259t v\u0259 ticar\u0259t<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>38. Qara basd\u0131 Az\u0259rbaycan xalq t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 kabus m\u0259nas\u0131nda i\u015fl\u0259nir<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri, ordusunun r\u0259smi ke\u00e7id v\u0259 manevrl\u0259ri, \u015f\u0259nlik toplar\u0131, \u015f\u0259nlik fi\u015f\u0259ngl\u0259ri v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u00fc-ki\u00e7ikli b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rin a\u011fz\u0131ndan e\u015fidil\u0259n:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00ab\u0130r\u0259li, ir\u0259li, Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259ri!\u00bb \u2014<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">n\u0259\u011fm\u0259 optimizmi il\u0259 h\u0259m\u0259n \u00abSiyavu\u015f-g\u0259rd\u00bb\u0259 b\u0259nz\u0259yirdi ki, Firdovsi onun haqq\u0131nda<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Xo\u015fu h\u00fcrr\u0259mi xub arast\u0259<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be h\u0259rsayi kunsi pir \u0259zhast\u0259 \u2014(39)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">demi\u015fdi. Az\u0259rbaycan bel\u0259 m\u0259sud bir h\u0259yata ba\u015flay\u0131nca, \u015f\u00f6hr\u0259ti b\u00fct\u00fcn \u00fcf\u00fcql\u0259ri tutdu. Bu x\u0259b\u0259r bilavasit\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n qoruyucusu &#8211; olan T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 sevinc\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. G\u0259rsiv\u0259zl\u0259r qrupu art\u0131q Siyavu\u015fu devirm\u0259k q\u0259rar\u0131n\u0131 vermi\u015f, intiriqalar\u0131na ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. Bu intiriqa, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycanla t\u00fcrkl\u00fcy\u0259 x\u0259yan\u0259tl\u0259 su\u00e7lama\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi. G\u0259rsiv\u0259zl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki Turan\u00e7\u0131lar\u0131 inand\u0131rd\u0131lar ki, Az\u0259rbaycan\u0131n fikri ayr\u0131d\u0131r. \u0130ngilt\u0259r\u0259, Fransa v\u0259 Amerika il\u0259 \u0259laq\u0259si var. Yan\u0131na gizli el\u00e7il\u0259r g\u0259lir. Turan d\u00fc\u015fm\u0259ni erm\u0259nil\u0259rl\u0259 bar\u0131\u015f\u0131r. \u0130ran il\u0259 s\u0131x\u0131\u015f\u0131b birl\u0259\u015fir. \u018fc\u0259m siyas\u0259ti yeridilir. \u015ei\u0259liyi ir\u0259lil\u0259dir. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 o, \u0130rana hey\u0259t g\u00f6nd\u0259rmi\u015f, \u0130randan da bir hey\u0259t q\u0259bul etmi\u015fdir. S\u00f6zl\u0259rin\u0259 daha art\u0131q t\u0259sir verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, beyn\u0259lmil\u0259l n\u0259zak\u0259t \u00fcsulu olan al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f siyasi ziyaf\u0259tl\u0259ri m\u0259nfi anlamda yozaraq G\u0259rsiv\u0259zin:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00abH\u0259mi yadi Kavus gir\u0259d becam\u00bb \u2014<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">dediyi kimi bunlar da \u00abAz\u0259rbaycanl\u0131lar ingilis imperialistl\u0259rinin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na i\u00e7irl\u0259r\u00bb \u2014 dey\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir z\u0259rb\u0259 il\u0259 \u00e7ox m\u00fct\u0259\u0259ssir olan t\u00fcrk xalq\u0131n\u0131 aldad\u0131rd\u0131lar. Rusiya \u00f6l\u00fcm-qal\u0131m m\u00fccadil\u0259sind\u0259 olan T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 yard\u0131ma gedirmi\u015f v\u0259 ingilis t\u0259r\u0259fdar\u0131 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti ona yol vermirmi\u015f \u2014dey\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259bli\u011fatlar\u0131 bol\u015fevlk sui-q\u0259sdl\u0259rinin ortaq su\u00e7lusu olub, Qafqasyan\u0131n Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259krar istilas\u0131n\u0131 haz\u0131rlay\u0131rd\u0131. Halbuki, Az\u0259rbaycan \u00f6z qoruyucular\u0131ndan v\u0259 qurtar\u0131c\u0131lar\u0131ndan olan t\u00fcrkl\u0259rin, kommunist olsalar da, onlar\u0131n \u0259leyhin\u0259 sui-q\u0259sd b\u0259sl\u0259m\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259rini \u00fcmid etmi\u015f, d\u0259niz q\u00fcvv\u0259l\u0259rini, zirehli ma\u015f\u0131n v\u0259 d\u0259mir yol qatarlar\u0131n\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin qoruyucu q\u00fcvv\u0259l\u0259rini b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 bunlara \u0259man\u0259t etmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">________________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>39. Xo\u015f, \u015fad, yax\u015f\u0131 v\u0259 \u0259min \u2013 aman olan h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 ist\u0259diyin q\u0259d\u0259r dolu x\u0259znil\u0259r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Firdovsid\u0259 b\u00f6y\u00fck bir \u00abfatalizm\u00bb var. H\u0259r bir vaqe\u0259ni, o qat\u0131 \u00e7ar\u0259sizlik kimi g\u00f6st\u0259rir. Onun h\u0259r q\u0259hr\u0259man\u0131 ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259ri ya r\u00f6yas\u0131nda g\u00f6r\u00fcr, ya da ilahid\u0259n e\u015fidir v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7al\u0131\u015f\u0131b qeyr\u0259t ets\u0259 d\u0259, \u00f6z q\u0259d\u0259r v\u0259 taleyind\u0259n bir t\u0259h\u0259r qurtula bilm\u0259z. \u00ab\u015eahnam\u0259\u00bb \u015fairi, bu \u015f\u0259kild\u0259 \u0259n sevdiyi q\u0259hr\u0259manlar\u0131ndan ayr\u0131larsa da, daima: \u00ab\u00c7inin \u0259st ayin \u00e7\u0259rx-b\u00fcl\u0259nd\u00bb (D\u00fcnyan\u0131n ad\u0259ti bel\u0259dir) \u2014 dey\u0259 ovunmas\u0131 olur. Fatalizm yaln\u0131z Firdovsi kimi bioqrafiya romantikl\u0259rind\u0259 deyil, \u0130ran\u0131n q\u0259z\u0259l yazan lirik \u015fairl\u0259rind\u0259 var. Ba\u015fda g\u0259l\u0259n q\u0259z\u0259l ustas\u0131 Hafiz \u015eirazinin &#8230;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>D\u0259r kui nik p\u0259s\u0259ndi-t\u0259\u011fyir de g\u0259zara\u00bb \u2014 (40)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">beyti \u015fahidi deyilmi? Firdovsi il\u0259 Hafizd\u0259ki fatalizm \u00e7a\u011fda\u015f Avropa \u0259dibl\u0259rind\u0259n, Bel\u00e7ikan\u0131n \u015f\u00f6hr\u0259tli \u015fairi Meterlinqd\u0259 d\u0259 var. Meterlinq d\u0259 h\u0259yata, insanlar\u0131n arzu v\u0259 irad\u0259l\u0259ri f\u00f6vq\u00fcnd\u0259 bir q\u00fcvv\u0259nin idar\u0259 etdiyin\u0259 inan\u0131r. T\u0259qdir\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u00f6vqe verir. D\u00fcnyada n\u0259 olursa, insan\u0131n ba\u015f\u0131na n\u0259 g\u0259lirs\u0259. \u00abG\u00f6y qu\u015f\u00bb m\u00fc\u0259llifin\u0259 g\u00f6r\u0259, o, qabaqcadan m\u00fc\u0259yy\u0259n olunub. hekay\u0259l\u0259rinin birind\u0259 m\u0259hz bu f\u0259ls\u0259f\u0259ni, o, bax\u0131n\u0131z nec\u0259 izah edir: \u00abDo\u011fan qad\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcn\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin \u0259n usta h\u0259kimi g\u0259lir. Qad\u0131nda bir \u015fey yoxdur, sa\u011f-salamat qurtar\u0131r dey\u0259 arxay\u0131n olur. Halbuki, evin a\u011fsaqqal babas\u0131 m\u0259yusdur. Onun g\u00f6z\u00fcn\u0259 k\u00f6lg\u0259 kimi bir \u015fey g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu k\u00f6lg\u0259 qap\u0131dan \u018fzrail kimi girir. Baba b\u00fct\u00fcn bu t\u0259s\u0259llil\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n m\u00fczt\u0259ribdir. N\u0259hay\u0259t, yeni do\u011fulan cocu- \u011fun s\u0259si g\u0259lir. Cocuq rahatca do\u011fuldu\u011fu halda, anas\u0131 h\u0259yat\u0131n\u0131 xilas ed\u0259 bilmir. Mama\u00e7an\u0131n i\u015far\u0259sind\u0259n ham\u0131 qad\u0131n\u0131n \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc \u00f6yr\u0259nir. Cocuqla b\u0259rab\u0259r b\u00fct\u00fcn ev adamlar\u0131 da a\u011flama\u011fa ba\u015flay\u0131r. Firdovsi s\u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u0259r\u0259k\u0259ti il\u0259 yaranan Siyavu\u015f, Meterlinqin \u00abixtiyar babas\u0131\u00bb kimi qap\u0131dan gir\u0259n \u018fzrailini g\u00f6rm\u00fc\u015f, t\u0259cr\u00fcb\u0259li doktorun t\u0259s\u0259lli v\u0259 arxay\u0131nl\u0131qlar\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n demi\u015fdi ki:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00ab\u015eum zarin ku\u015fte b\u0259r bi g\u00fcnah<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>K\u0259si-dig\u0259r ay\u0259d b\u0259r in taco gah\u00bb (41)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Az\u0259rbaycana da i\u00e7d\u0259 s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin bir-bir qara ilan z\u0259h\u0259ri il\u0259 v\u00fccudunu z\u0259h\u0259rl\u0259m\u0259y\u0259, dost bildiyi yax\u015f\u0131lar\u0131n bir qisminin d\u00fc\u015fm\u0259n oldu\u011funu sezm\u0259y\u0259, Qaraba\u011f da\u011flar\u0131nda erm\u0259ni \u00fcsyan\u0131n\u0131 yat\u0131rtmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn \u0259sg\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259rini Rusiya h\u00fcdudundan oraya \u00e7\u0259km\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalma\u011fa v\u0259 bu minvalla \u015fimalda toplanan bol\u015fevik q\u00fcvv\u0259sinin qorxu il\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flark\u0259n,<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">____________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>40. Xo\u015fb\u0259xtlik m\u0259h\u0259ll\u0259sin\u0259 bizi buraxmad\u0131lar. B\u0259y\u0259nmirs\u0259ns\u0259, q\u0259d\u0259rini d\u0259yi\u015fdir.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>41. M\u0259ni d\u00fc\u015fm\u0259n kimi \u00f6ld\u00fcr\u0259rl\u0259r. Bu tac v\u0259 taxta ba\u015fqa birisi sahib olar.\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n istiqbaldan \u00fcmidi q\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, yax\u0131n dostlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda Siyavu\u015f kimi m\u0259yusan\u0259 bir t\u0259rzd\u0259 demi\u015fdi ki:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u00absanki C\u00fcmhuriyy\u0259tin son g\u00fcnl\u0259ridir. Sanki art\u0131q m\u00f6vqemizi dig\u0259rl\u0259rin\u0259 ver\u0259c\u0259yik\u00bb<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu s\u00f6zl\u0259ril\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tin son ba\u015f naziri bir \u015feyi daha \u0259lav\u0259 etmi\u015fdi ki, onu biz Siyavu\u015fun a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 n\u0259ql edirik: &#8230;<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>P\u00fcr \u0259z s\u0259nki g\u0259rd\u0259d s\u0259as\u0259ri-z\u0259min<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Z\u0259man\u0259 \u015f\u0259v\u0259d p\u00fcr zi \u015f\u0259m\u015firi-kin<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>B\u0259si qar\u0259t o b\u00fcrd\u0259n hast\u0259<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>P\u00fcrak\u0259nd\u0259n g\u00fcnc ar\u0259st\u0259<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be sa ki\u015fv\u0259ra kan be paye s\u00fctur<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Bs ku b\u0259nd g\u0259rd\u0259d be cayi abi-\u015fur\u00bb (42)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Siyavu\u015f \u00f6z n\u0259z\u0259riyy\u0259 v\u0259 yozumu il\u0259 f\u0259lak\u0259ti sezdiyi halda t\u0259hl\u00fck\u0259nin fel\u0259n h\u0259yata ke\u00e7diyini v\u0259 fikrind\u0259n g\u0259lib-ke\u00e7\u0259n G\u0259rsiv\u0259zin sui-q\u0259sdin bir \u015feytan\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u0259 bilmirdi. Bir gec\u0259 rahat yatm\u0131\u015fk\u0259n, Siyavu\u015f g\u00f6rd\u00fcy\u00fc qorxunc r\u00f6yadan s\u0259rs\u0259m oyanm\u0131\u015f, arvad\u0131 Fir\u0259ngiz\u0259 anlatm\u0131\u015fd\u0131 ki:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be yek d\u0259st at\u0259\u015f, be yek d\u0259st ab<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be pi\u015f \u0259nd\u0259run pile \u018ffrasiyab<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Be didi mera ruyi g\u0259rdi-dej\u0259m<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Denidi-b\u0259ran at\u0259\u015fi-tizd\u0259n<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Denidi-b\u0259ran at\u0259\u015fi-tizd\u0259m<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00c7u G\u0259rsiv\u0259z an at\u0259\u015f \u0259fruhti<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u018fz \u0259fruhtiyi-mer m\u0259sasuhti \u00a0(43)\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti h\u00f6kum\u0259ti aprel ay\u0131n\u0131n 27-d\u0259 yuxusundan s\u0259rs\u0259m bir halda qalxd\u0131. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 Bak\u0131 liman\u0131nda l\u00f6vb\u0259r salan d\u0259niz q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u00fcsyan bayra\u011f\u0131 a\u00e7d\u0131\u011f\u0131n\u0131, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259.,.. \u00abBena qazi\u00bb (Bin\u0259q\u0259di \u2014 M. \u018f.) yanar da\u011f\u0131 s\u0259mtind\u0259n Q\u0131z\u0131l Ordunun at\u0259\u015f sa\u00e7araq g\u0259ldiyini v\u0259 geri qa\u00e7maq ist\u0259rk\u0259n yolunun T\u00fcrkiy\u0259li bir zabit komandas\u0131nda olan \u00abYard\u0131m alay\u0131\u00bb t\u0259r\u0259find\u0259n k\u0259sildiyini g\u00f6rd\u00fc\u00bb (44) \u0130\u015fi bel\u0259 g\u00f6rd\u00fckc\u0259, i\u00e7d\u0259ki bol\u015fevikl\u0259r \u00e7\u0131xd\u0131lar, \u00abt\u0259slim ol!\u00bb dedil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">__________________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>42. D\u00fcnya h\u0259rb v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259 d\u00fc\u015fmanl\u0131q v\u0259 kinl\u0259 dolur. Bir \u00e7ox qar\u0259t v\u0259 soy\u011fun\u00e7uluqlar v\u00fccuda g\u0259lir, s\u00fcvaril\u0259rin aya\u011f\u0131 alt\u0131nda Bir \u00e7ox qar\u0259t v\u0259 soy\u011fun\u00e7uluqlar v\u00fccuda g\u0259lir, s\u00fcvaril\u0259rin aya\u011f\u0131 alt\u0131nda bir \u00e7ox m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259r \u00e7\u0131\u011fnan\u0131r, yerl\u0259rind\u0259 \u00e7\u00f6ll\u0259r meydana \u00e7\u0131x\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>43. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 od, bir t\u0259r\u0259fd\u0259 su, o t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259 \u018ffrasiyab\u0131n filini g\u00f6rd\u00fcm. M\u0259ni g\u00f6r\u00fcnc\u0259, \u00fcz\u00fcn\u00fc tur\u015futdu, odu \u00fcfl\u0259di. Bu odu G\u0259rsiv\u0259z alovland\u0131rm\u0131\u015f, m\u0259ni y\u0131xm\u0131\u015fd\u0131.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>44. Bu x\u00fcsusda daha ziyad\u0259 v\u0259 a\u00e7\u0131q bilgi almaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u2015Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u2016 adl\u0131 \u0259s\u0259rimizin 8-ci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 bax\u0131n\u0131z.\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Mill\u0259t m\u0259slisi, sonuncu iclas\u0131n\u0131 toplad\u0131. Bol\u015fevikl\u0259rin t\u0259l\u0259bl\u0259ri m\u00fczakir\u0259 edildi. \u018frz edici sif\u0259tl\u0259, intiqam\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 t\u0259slim\u00e7iliyi il\u0259 m\u0259\u015fhur, \u0259srimizin G\u0259rvi \u0259lind\u0259 x\u0259nc\u0259r q\u0131n\u0131na b\u0259nz\u0259r bir dolama, birinci v\u0259 sonuncu d\u0259f\u0259 xitab\u0259t k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131: \u2014 Haz\u0131r olanlar, t\u0259slim olun \u2014dedi. M\u0259clis \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00f6l\u00fcm u\u00e7u\u015furdu. H\u0259r k\u0259s art\u0131q h\u0259r k\u0259s dey\u0259n \u2014 \u00f6z\u00fcn\u00fc u\u00e7acaq bir qaya alt\u0131nda hiss edir v\u0259 bu hissl\u0259 m\u00fczt\u0259rib olunurdu. A\u011f saqqall\u0131 bir sosialist \u00e7\u0131xd\u0131. Bu faci\u0259li g\u00fcnd\u0259 d\u0259 ad\u0259ti olan \u015f\u0259b\u0259d\u0259\u00e7ilikd\u0259n qalmad\u0131, operetta q\u0259hr\u0259man\u0131 M\u0259\u015f\u0259di \u0130bad kimi: \u2014 O olmas\u0131n, bu olsun! \u2014 dedi.45 \u00d6m\u00fcr boyu Siyavu\u015fa isin\u0259 bilm\u0259y\u0259n bir qarda\u015f da: \u2014 Bizim ist\u0259diyimiz el\u0259 bu idi \u2014dey\u0259 hayq\u0131rd\u0131. Birinci d\u0259f\u0259 \u0130ran\u0131, ikinci d\u0259f\u0259 Turan\u0131 satm\u0131\u015f olan qara \u00fczl\u00fc birisi d\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 satd\u0131. Bir qismi is\u0259, h\u0259r zaman oldu\u011fu kimi, yen\u0259 t\u0259r\u0259fsiz qald\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Ham\u0131 \u0259srimizin Siyavu\u015funu \u00f6l\u00fcm x\u0259nc\u0259rin\u0259 t\u0259slim etmi\u015fdi ki, hal\u0131 p\u0259ri\u015fan bir sur\u0259td\u0259 Fir\u0259ngiz g\u0259ldi. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin t\u0259miz suyunu da\u015f\u0131yan istiqlal p\u0259risi bir natiq \u015f\u0259klind\u0259 b\u00fcr\u00fcn\u0259r\u0259k dedi: \u00abYaland\u0131r. G\u0259rsiv\u0259zl\u0259r\u0259 aldanmay\u0131n\u0131z: G\u0259rvin \u0259lind\u0259ki dolama z\u0259h\u0259r bula\u015fm\u0131\u015f bir intiqam x\u0259nc\u0259ridir, ona inanmay\u0131n\u0131z! Rus ordusunun h\u00fcdudumuzu ke\u00e7diyi bir vaxtda, m\u00fcs\u0259lman da olsalar, bol\u015fevikl\u0259rin par\u0131lt\u0131l\u0131 yalanlar\u0131na uymay\u0131n\u0131z! T\u00fcrkiy\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n s\u0131\u011f\u0131nacaq yeridir. \u00d6z s\u0131\u011f\u0131nacaq yerini qurtarma\u011fa ged\u0259n bir q\u00fcvv\u0259nin s\u0259mimiyy\u0259tin\u0259 inanarsa, Az\u0259rbaycan el\u0259 bir q\u00fcvv\u0259y\u0259 \u00f6z\u00fc yol ver\u0259r, f\u0259q\u0259t bizim istiqlal v\u0259 hakimiyy\u0259timizi ayaqlar\u0131 alt\u0131nda \u00e7\u0131\u011fnay\u0131b s\u0259rh\u0259d g\u00f6z\u0259t\u00e7il\u0259rimizi torpa\u011f\u0131 \u00f6l\u00fc s\u0259r\u0259n xain bir q\u00fcvv\u0259 Turan yard\u0131m\u00e7\u0131s\u0131 ola bilm\u0259z.! \u018ff\u0259ndil\u0259r, e\u015fitdiyiniz gurultular mill\u0259tin deyil, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin s\u0259sidir. Hakimiyy\u0259tiniz\u0259 do\u011fru uzanan v\u0259 bizd\u0259n t\u0259slim olma t\u0259l\u0259b ed\u0259n \u0259ll\u0259r, mill\u0259tin m\u00fcq\u0259dd\u0259s h\u00fcququna uzanm\u0131\u015f q\u0259sb\u00e7i \u0259ll\u0259rdir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">A\u011f saqqall\u0131 general\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259yus halda komandanl\u0131q zirv\u0259sind\u0259 deyil, deputat k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnd\u0259 oturmas\u0131, bizi m\u0259yus ets\u0259 d\u0259, bilinm\u0259lidir ki, mill\u0259td\u0259n al\u0131nan haqq ba\u015fqas\u0131na t\u0259slim edil\u0259 bilm\u0259z! Bu k\u00fcrs\u00fcd\u0259n \u00e7ox k\u0259r\u0259 istiqlal\u0131l\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6z b\u0259b\u0259yi kimi saxlama\u011fa, h\u00fcruriyy\u0259timiz yolunda can\u0131m\u0131z\u0131 sip\u0259r etm\u0259y\u0259, \u00f6ld\u00fc var, d\u00f6nd\u00fc yoxdur, dey\u0259 son damla qan\u0131m\u0131za q\u0259d\u0259r dayanma\u011f\u0131 and i\u00e7mi\u015f adamlar deyilikmi? Haz\u0131r olanlar, m\u0259sum qan\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox-\u00e7ox qanlar, axacaq, g\u00f6z\u0259l<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">_______________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>45. O olmas\u0131n bu olsun\u2016 \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259ylinin bir operettas\u0131n\u0131n ad\u0131d\u0131r. Operetta q\u0259hr\u0259man\u0131 M\u0259\u015f\u0259di \u0130bad\u0131 evl\u0259n\u0259rk\u0259n aldatm\u0131\u015flar, qad\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259lini g\u00f6st\u0259rmi\u015f, f\u0259q\u0259t ona xidm\u0259t\u00e7i q\u0131z\u0131 g\u00f6nd\u0259rmi\u015fl\u0259r. M\u0259\u015f\u0259di \u0130bad etiraz etm\u0259k ist\u0259rk\u0259n t\u0259hdid edilmi\u015f v\u0259 n\u0259hay\u0259t, \u2015O olmas\u0131n, bu olsun\u2016 \u2013 dey\u0259 raz\u0131 olmu\u015fdur.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Siyavu\u015fumuzu aldanm\u0131\u015f \u018ffrasiyablar\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259, xain G\u0259rsiv\u0259zl\u0259rin hiyl\u0259sin\u0259 x\u0259bis yarad\u0131l\u0131\u015fl\u0131 G\u0259rvl\u0259rin x\u0259nc\u0259rin\u0259 t\u0259slim etm\u0259y\u0259k! Qoy bizi bu haqq\u0131m\u0131zdan vaz ke\u00e7m\u0259y\u0259 yaln\u0131z d\u00fc\u015fm\u0259n s\u00fcng\u00fcl\u0259ri m\u0259cbur etsin! Orada olan \u0259hali, bu nitqi a\u011flayan g\u00f6zl\u0259rl\u0259 alq\u0131\u015flad\u0131sa da, m\u0259clisin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti tarixin gedi\u015fat\u0131na t\u0259slim oldu, Siyavu\u015fun \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259\u00a0raz\u0131 oldu.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>\u00ab\u00c7inin \u0259st razi sip\u0259hri b\u00fcl\u0259nd<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>K\u0259hi \u015faddar\u0259d, k\u0259hi m\u00fcst\u0259n\u0259nd.(46)<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">QAT\u0130L K\u0130MD\u0130R?<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>1 \u2014 Rusiyan\u0131n hiyl\u0259si. 2 \u2014 Yalan\u0131n \u00f6mr\u00fc az olur. 3 \u2014 Mill\u0259t\u00e7il\u0259ri t\u0259qib.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Tarix t\u0259krarlardan ibar\u0259tdir deyirl\u0259r: f\u0259q\u0259t bu t\u0259krar, bel\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr olunmas\u0131n ki, irili-x\u0131rdal\u0131 t\u0259fsilat\u0131 il\u0259 yenid\u0259n yoxlan\u0131r. He\u00e7 bir hadis\u0259 zaman v\u0259 m\u0259kan t\u0259sirind\u0259n qurtula bilm\u0259z. \u00abSiyavu\u015f g\u0259rd\u00bb Turan torpa\u011f\u0131n\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259 \u2014 \u00c7in s\u0259rh\u0259ddind\u0259 meydana g\u0259lmi\u015f, b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 Turan \u0259sg\u0259rl\u0259ri il\u0259 \u00e7evr\u0259l\u0259nmi\u015f v\u0259 Siyavu\u015f T\u00fcrk s\u0259rk\u0259rd\u0259sinin \u0259mri il\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Halbuki, Bak\u0131, Qaf da\u011f\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259, Turan\u0131n bir k\u0259nar\u0131nda deyil, d\u00fcz g\u00f6b\u0259yind\u0259 Rusiyan\u0131n qon\u015fusu olmu\u015f, Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u0259 Turan s\u0259rk\u0259rd\u0259si v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n deyil, turanl\u0131lardan aldanm\u0131\u015f bir qisminin yard\u0131mlar\u0131 il\u0259 Turan dostu qiyaf\u0259sin\u0259 gir\u0259n \u0259ski T\u00fcrk d\u00fc\u015fman\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl olundu. Firdovsinin r\u0259vay\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, Y\u0259cuc v\u0259 m\u0259c\u00fcclar \u0259caib bir varl\u0131q olub Qaf da\u011f\u0131n\u0131 ke\u00e7ir, bu t\u0259r\u0259fd\u0259ki insanlar\u0131 h\u0259lak edirdil\u0259r. Bunlar\u0131n \u0259caibliyi el\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 idi ki, qulaqlar\u0131n\u0131n biri kilim, dig\u0259ri yor\u011fan kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. G\u00f6zl\u0259ri d\u0259niz suyu kimi mavi, \u00fczl\u0259ri heyva kimi sar\u0131 idi. M\u00fcq\u0259dd\u0259slik bilm\u0259y\u0259n bu \u0259caib varl\u0131qdan h\u0259r k\u0259sin iyr\u0259nm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, qar\u0131\u015fqa kimi \u00e7ox olan saylar\u0131ndan qorxaraq, qar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131xa bilmirdil\u0259r. Rusiya y\u0259cuc v\u0259 m\u0259cuclar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u0259 zonan\u0131n b\u00f6y\u00fck t\u0259siri g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Avropan\u0131n amans\u0131z d\u00fc\u015fm\u0259nliyin\u0259 qar\u015f\u0131 \u015feytanla da olsa ittifaq anla\u015fma yaratmaq z\u0259rur\u0259tind\u0259 olan T\u00fcrkiy\u0259 inqilab\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini bol\u015fevik Rusiyas\u0131 \u00f6z haqq\u0131yla t\u0259qdir etmi\u015fdi. T\u00fcrkl\u0259rin Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u0259n\u0259vi n\u00fcfuzundan<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">____________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>46. Qoca d\u00fcnyan\u0131n g\u0259rdi\u015fi bel\u0259dir. Gah n\u0259\u015f\u0259li ed\u0259r, gah \u00fcmidsiz<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">istifad\u0259 il\u0259 bol\u015fevikl\u0259r Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 \u00f6zl\u0259rini o q\u0259d\u0259r sevdir\u0259 bildil\u0259r ki, bunlar m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n k\u00f6nl\u00fcn\u00fc f\u0259th ed\u0259r\u0259k, Az\u0259rbaycan\u0131n istila deyil, \u0259ksin\u0259 \u0130stambulu bel\u0259 qurtaracaqlar\u0131na inand\u0131lar. H\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00abM\u00fcsavat\u00bb partiyas\u0131na m\u0259nsub olan mill\u0259tsev\u0259rl\u0259r xalq\u0131 bu yuxudan oyatmaq ist\u0259yir, \u00abcamaat, aldanmay\u0131n\u00bb \u2014 deyir, bunlar d\u0259rhal Quran\u0131n buyurduqu, \u00ab\u0130nn\u0259 Y\u0259c\u00fcc\u0259 v\u0259 m\u0259cuc\u0259 m\u00fcfsidun\u0259 fil\u0259rz\u00bb \u2014 ed\u0259rl\u0259r. Eyni m\u0259xluql\u0259rdir ki, Kr\u0131m, T\u00fcrk\u00fcstan v\u0259 Mart faci\u0259l\u0259rini icad etdil\u0259r. \u00abBunlar\u0131n \u0259sl arzusu \u0130stambulun qurtar\u0131lmas\u0131 deyil, \u0259ksin\u0259 Bak\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycand\u0131r\u00bb \u2014 dedil\u0259rs\u0259 d\u0259, \u00abM\u00fcst\u0259v\u0259r bozba\u015f\u0131\u00bb (47) yemi\u015f kimi xalq, \u00abhay, d\u0259li, \u015faftal\u0131\u00bb46a\u2014 dey\u0259 onlarla c\u0259ml\u0259nir v\u0259 \u00f6zl\u0259rini ingilis\u0259 sat\u0131lm\u0131\u015f kimi g\u00f6r\u00fcrd\u00fcl\u0259r. H\u0259tta i\u015f o m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fdi ki, k\u00fc\u00e7\u0259 baqqallar\u0131 bel\u0259 bol\u015fevikin, art\u0131q g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri \u00abspekulyasion\u00bb d\u00fc\u015fman\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131\u015fd\u0131lar, dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc \u0130ttihad\u00e7\u0131lar da Qarayevin q\u0131z\u0131l yalanlar\u0131na qap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131lar. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcl\u0259r ki, Rusiya g\u0259l\u0259c\u0259k, Erm\u0259nistan\u0131 ortadan qald\u0131racaq v\u0259 ordular\u0131n\u0131 Mustafa Kamal Pa\u015fan\u0131n yard\u0131m\u0131na g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Yalan\u0131n \u00f6mr\u00fc az olur. Xalq hikm\u0259tinc\u0259 a\u00e7\u0131q olan bu h\u0259qiq\u0259t bir daha isbat olundu. Bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 bol\u015fevik t\u0259bli\u011fat\u0131 aparanlar\u0131n yalanlar\u0131na aldanan xalq, Q\u0131z\u0131l Ordunun Erm\u0259nistana t\u0259sav\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6zl\u0259rk\u0259n, Moskvan\u0131n Erm\u0259nistan\u0131n istiqlal\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 x\u0259b\u0259ri al\u0131nd\u0131. Erm\u0259nil\u0259r \u0259ks-h\u00fccumlar\u0131na Qarayevin \u00fcsyankar m\u0259qal\u0259si v\u0259 H\u0259s\u0259novun g\u00f6y\u0259rt\u0259d\u0259ki nitqil\u0259rin\u0259 baxmayaraq, Qaraba\u011fdak\u0131 h\u0259r\u0259kat durduruldu. G\u00fcrc\u00fcstana veril\u0259n 24 saatl\u0131q notan\u0131n n\u0259tic\u0259si h\u0259rbi xalq komissar\u0131n\u0131n g\u00fcrc\u00fc nazirl\u0259rini Bak\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn etdiyi israra r\u0259\u011fm\u0259n Tiflis\u0259 gedib g\u00fcrc\u00fc men\u015fevikl\u0259rinin t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 imza atmaqla bitdi. Erivandan ke\u00e7\u0259r\u0259k T\u00fcrkiy\u0259 yolu \u015e\u0259ki il\u0259 L\u0259nk\u0259rana d\u00f6nd\u00fc. \u0130stambulun imdad\u0131na getm\u0259k \u015f\u00fcar\u0131, \u00abL\u0259histan\u0131 qovaq!\u00bb \u2014 \u015f\u00fcar\u0131na d\u00f6nd\u0259rildi. Ucuz \u00e7\u00f6r\u0259k v\u0259 daha ziyad\u0259 rahatl\u0131q g\u00f6zl\u0259y\u0259n-f\u0259hl\u0259 il\u0259 k\u0259ndli, bir\u0259-on \u00e7\u0259tinlikl\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k tapmay\u0131b daha \u00e7ox \u00e7al\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 qat\u0131 bir istibdad alt\u0131nda qald\u0131qda: \u2014 Eyvah! \u2014 dedi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">________________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>47. \u00ab\u015eah Abbas v\u0259 Xur\u015fud Banu\u00bb operas\u0131nda bir \u00abm\u00fcst\u0259v\u0259r\u00bb (m\u0259st ed\u0259n \u2014 M. \u018f) tipi var. Bu tip alipozdur. \u0130nsanlar\u0131 \u00e7alar, \u00f6ld\u00fcr\u00fcb \u0259tl\u0259rind\u0259n \u015forba asarm\u0131\u015f. (\u00abBozba\u015f\u00bb bir n\u00f6v Az\u0259rbaycan \u015forbas\u0131d\u0131r). \u0130sfahanl\u0131lar \u015eah Abbas\u0131n yan\u0131na g\u0259lmi\u015f, h\u0259r g\u00fcn qeyb olan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n ucbat\u0131ndan xalq\u0131n qorxuda oldu\u011funu \u0259rz etmi\u015fl\u0259r. \u015eah Abbas d\u0259yi\u015fik qiyaf\u0259d\u0259 \u0130sfahana getmi\u015f, bu sirri \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259mi\u015fdir. T\u0259qdiq \u0259sas\u0131nda m\u00fcst\u0259v\u0259rin d\u00fckan\u0131na g\u0259lib g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr ki, bu d\u00fckan\u0131n m\u00fc\u015ft\u0259ril\u0259ri h\u0259dd\u0259n \u00e7oxdur. S\u0259b\u0259bini \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259mi\u015fdir. Xalq, bu a\u015fpaz\u0131n \u00e7ox l\u0259zz\u0259tli \u015forba bi\u015firdiyini ona anladark\u0259n, p\u0259ri\u015fan hall\u0131 birisi \u2015m\u00fcst\u0259v\u0259r\u2016in \u015forban\u0131 insan \u0259tind\u0259n bi\u015firdiyini s\u00f6yl\u0259dikd\u0259 h\u0259r k\u0259s onu \u2015hay, d\u0259li, \u015faftal\u0131 \u2016 \u2013 dey\u0259 al\u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Halbuki, \u015eah Abbas\u0131n ara\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 davam etdir\u0259nd\u0259 k\u0259\u015ff etdiyi h\u0259qiq\u0259t, \u2015d\u0259li\u2016nin do\u011fru s\u00f6yl\u0259diyini isbat etmi\u015fdir.\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Bak\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn s\u0259rv\u0259ti talana getdi. D\u00fckanlar el\u0259 bil \u00e7ap\u011f\u0131n\u00e7\u0131, basq\u0131n\u00e7\u0131 kimi soyuldu. Evl\u0259r sahibl\u0259rind\u0259n al\u0131naraq miras kimi payland\u0131. K\u0259ndliy\u0259 torpaq ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 verilirdis\u0259 d\u0259, \u0259kinin m\u0259hsulu \u0259rzaq m\u0259murlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7al\u0131n\u0131rd\u0131. \u0130ll\u0259rd\u0259n b\u0259ri anbara y\u0131\u011f\u0131lan neft, \u0259v\u0259zsiz olaraq Rusiyaya apar\u0131ld\u0131. Sar\u0131 bal, \u015firniyyat, \u00e7ay, \u015f\u0259k\u0259r, quma\u015f \u2014 n\u0259 varsa, vaqonlara, g\u0259mil\u0259r\u0259 y\u00fckl\u0259n\u0259r\u0259k Moskvaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. Xalq\u0131n h\u0259qiqi s\u0259rv\u0259ti, var\u0131-yoxu q\u0259sb edildi, \u00abpul\u00bb \u2014 dey\u0259 bol\u015fevik ka\u011f\u0131zlar\u0131 h\u0259r t\u0259r\u0259fi sard\u0131. \u00c7\u00f6r\u0259k ist\u0259y\u0259n ac xalqa top v\u0259 \u00e7axmaql\u0131 t\u00fcf\u0259nk g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. Bir-iki \u00abm\u00fcs\u0259lman\u00bb komissar\u0131 p\u0259rd\u0259si alt\u0131nda b\u00fct\u00fcn idar\u0259 i\u015fl\u0259ri rus agentl\u0259ri v\u0259 m\u0259murlar\u0131n\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7di. M\u0259ml\u0259k\u0259ti, guya ki, Az\u0259rbaycan kommunist partiyas\u0131 idar\u0259 edirdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Halbuki, bu partiyan\u0131n s\u00f6yk\u0259ndiyi \u0259ks\u0259riyy\u0259tl\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n v\u0259 xristian i\u015f\u00e7id\u0259n t\u0259\u015fkil olunan Bak\u0131 sovetind\u0259n ibar\u0259t idi. \u0130mzan\u0131 N\u0259rimanlar, \u018fliheyd\u0259rl\u0259r at\u0131rd\u0131sa da, h\u00f6kml\u0259ri Mikoyanlar, \u00c7orayevl\u0259r v\u0259 Solovyovlar yaz\u0131rd\u0131. Zahir\u0259n q\u0131rm\u0131z\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015fsa da: n\u0259 h\u00fcdud b\u0259lli idi, n\u0259 d\u0259 Rusiyal\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n h\u00fcququ bir, Az\u0259rbaycan ordusu 11-ci rus komandanl\u0131\u011f\u0131na tabe, d\u0259niz\u00e7isi rus admiral\u0131 Roskolnikovun \u0259mrind\u0259.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong>Ad\u0131 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan \u2014 \u00f6z\u00fc Rusiyan\u0131n federativ bir hiss\u0259si!<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Daha do\u011frusu muxtar bir vilay\u0259ti! Mill\u0259tsev\u0259r Az\u0259rbaycan T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u0259rinin vaxtiyl\u0259 kims\u0259y\u0259 s\u00f6zl\u0259 inand\u0131ra bilm\u0259dikl\u0259ri h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri bol\u015fevikl\u0259r i\u015fl\u0259ri il\u0259 isbat etdil\u0259r. Xalq h\u0259y\u0259cana g\u0259ldi. Aldanm\u0131\u015f adam q\u0131z\u011f\u0131nl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 dil v\u0259 doda\u011f\u0131n\u0131 di\u015fl\u0259di: f\u0259q\u0259t i\u015f-i\u015fd\u0259n ke\u00e7mi\u015f, ox yay\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bel\u0259likl\u0259, s\u0259bir kasas\u0131 da\u015fd\u0131. G\u0259nc\u0259, T\u0259rt\u0259r, Qaraba\u011f v\u0259 Zaqatala \u00fcsyanlar\u0131 meydana g\u0259ldi. Q\u0131z\u0131l bol\u015fevikl\u0259r Nikolay general\u0131 Levandovskinin m\u0259rif\u0259tiyl\u0259 \u00fcsyan\u0131 qanl\u0131 bir \u015f\u0259kild\u0259 yat\u0131rtd\u0131lar. \u00c7oluca-cocu\u011fa bax\u0131lmad\u0131, qar\u0131ya-qocaya as\u0131nmad\u0131, Az\u0259rbaycanl\u0131 T\u00fcrk qan\u0131 sel kimi axd\u0131. Onu erm\u0259nid\u0259n qurtaracaq dey\u0259 g\u00f6zl\u0259diyi q\u00fcvv\u0259 bu t\u0259miz \u00fcr\u0259kli xalq\u0131 \u00f6z qan\u0131na bulad\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bak\u0131n\u0131n h\u0259y\u0259can\u0131n\u0131 toplar, \u00e7axmaql\u0131 t\u00fcf\u0259ngl\u0259r, \u0259jdahavari \u0259mrl\u0259r, yezidvari t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 yat\u0131rd\u0131lar. H\u0259bsl\u0259r, qeyb\u0259 \u00e7\u0131xmalar, edamlar ba\u015flad\u0131, Fir\u0259ngiz tutulub qapal\u0131 bir evd\u0259 h\u0259bs edildiyi kimi, mill\u0259tp\u0259rv\u0259rl\u0259r d\u0259 h\u0259bs\u0259 al\u0131nd\u0131. M\u00fcsavat klublar\u0131 ba\u011flad\u0131l\u0131b b\u00fct\u00fcn mallar\u0131na \u0259l uzand\u0131 v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 qanundan k\u0259nar elan olundu. F\u0259q\u0259t T\u00fcrk taxt-tac\u0131n\u0131n qiyaf\u0259sin\u0259 gir\u0259n bu qanl\u0131 c\u0259llad yaln\u0131z \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 ed\u0259n t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u0259ri deyil, ona aldanan t\u00fcrkl\u0259ri d\u0259 q\u0259hr etdi. Haz\u0131r q\u00fcvv\u0259 \u2014 Yard\u0131m alay\u0131 da\u011f\u0131ld\u0131. T\u00fcrkiy\u0259li zabitl\u0259r qism\u0259n h\u0259bs olundu, qism\u0259n h\u00fcdud k\u0259nar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">HAQSIZ QAN YERD\u018f QALMAZ<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>1 \u2014 M\u0259fkur\u0259nin q\u00fcvv\u0259ti, Gav\u0259 (48) , Ergenokon, \u00f6ks\u00fcz fikir. 2 \u2014 F\u0259lak\u0259tin d\u0259rsi. 3 \u2014 Son.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>Hun \u0259rbab h\u0259miy\u0259t q\u0259rq ed\u0259r zaliml\u0259ri<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>M\u0259\u015f\u0259li-\u0259fkar \u0259hraran\u0259 s\u00f6nm\u0259z hun il\u0259.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong>Namiq Kamal<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Haqs\u0131z qan yerd\u0259 qalmaz. Nec\u0259 ki, Siyavu\u015f qan\u0131 qalmad\u0131. M\u0259zlum ah\u0131 ovunmaz, nec\u0259 ki K\u0259rb\u0259la z\u00fclm\u00fc ovunmur. Zal\u0131m b\u0259di olmaz \u2014 nec\u0259 ki, Z\u00f6hhak\u0131n z\u00fclm\u00fc olmad\u0131. \u0130stiqlal n\u0259\u015f\u0259si f\u0259dail\u0259r yeti\u015fdirir nec\u0259 ki, milli T\u00fcrkiy\u0259 yeti\u015fdi. Fikir \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259z \u2014 nec\u0259 ki, Neronun arslanlar\u0131 xristianl\u0131\u011f\u0131 par\u00e7alaya bilm\u0259di. Abid\u0259 iman yanmaz nec\u0259 ki, N\u0259mruddun at\u0259\u015fi \u0130brahimi yaxa bilm\u0259di.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Qonu\u015fma v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 susdurulmaz \u2014 nec\u0259 ki, inkvizisiya h\u00fczuruna \u00e7\u0131xar\u0131lan Qaliley susmad\u0131. Haqq, \u0259sla qeyb olmaz \u2014 nec\u0259 ki, Musa Firondan qa\u00e7ma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q oldu. Az\u0259rbaycan istiqlal v\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t fikrinin ke\u00e7ici bol\u015fevik istilas\u0131n\u0131n yax\u0131c\u0131, y\u0131x\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259riyl\u0259 q\u0259hr olunaca\u011f\u0131n\u0131 z\u0259nn edirsiniz. Bak\u0131n\u0131n h\u0259rar\u0259tli torpa\u011f\u0131nda k\u00f6k salm\u0131\u015f m\u00fcq\u0259dd\u0259s at\u0259\u015fi Quz\u011fun d\u0259nizin (X\u0259z\u0259r d\u0259nizi) dal\u011falar\u0131 daimi olaraq s\u00f6nd\u00fcrm\u0259y\u0259 aciz oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin a\u011fl\u0131na gir\u0259n fikir v\u0259 q\u0259lbin\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015f istiqlal hissini \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 d\u0259 bol\u015fevik c\u0259lladlar\u0131 o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 acizdil\u0259r:<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bir q\u00fczey r\u00fczgar\u0131\u0131n z\u0259rb\u0259siyl\u0259 dal\u011falanan X\u0259z\u0259r, Bay\u0131l burnundak\u0131 mavi at\u0259\u015fi s\u00f6nd\u00fcrs\u0259 d\u0259 r\u00fczgar ke\u00e7ib d\u0259niz d\u00fczg\u00fcn bir hal alanda, sad\u0259 bir q\u0131\u011f\u0131lc\u0131m kifay\u0259tdir ki, bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s at\u0259\u015f t\u0259krar yans\u0131n, t\u0259krar Bay\u0131l-burnunu ayd\u0131nlats\u0131n.(49 )<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Az\u0259rbaycanda \u0130ran t\u0259siri vard\u0131r: \u0130ran Z\u00f6hhak b\u0259las\u0131na u\u011fram\u0131\u015fd\u0131. \u00d6z hakimiyy\u0259t v\u0259 istiqlalar\u0131n\u0131n q\u0259drini bilm\u0259y\u0259n xalq c\u0259nabi-haqq\u0131n q\u0259z\u0259bin\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. Z\u00f6hhak ad\u0131nda bir h\u00f6kmdar \u0130ran\u0131 cana doydurmu\u015fdu. Bu h\u00f6kmdar ilanlara tap\u0131n\u0131rd\u0131. G\u00fcnd\u0259 iki u\u015faq beynini o pis heyvanlara yedirirdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">___________<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>48. Z\u00f6hhak\u0131n z\u00fclm\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 xalq\u0131 aya\u011fa qald\u0131ran m\u0259\u015fhur iranl\u0131 d\u0259mir\u00e7i (Araso\u011flu).<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><em>49 Bak\u0131 liman\u0131ndak\u0131 buxtan\u0131n ad\u0131 Bay\u0131ld\u0131r. Su i\u00e7\u0259risind\u0259n d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131xan qaz, d\u0259niz dur\u011fun oldu\u011fu zaman at\u0259\u015f tutuntus\u0131yla alovlan\u0131b mavi bir i\u015f\u0131qla yan\u0131r.<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\n<p style=\"color: #000000;\">Z\u00f6hhak\u0131n z\u00fclm\u00fcnd\u0259n bez\u0259n xalq\u0131n f\u0259ryad\u0131 g\u00f6yl\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Xalq\u0131n \u015f\u0259r\u0259fi, namusu, dini, milliyy\u0259ti, tamamil\u0259 al\u00e7ald\u0131l\u0131rd\u0131. \u015e\u0259h\u0259rlinin var\u0131, k\u0259ndlinin mal-davar\u0131 \u0259lind\u0259n al\u0131n\u0131rd\u0131. Burada C\u0259m\u015fid dinind\u0259 olan n\u0259 q\u0259d\u0259r iranl\u0131 varsa qanundan k\u0259nar elan edilmi\u015fdi. Yaxalananlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri h\u0259bs olunur, mallar\u0131na \u0259l uzan\u0131r v\u0259 u\u015faqlar\u0131 ilana yedirilirdi. Xalq qorxudan Z\u00f6hhak dinini g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 q\u0259bul etmi\u015fdis\u0259 d\u0259, t\u0259riq\u0259tl\u0259rin\u0259 m\u0259nsub olan adamlarla gizlic\u0259 toplan\u0131b ibad\u0259tl\u0259rini yap\u0131rd\u0131lar. F\u0259q\u0259t b\u00fct\u00fcn bu z\u00fclm v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda iranl\u0131lar\u0131n t\u0259k bir \u00fcmidi vard\u0131. O \u00fcmidl\u0259 ya\u015fay\u0131r, imanlar\u0131n\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 do\u011facaq o parlaq g\u00fcn\u0259\u015fin h\u0259rar\u0259ti il\u0259 isidirl\u0259rdi.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bu \u00fcmid Firidun idi. C\u0259m\u015fidin anas\u0131z o\u011flu da\u011flara \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. Z\u00f6hhak\u0131n sui-q\u0259sdind\u0259n qorunurdu. Firidun, h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r da\u011flarda xalqdan uzaq v\u0259 gizli bir yerd\u0259 qal\u0131rd\u0131sa da, xalq\u0131n q\u0259lbi onun e\u015fqi il\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131r, g\u00f6z\u00fcn\u0259 daima onun \u015f\u0259kli g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Onlar g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fd\u0259 Z\u00f6hhak\u0131n ilanlar\u0131na s\u0259cd\u0259 q\u0131l\u0131r, \u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259 is\u0259 Firidunun meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dua edirdil\u0259r. Vaxt k\u0259ldi, d\u0259mir\u00e7i Gav\u0259nin bayra\u011f\u0131n\u0131 bir a\u011fac ba\u015f\u0131na taxmas\u0131 kifay\u0259t idi ki, b\u00fct\u00fcn xalq onun arxas\u0131nca g\u0259lsin. Firidunu da\u011flarda aray\u0131b taps\u0131n v\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb \u00f6z taxt\u0131na oturtsun! Az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u00fcrkd\u00fcrl\u0259r: t\u00fcrkl\u0259r d\u0259 Ergenokon tilsimind\u0259 iki y\u00fcz il qald\u0131lar. N\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7al\u0131\u015fd\u0131larsa da bir t\u0259r\u0259f\u0259 \u00e7\u0131xmad\u0131lar. Geni\u015f d\u00fcnyaya h\u0259sr\u0259t qald\u0131lar. F\u0259q\u0259t yen\u0259 bir d\u0259mir\u00e7inin yax\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kifay\u0259t idi ki, t\u00fcrkl\u0259r d\u0259mir da\u011flar\u0131 \u0259ridib geni\u015f d\u00fcnyaya \u00e7\u0131xs\u0131nlar. \u018fsrimizin Siyavu\u015fu \u00f6lm\u00fc\u015fs\u0259 d\u0259 onun do\u011furdu\u011fu istiqlal fikri \u00f6lm\u0259mi\u015fdir\u2014 Bu fikrin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 indiki halda da\u011flarda, v\u0259t\u0259nl\u0259rind\u0259n uzaq m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259, h\u0259bsxanalar\u0131n qaranl\u0131q v\u0259 r\u00fctub\u0259tli gu\u015f\u0259l\u0259rind\u0259 qa\u00e7aq, qa\u00e7q\u0131n, k\u00f6m\u0259ksiz bir halda ya\u015fay\u0131rlar. \u0130stiqlal v\u0259 h\u00fcrriyy\u0259timizin k\u00f6vr\u0259k \u0259lam\u0259ti o \u00fc\u00e7 r\u0259ngli istiqlal bayra\u011f\u0131 zahir\u0259n yoxsa da, qorxudan bol\u015feviklik ifad\u0259 ed\u0259n g\u00f6zl\u0259rin \u00f6n\u00fcnd\u0259 olub, \u00fcr\u0259kl\u0259r onun e\u015fqi il\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131nmaqdad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">\u018flb\u0259tt\u0259, Az\u0259rbaycan istiqlal fikri, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin i\u015f\u011fal v\u0259 istilas\u0131na g\u00f6r\u0259 bu g\u00fcn \u00f6ks\u00fczd\u00fcr (anas\u0131zd\u0131r). F\u0259q\u0259t d\u00fcnyan\u0131n \u00f6ks\u00fczl\u0259rin tale v\u0259 irad\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 diz \u00e7\u00f6kd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259dikmi? \u00dc\u00e7 y\u00fcz milyonluq bir ulu k\u00fctl\u0259nin h\u0259l\u0259 ki, hakim m\u0259n\u0259viyyata olan islamiyy\u0259tin o yol g\u00f6st\u0259rici \u0259zmi birdir, \u00f6ks\u00fcz deyildirmi? D\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck h\u00f6kum\u0259tini meydana g\u0259tir\u0259n \u00c7ingiz, Turan\u0131n Ads\u0131z bir \u00f6ks\u00fcz\u00fc deyildirmi? Y\u00fcz il \u0259vv\u0259l \u00e7e\u015fidli xanl\u0131qlar \u015f\u0259klind\u0259 hakimiyy\u0259timizi qeyb etdiyimiz zaman bug\u00fcnk\u00fc Az\u0259rbaycan birliyin\u0259 malik deyildik. Y\u00fcz illik \u0259sar\u0259t d\u0259rsi il\u0259 iki illik h\u00fcrriyy\u0259t qov\u011fas\u0131 bizi \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 tan\u0131td\u0131. Birlik v\u0259 istiqlaliyy\u0259timizin i\u015far\u0259si olaraq \u0259limizd\u0259 t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcm\u00fcz\u00fc, m\u00fcs\u0259lman\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 v\u0259 \u00e7a\u011fda\u015f bir xalq oldu\u011fumuzu g\u00f6st\u0259r\u0259n istiqlal bayra\u011f\u0131 vard\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Yaz\u0131qlar olsun ki, biz daha s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015f etiqad\u0131m\u0131zla, \u00ab\u2014 Bir k\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n bayraq bir daha enm\u0259z!\u00bb ideal\u0131na etdiyimiz af\u0259rinl\u0259ri unutduq, can\u0131m\u0131z v\u0259 mal\u0131m\u0131z qorxusundan bu istiqlal bayra\u011f\u0131n\u0131 bir bez\u0259 d\u0259yi\u015fdirdik. \u0130ntriqa\u00e7\u0131 v\u0259 zal\u0131m bir q\u00fcvv\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n susdurulduq. Dilim g\u0259lmir&#8230; t\u0259slim olduq! F\u0259q\u0259t bu \u00abt\u0259slim\u00bb bizi qurtard\u0131m\u0131? Can\u0131m\u0131z, mal\u0131m\u0131z, namusumuz qurtuldumu? \u2014 Xeyr, ilk z\u0259rb\u0259d\u0259 yerl\u0259 bir olanlar, yen\u0259 t\u0259slim fikrinin f\u0259dail\u0259ri oldular. F\u0259q\u0259t b\u00fct\u00fcn bu f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n bir \u015fey qazan\u0131ld\u0131. Bir t\u0259cr\u00fcb\u0259 meydana \u00e7\u0131xd\u0131.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">El\u0259 bir t\u0259cr\u00fcb\u0259 ki, intiqam\u00e7\u0131 g\u00f6zl\u0259ri daima bir \u00abd\u0259mir\u00e7i\u00bb aray\u0131r, el\u0259 bir xalq ki, h\u0259r a\u011fac\u0131n ucunda bir \u00abBayraq\u00bb g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir. Az\u0259rbaycanl\u0131lar, Mehdi z\u00fchuruna inan\u0131rlar. Bol\u015fevikl\u0259rin b\u00fct\u00fcn s\u0259rv\u0259t v\u0259 z\u0259nginliyi da\u011f\u0131daraq h\u0259r k\u0259si, bir loxma \u00e7\u00f6r\u0259y\u0259 m\u00f6htac etm\u0259k siyas\u0259tinin, bir \u0259lind\u0259 silah, bir \u0259lind\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k tutan bir \u015feytani siyas\u0259tin xalq\u0131 n\u0259 kimi vasit\u0259l\u0259rl\u0259 bol\u015fevik etdiyini g\u00f6r\u00fcnc\u0259, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 h\u0259min D\u0259ccal\u0131n g\u0259ldiyini g\u00f6r\u00fcr, bundan sonra tab edib Mehdinin k\u0259lm\u0259sini g\u00f6zl\u0259yir. Az\u0259rbaycan Mehdisi xalq\u0131n\u0131n ideal\u0131ndan, milli istiqlal\u0131ndan ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bol\u015fevik D\u0259ccal\u0131n\u0131n m\u00fcdhi\u015f zal\u0131ml\u0131\u011f\u0131ndan bez\u0259n xalq, duyuram ki, yanaq bir \u00fcr\u0259kl\u0259: \u2014 Ah, bu Mehdi n\u0259 vaxt g\u0259l\u0259c\u0259k? \u2014 dey\u0259 soru\u015fur. \u00c7ox diqq\u0259tl\u0259 dinl\u0259yir\u0259m, yuxar\u0131dan ilahi bir s\u0259s cavab verir ki: \u2014 Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131 t\u0259krar a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131, t\u0259krar dal\u011faland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn! \u018fv\u0259t, o g\u00fcn, o b\u00f6y\u00fck g\u00fcn! F\u0259q\u0259t indilik biz \u00fcmidimizi q\u0131rmayaq, o bayra\u011f\u0131 qald\u0131racaq ba\u015f\u0131ndan ke\u00e7\u0259n d\u0259mir\u00e7il\u0259ri haz\u0131rlayaq. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l: Yalan s\u00f6yl\u0259m\u0259yin ruhumuza verdiyi qorxunu: \u00abi\u015f d\u00fcz\u0259ld\u0259n yalan, fitn\u0259 \u00e7\u0131xaracaq do\u011frudan daha yax\u015f\u0131d\u0131r\u00bb &#8211; &#8211; f\u0259ls\u0259f\u0259 \u0259xlaq\u0131n\u0131n xarakterimiz\u0259 verdiyi d\u00f6z\u00fcm\u00fc, \u00f6l\u00fcm qorxusunun irad\u0259miz\u0259 verdiyi z\u0259ifliyi uzaqla\u015fd\u0131r\u0131b b\u0259db\u0259xt olmayaq! Qaliley\u0259 \u00abAh n\u0259 edim ki, bu l\u0259n\u0259tl\u0259nmi\u015f d\u00fcnya f\u0131rlan\u0131r!\u00bb \u2014 iddias\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 duran c\u0259lladlardan qorxmayaraq s\u00f6yl\u0259d\u0259n, Sokrata, imkan\u0131 vark\u0259n cismani \u00f6l\u00fcm\u00fc m\u0259n\u0259vi \u00f6l\u00fcm\u0259 t\u0259rcihl\u0259 ac\u0131 \u00f6l\u00fcm z\u0259h\u0259rini i\u00e7ird\u0259n: h\u0259zr\u0259ti-H\u00fcseyn\u0259 b\u00fct\u00fcn dost v\u0259 qoruyucular\u0131n\u0131 itirdiyi halda t\u0259slim olmamaq c\u0259sar\u0259tini ver\u0259n: H\u0259s\u0259n Sabbah\u0131n (f\u0259dail\u0259rin\u0259 da\u011f ba\u015f\u0131ndan at\u0131lmaq \u0259fk\u0259sini ver\u0259n v\u0259 n\u0259hay\u0259t Anadolu h\u0259rbinin o \u015fanl\u0131 q\u0259hr\u0259man\u0131 F\u0259thi b\u0259y\u0259 komandan\u0131n \u0259mrini bir ne\u00e7\u0259 d\u0259qiq\u0259 yubatd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, qalibk\u0259n intihar etm\u0259k igidliyini g\u00f6st\u0259r\u0259n bir v\u0259zif\u0259 hissi il\u0259 silahlanaq. Bil\u0259k ki, \u00e7oxdan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc z\u0259nn olunan mill\u0259tl\u0259rin bir\u0259r-bir\u0259r dirildiyi, bu b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u015f\u0259rd\u0259 \u00f6lm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n mill\u0259tl\u0259ri diri-diri g\u00f6mm\u0259k q\u0259tiyy\u0259n m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bunun \u0259n b\u00f6y\u00fck misal\u0131 qarda\u015f\u0131m\u0131z T\u00fcrkiy\u0259dir. \u018fv\u0259t, ey v\u0259t\u0259nda\u015flar! V\u0259<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">dolay\u0131s\u0131yla sizl\u0259r, ey g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sil, ey g\u0259nclik! Ey \u0259srimizin Siyavu\u015funun b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f o\u011flu! S\u0259nin \u00f6hd\u0259nd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir v\u0259zif\u0259 var. S\u0259nd\u0259n \u0259vv\u0259lki n\u0259sil yoxdan bir bayraq, m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir ideal r\u0259mzi yaratd\u0131. Onu min m\u00fc\u015fk\u00fclatla ucaldaraq dedi ki: \u2014<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong>Bir k\u0259r\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n bayraq bir daha enm\u0259z!<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #000000;\">Bunu dey\u0259rk\u0259n o, bu g\u00fcnk\u00fc \u00f6ks\u00fczan\u0259 m\u0259nz\u0259r\u0259ni hesaba almam\u0131\u015f deyildi. Bu onun t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259s\u0259vv\u00fcr olunmu\u015fdu. O, s\u0259nin o zaman bu bayra\u011f\u0131 g\u0259nc \u00e7iyinl\u0259rin\u0259 al\u0131b m\u0259suman\u0259 bir t\u0259rzd\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259-k\u00fc\u00e7\u0259 dola\u015faraq: \u00abir\u0259li, ir\u0259li Az\u0259rbaycan \u0259sg\u0259ri\u00bb \u2014dey\u0259 \u0259sg\u0259r kimi add\u0131m atma\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 bu s\u00f6z\u00fc c\u0259sar\u0259tl\u0259 s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi. . \u018flb\u0259tt\u0259 ki, s\u0259n onun bu \u00fcmidini q\u0131rmayacaq, bu g\u00fcn parlament binas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin yan\u0131ql\u0131 t\u00fcrk\u00fcl\u0259rin\u0259 m\u00f6vzu olmu\u015f, \u00fcr\u0259kl\u0259rin\u0259 enmi\u015f bu bayra\u011f\u0131 t\u0259krar o bina \u00fcz\u0259rin\u0259 dik\u0259c\u0259k, B\u00f6y\u00fck D\u0259mir\u00e7inin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcnc\u0259 onun t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7\u0259c\u0259k. \u2014 Ya qazi v\u0259 ya \u015f\u0259hid olacaqsan.<\/p>\n<p style=\"color: #000000;\"><strong>Lah\u0131c, iyul 1920<\/strong><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"8049\">Yaz\u0131ya 1283 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6N S\u00d6Z Milli Az\u0259rbaycan n\u0259\u015friyyat\u0131n\u0131n ikinci say\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n bu risal\u0259mizin \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus bir mac\u0259ras\u0131 vard\u0131r. Bu mac\u0259ra \u00f6z\u00fc \u2013 \u00f6z\u00fcl\u00fcy\u00fcnd\u0259 bir m\u00f6vzu t\u0259\u015fkil etm\u0259kl\u0259 birlikd\u0259, \u0259srimizd\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n h\u0259y\u0259can v\u0259 t\u0259sirl\u0259ri izah bax\u0131m\u0131ndan da diqq\u0259t\u0259 layiqdir. \u2015\u018fsrimizin S\u0259yavu\u015fu\u2016 m\u00fc\u0259yy\u0259n bir m\u0259qs\u0259dl\u0259, v\u0259t\u0259nimizin, ictimai \u2013 fikrimizin v\u0259 inan\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi bir d\u00fc\u015fm\u0259nlik yaratmaq m\u0259qs\u0259diyl\u0259, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8050,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[16,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8049"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8049"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8049\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8051,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8049\/revisions\/8051"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8050"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8049"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8049"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8049"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}