{"id":8083,"date":"2015-02-04T11:25:02","date_gmt":"2015-02-04T07:25:02","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=8083"},"modified":"2015-02-04T11:25:02","modified_gmt":"2015-02-04T07:25:02","slug":"q%c9%99nir%c9%99-pasayeva-dahi-v%c9%99-sad%c9%99-az%c9%99rbayanli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=8083","title":{"rendered":"Q\u0259nir\u0259 Pa\u015fayeva &#8212; DAH\u0130 V\u018f SAD\u018f AZ\u018fRBAYANLI"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/42.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-7624 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/42-300x199.jpg\" alt=\"Q\u0259nir\u0259\" width=\"300\" height=\"199\" srcset=\"https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/42-300x199.jpg 300w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/42-1024x680.jpg 1024w, https:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/01\/42.jpg 1286w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<div style=\"color: #000000;\"><strong>Onun elmd\u0259 inqilaba s\u0259b\u0259b olan qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r Aristotel m\u0259ntiqi il\u0259 m\u00fchakim\u0259 y\u00fcr\u00fcd\u0259n beyin, d\u00fcnyan\u0131 yaln\u0131z a\u011f v\u0259 ya qara r\u0259ngd\u0259 qavray\u0131r.\u00a0<\/strong><\/div>\n<div style=\"color: #000000;\"><strong>L\u00fctfi Zad\u0259 m\u0259ntiqi is\u0259 d\u00fcnyan\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00e7alarlar\u0131 il\u0259 qavrama\u011fa imkan verir. O, \u00f6z m\u0259ntiqi v\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259si il\u0259 d\u00fcnya elmind\u0259 d\u0259, insan\u0131n h\u0259yata f\u0259ls\u0259fi bax\u0131\u015f\u0131nda da \u00e7ox b\u00f6y\u00fck inqilab etdi&#8230; Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 insan\u0131 d\u00fcnyan\u0131 daha r\u0259ngar\u0259ng g\u00f6rm\u0259y\u0259, qavrama\u011fa v\u0259 bununla da g\u0259rgin d\u00fcnyan\u0131 daha da g\u0259rginl\u0259\u015fdirm\u0259m\u0259y\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131nr v\u0259 yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Bu, elmd\u0259 el\u0259 b\u00f6y\u00fck bir inqilab idi ki, elmi yenilikl\u0259r\u0259 v\u0259 inki\u015fafa x\u00fcsusi diqq\u0259t ver\u0259n AB\u015e-da 20 il\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 elmi \u00e7evr\u0259l\u0259r bu n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 soyuq v\u0259 ehtiyatla y\u00e4na\u015fd\u0131lar. \u00c7\u00fcnki L.Zad\u0259nin \u00e7oxm\u0259nal\u0131 (k\u0259silm\u0259z qiym\u0259tli!) m\u0259ntiqi Aristotelin ikili (binar) m\u0259ntiqini s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda alt-\u00fcst edirdi. Aristotel deyirdi ki, bir m\u00fcdd\u0259a ya do\u011fru, ya da yalan ola bil\u0259r. L.Zad\u0259 is\u0259 s\u00fcbut edirdi ki, h\u0259r bir m\u00fcdd\u0259an\u0131n do\u011fruluq d\u0259r\u0259c\u0259si do\u011fru il\u0259 yalan aras\u0131nda (v\u0259 ya s\u0131f\u0131rla bir aras\u0131nda) k\u0259silm\u0259z qiym\u0259tl\u0259r al\u0131r. Bu m\u0259ntiqd\u0259 tolerantl\u0131q, d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fck daha \u00e7oxdur, ittiham, g\u00fcnahland\u0131rma daha azd\u0131r. Bu m\u0259ntiqd\u0259 real h\u0259yat\u0131 daha d\u00fcr\u00fcst inikas etm\u0259k qabiliyy\u0259ti var. O, qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259si il\u0259 elmd\u0259 el\u0259 bir inqilab etmi\u015fdi ki, onun n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n eyni zamanda iqtisadiyyatda, psixologiyada, linqvistikada, siyas\u0259td\u0259, f\u0259ls\u0259f\u0259d\u0259, sosiologiyada, dini m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259, m\u00fcnaqi\u015f\u0259 probleml\u0259rind\u0259 d\u0259 geni\u015f istifad\u0259 oluna bil\u0259rdi. Nec\u0259 ki bu g\u00fcn \u00e7ox geni\u015f istifad\u0259 olunur. Onun qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 aid elmi i\u015fl\u0259rini oxumaq, \u00f6yr\u0259nm\u0259k, m\u0259nc\u0259, bu g\u00fcn siyas\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan insanlar, insan psixologiyas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r, h\u0259kiml\u0259r v\u0259 s. \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli ola bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Aristotel m\u0259ntiqin\u0259 g\u00f6r\u0259, bir adam ya dostdur, ya d\u00fc\u015fm\u0259n. L.Zad\u0259 m\u0259ntiqin\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 dostla d\u00fc\u015fm\u0259n m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda sonsuz sayda m\u00fcnasib\u0259t d\u0259r\u0259c\u0259si var (m\u0259s\u0259l\u0259n: tan\u0131\u015f, neytral, \u00e7ox yax\u0131n dost, maraqlar dostu v\u0259 s.). Onun bu n\u0259z\u0259riyy\u0259si t\u0259kc\u0259 elm adamlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 deyil. \u018fslind\u0259 h\u0259r bir insan, h\u0259r bir siyas\u0259t\u00e7i v\u0259 ba\u015fqa pe\u015f\u0259 sahibi d\u0259 onun bu n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n geni\u015f yararlana bil\u0259r. El\u0259 m\u0259nim kimi&#8230;<\/p>\n<p>Onun haqq\u0131nda \u00e7ox oxumu\u015fdum. Elm\u0259 g\u0259tirdiyi yenilikl\u0259r, d\u00fcnyan\u0131n bu yenilikl\u0259rd\u0259n \u0259ld\u0259 etdiyi b\u00f6y\u00fck n\u0259tic\u0259l\u0259r v\u0259 qazanclar i\u00e7imd\u0259 bu dahi aliml\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k, onunla n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikir m\u00fcbadil\u0259si aparmaq, \u00e7oxlu suallar\u0131ma cavab almaq ist\u0259yi do\u011furmu\u015fdu. \u00c7\u00fcnki bir az\u0259rbaycanl\u0131 olaraq, bu dahi az\u0259rbaycanl\u0131 il\u0259 s\u00f6z\u00fcn \u0259sil m\u0259nas\u0131nda f\u0259xr edirdim!<br \/>\nH\u0259r bir mill\u0259t d\u00fcnyaya, b\u0259\u015f\u0259r tarixin\u0259 b\u0259x\u015f etdiyi b\u00f6y\u00fck insanlar\u0131 il\u0259 f\u0259xr edir. B\u00fc c\u00fcr insanlar t\u0259kc\u0259 \u00f6z mill\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya v\u0259 insanl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcr v\u0259 \u00f6z ad\u0131 kimi, mill\u0259tinin d\u0259 ad\u0131n\u0131 tarix\u0259 yaz\u0131r. B\u0259z\u0259n bir insan bir mill\u0259tin d\u00fcnyaya tan\u0131d\u0131lmas\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131r v\u0259 ya oynaya bil\u0259r.<br \/>\n<br style=\"font-weight: bold;\" \/>Mehriban v\u0259 sad\u0259 insan<br style=\"font-weight: bold;\" \/><br \/>\nH\u0259myerlimiz O.Babazad\u0259nin v\u0259 M.S\u0259m\u0259din \u00e7\u0259kdiyi \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bir film \u00abUzaq v\u0259 yax\u0131n L\u00fctfi Zad\u0259\u00bb filmini seyr etdikd\u0259n sonra onunla t\u0259kc\u0259 dahi alim kimi elmi i\u015fl\u0259rind\u0259n deyil, bir az\u0259rbaycanl\u0131 kimi d\u0259 s\u0259mimi s\u00f6hb\u0259t etm\u0259k ist\u0259yirdim. Onunla uzun ill\u0259rdir ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi AB\u015e-\u0131n Kaliforniya \u015etat\u0131nda tan\u0131\u015f olduq. Qar\u015f\u0131mda b\u0259zil\u0259rinin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi soyuq v\u0259 uzaq amerikal\u0131 alim L.Zad\u0259 yox, mehriban v\u0259 yax\u0131n, sad\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 L.Zad\u0259 dayanm\u0131\u015fd\u0131. Bu insanda m\u0259ni ilk heyr\u0259tl\u0259ndir\u0259n h\u0259dd\u0259n art\u0131q sad\u0259lik v\u0259 mehribanl\u0131q idi. Bir ne\u00e7\u0259 d\u0259qiq\u0259 \u0259rzind\u0259 dostla\u015f\u0131b \u00e7ox mehribancas\u0131na s\u00f6hb\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu insan ad\u0131 d\u00fcnya elminin n\u0259h\u0259ngl\u0259ri il\u0259 bir s\u0131rada \u00e7\u0259kil\u0259n bir alim, qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin atas\u0131 hesab olunan L\u00fctfi Zad\u0259 idi. H\u0259dd\u0259n art\u0131q s\u0259mimi v\u0259 mehriban L\u00fctfi Zad\u0259&#8230;<br \/>\n<br style=\"font-weight: bold;\" \/>D\u00fcnya elmind\u0259 inqilab ed\u0259n dahi az\u0259rbaycanl\u0131<\/p>\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, uzaq San-Fransiskoda milli m\u0259tb\u0259ximizin \u0259n g\u00f6z\u0259l t\u0259amlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu bir restoranda masa arxas\u0131nda Az\u0259rbaycandan g\u0259lmi\u015f mill\u0259t v\u0259kill\u0259ri, Los-Ancelesd\u0259ki ba\u015f konsulumuz v\u0259 konsullu\u011fun \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131, bir s\u00f6zl\u0259, soyda\u015flar\u0131 aras\u0131nda olmaqdan v\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rd\u0259n \u00e7ox raz\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. El\u0259 biz d\u0259&#8230; Bu, bizim \u00fc\u00e7\u00fcn Kaliforniyada ke\u00e7irdiyimiz g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rin b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u0259n maraql\u0131s\u0131 idi. Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 \u00e7oxlu suallar verirdi. Az\u0259rbaycan\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0259razil\u0259ri, Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259 v\u0259ziyy\u0259tin n\u0259 yerd\u0259 olmas\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n inki\u015faf\u0131, iqtisadi potensial\u0131, \u00f6lk\u0259mizin ke\u00e7diyi yol, elm, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 bir \u00e7oxlu sah\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r edirdik. G\u00f6r\u00fc\u015f saatlarla davam etdi. He\u00e7 k\u0259s ayr\u0131l\u0131b getm\u0259k ist\u0259mirdi. Bizim \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 onunla s\u00f6hb\u0259t \u00e7ox maraql\u0131 idi. Masada yerimiz yana\u015f\u0131 oldu\u011fundan onunla daha \u00e7ox s\u00f6hb\u0259t etm\u0259k imkan\u0131m vard\u0131 v\u0259 bu dahi alimi, az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 daha yax\u0131ndan tan\u0131maq ist\u0259yirdim.<br \/>\n<br style=\"font-weight: bold; font-style: italic;\" \/>Onun u\u015faql\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n a\u011fr\u0131l\u0131 d\u00f6vrl\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edib. 1921-ci ild\u0259 Bak\u0131da ziyal\u0131 ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b. \u018fsl\u0259n C\u0259nubi Az\u0259rbaycan\u0131n \u018frd\u0259bil \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ndir. Az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n biri, onun v\u0259 m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox do\u011fma olan \u018frd\u0259bild\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131q, bir az da do\u011fmala\u015fd\u0131q.<\/p>\n<p>Bak\u0131da 16 sayl\u0131 m\u0259kt\u0259bin \u015fagirdi olub. El\u0259 u\u015faql\u0131qdan b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fcn\u00fc kitablarla ke\u00e7irirmi\u015f. Evl\u0259rind\u0259ki b\u00f6y\u00fck kitabxana onun \u0259n sevimli yeri olub. Onu g\u00f6r\u0259nl\u0259r v\u0259 tan\u0131yanlar, ail\u0259nin yax\u0131n insanlar\u0131 b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fcn\u00fc kitab oxumaqla ke\u00e7ir\u0259n bu istedadl\u0131 o\u011flan\u0131n b\u00f6y\u00fck g\u0259l\u0259c\u0259yi olaca\u011f\u0131n\u0131 deyirmi\u015f. Amma \u00e7ox ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131nda, daha do\u011frusu, 9 ya\u015f\u0131 olanda ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Bak\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131b. Ail\u0259sinin t\u0259krar \u0130rana qay\u0131tmas\u0131na s\u0259b\u0259b 1932-ci ild\u0259 SSP\u0130-nin t\u0259tbiq etdiyi yeni qaydalar olub.<br \/>\nBu qaydalara g\u00f6r\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda olan Az\u0259rbaycanl\u0131lar ya sovet v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etm\u0259li ya da \u00f6lk\u0259ni t\u0259rk etm\u0259li idil\u0259r&#8230; Sovetl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi bir \u00e7ox add\u0131mlardan naraz\u0131 olan ail\u0259 \u0130rana k\u00f6\u00e7\u00fcr (Amma Bak\u0131da yax\u0131n qohumlar\u0131 qal\u0131r v\u0259 L.Zad\u0259nin onlarla \u0259laq\u0259l\u0259ri bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r davam edir). V\u0259 onun h\u0259yat\u0131nda yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flay\u0131r&#8230;<\/p>\n<p><br style=\"font-weight: bold; font-style: italic;\" \/><br style=\"font-weight: bold;\" \/><\/strong><span style=\"font-weight: bold;\">Amerika&#8230; B\u00f6y\u00fck arzu v\u0259 elmi inqilablara aparan yol<\/span><\/p>\n<p><strong>Amerikan\u0131 \u00e7ox sevir. Uzun ill\u0259rdir f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi Berklid\u0259ki Kaliforniya Universiteti onun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u0259zizdir. Buran\u0131 h\u0259yat\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 bilir. O, haz\u0131rda Berkli Universitetinin Komp\u00fcter elml\u0259ri kafedras\u0131n\u0131n \u00f6m\u00fcrl\u00fck professoru se\u00e7ilmi\u015f yegan\u0259 \u015f\u0259xsdir v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r. F\u0259xr etm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r!<br style=\"font-weight: bold; font-style: italic;\" \/><br style=\"font-weight: bold; font-style: italic;\" \/>Amerikaya g\u0259ldiyi ilk ill\u0259rd\u0259n qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin yaranmas\u0131na q\u0259d\u0259r ke\u00e7diyi yolu soru\u015furam. X\u0259yala dal\u0131r. Sonra masan\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259ki milli m\u0259tb\u0259ximizin \u015fah\u0131 olan plovdan yem\u0259yimi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr v\u0259 \u0259lav\u0259 edir ki, Az\u0259rbaycan m\u0259tb\u0259xini \u00e7ox sevir, bizim m\u0259tb\u0259ximiz d\u00fcnyan\u0131n \u0259n l\u0259z\u0259ttli m\u0259tb\u0259xl\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p><\/strong><strong>Bak\u0131dan Tehrana k\u00f6\u00e7\u0259nd\u0259n sonra ail\u0259si onu \u0130randa amerikal\u0131lar\u0131n Abors missioner m\u0259kt\u0259bin\u0259 qoyub. Art\u0131q Tehran Universitetind\u0259 oxudu\u011fu ill\u0259rd\u0259 Amerikada elmin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daha yax\u015f\u0131 \u015f\u0259raitin oldu\u011fu v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k f\u0259aliyy\u0259tini bu \u00f6lk\u0259yl\u0259 ba\u011flamaq bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. 1944-c\u00fc ild\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlara g\u0259l\u0259n L\u00fctfi Zad\u0259 \u00f6z h\u0259yat\u0131n\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259lik bu \u00f6lk\u0259 il\u0259 ba\u011flay\u0131r. Onu beyn\u0259lxalq al\u0259m\u0259 tan\u0131dan ilk i\u015fi is\u0259 qeyri-stasionar d\u00f6vr\u0259l\u0259rin tezlik analizi m\u0259s\u0259l\u0259si olur. 1952-ci ild\u0259 \u00c7.Raqassini il\u0259 birlikd\u0259 Vinerin ekstrapolyasiya n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin maraql\u0131 \u00fcmumil\u0259\u015fm\u0259sini t\u0259klif edir. El\u0259 h\u0259min il d\u0259 diskret sisteml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Z-\u00e7evirm\u0259 metodunu i\u015fl\u0259yir. Art\u0131q 1957-ci ild\u0259 o, elektrik m\u00fch\u0259ndisliyi sah\u0259sind\u0259 Kolumbiya Universitetinin professoru olur v\u0259 kibernetikan\u0131n atas\u0131 hesab olunan m\u0259h\u015fur alim Norbert Vinerin t\u00f6vsiy\u0259siyl\u0259 Kaliforniyaya k\u00f6\u00e7\u00fcr. Berklid\u0259ki Kaliforniya Universitetind\u0259 komp\u00fcter elml\u0259ri v\u0259 elektrotexnika kafedras\u0131na ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edir. 1963-c\u00fc ild\u0259 idar\u0259etm\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259sini k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015fdir\u0259n v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r f\u0259zas\u0131 yana\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259klif edir v\u0259 \u00c7arlz Dezoirl\u0259 birlikd\u0259 \u00abX\u0259tti sisteml\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u00bb kitab\u0131n\u0131 n\u0259\u015fr etdirir. Bel\u0259likl\u0259, 1960-c\u0131 ill\u0259rin ortalar\u0131nda L.Zad\u0259 sisteml\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si, avtomatik idar\u0259etm\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n t\u0259tbiqi sah\u0259sind\u0259 \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f m\u00fct\u0259x\u0259sisl\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilir. 1965-ci ild\u0259 is\u0259 qeyri-s\u0259lis \u00e7oxluqlara aid &#8220;Fuzzy Sets&#8221; elmi m\u0259qal\u0259sini d\u0259rc etdirdikd\u0259n sonra is\u0259 onu art\u0131q b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n elm \u00e7evr\u0259l\u0259ri tan\u0131y\u0131rd\u0131. Onun bu i\u015fi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada b\u00f6y\u00fck rezonansa s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu v\u0259 elmd\u0259 yeni istiqam\u0259tin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdu. O, elmi ara\u015fd\u0131rmalarla s\u00fcbut edirdi ki, t\u0259bii dil\u0259 \u0259saslanan real insan m\u00fchakim\u0259l\u0259ri \u0259n\u0259n\u0259vi riyazi formalizml\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 veril\u0259 bilm\u0259z. Onun bu elmi yeniliyi, inqilab\u0131 ilk zamanlar riyaziyyat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda soyuq v\u0259 ehtiyatla qar\u015f\u0131lansa da bir ne\u00e7\u0259 il sonra b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya ondan yararlanma\u011fa ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p><br style=\"font-weight: bold;\" \/>L\u00fctfi Zad\u0259nin qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqi v\u0259 ya d\u00fcnya elmind\u0259 inqilab<\/p>\n<p>S\u00fcfr\u0259y\u0259 \u00e7ay g\u0259lir. Az\u0259rbaycanda insanlar\u0131n onu yax\u015f\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 f\u0259xr etdiyimizi deyir\u0259m. Sonra da soru\u015furam ki, niy\u0259 Az\u0259rbaycana g\u0259lmir? &#8220;G\u0259l\u0259r\u0259m&#8221;, deyir v\u0259 i\u015fl\u0259rinin \u00e7oxlu\u011fundan, d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n elmi konfrans v\u0259 simpoziumlar\u0131n s\u0131xl\u0131\u011f\u0131ndan \u015fikay\u0259tl\u0259nir. \u0130lin b\u00f6y\u00fck \u00e7ox hiss\u0259sini Avropada elmi konfranslarda, toplant\u0131larda i\u015ftirak etdiyini deyir. Mill\u0259t v\u0259kill\u0259rimiz v\u0259 ba\u015f konsulumuz da daxil olmaqla onu tezlikl\u0259 Az\u0259rbaycanda g\u00f6rm\u0259k ist\u0259diyimizi, onun fikir v\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin\u0259 elmi ictimaiyy\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131 insanlar\u0131m\u0131z\u0131n da ehtiyac\u0131 oldu\u011funu deyirik. Zarafatla, &#8220;c\u0259nab L\u00fctfi Zad\u0259, siz ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 bir az\u0259rbaycanl\u0131 olaraq tez-tez g\u0259lm\u0259lisiniz&#8221;, deyir\u0259m. O da ham\u0131m\u0131za g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 dair v\u0259d verir&#8230;<br \/>\nSonra s\u00f6hb\u0259t yenid\u0259n L\u00fctfi Zad\u0259y\u0259 d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti, apar\u0131c\u0131 d\u00fcnya \u015firk\u0259tl\u0259rin\u0259 is\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259bl\u0259\u011fl\u0259rd\u0259 g\u0259lir g\u0259tir\u0259n qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin ke\u00e7diyi ke\u015fm\u0259ke\u015fli yola g\u0259lir&#8230;<\/p>\n<p>1965-ci ild\u0259n haz\u0131rlanan n\u0259z\u0259riyy\u0259 Amerika elmi ictimaiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n soyuq v\u0259 ehtiyatla qar\u015f\u0131lan\u0131b. Amma elmi inqilab v\u0259 yenilikl\u0259rd\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n yaponlar bu elmi inqilab\u0131 diqq\u0259tind\u0259n k\u0259narda qoya bilm\u0259zdil\u0259r v\u0259 qoymay\u0131blar.<span style=\"font-weight: bold; font-style: italic;\">\u00a01980-ci ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq, yapon aliml\u0259ri bu elmi inqilabdan yararlanma\u011fa ba\u015flay\u0131blar. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259nin t\u0259tbiqi Yaponiyaya milyardlarla dollar qazand\u0131r\u0131b. Bu g\u00fcn d\u0259 Yaponiyan\u0131n \u00abMitsubi\u015fi\u00bb, \u00abTo\u015fiba\u00bb, \u00abSoni\u00bb, \u00abKanon\u00bb, \u00abSanyo\u00bb, \u00abNissan\u00bb, \u00abHonda\u00bb v\u0259 dig\u0259r n\u00fcfuzlu \u015firk\u0259tl\u0259ri L\u00fctfi Zad\u0259nin elm\u0259 g\u0259tirdiyi n\u0259z\u0259riyy\u0259 v\u0259 yenilikl\u0259rd\u0259n foto v\u0259 videokameralar, paltaryuyan ma\u015f\u0131nlar, vakuum kimy\u0259vi t\u0259mizl\u0259yicil\u0259r istehsal\u0131nda, avtomobill\u0259rin, qatarlar\u0131n, s\u0259naye prosesl\u0259rinin idar\u0259 olunmas\u0131nda geni\u015f istifad\u0259 edirl\u0259r. Haz\u0131rda Yaponiyan\u0131n \u00abUmta\u00e7i\u00bb, \u00abMitsubi\u015fi\u00bb, \u00abTo\u015fiba\u00bb, \u00abSoni\u00bb, \u00abOrison\u00bb, \u00abKanon\u00bb, \u00abRiqo\u00bb, \u00abSanyu\u00bb kimi tan\u0131nm\u0131\u015f \u015firk\u0259tl\u0259ri L\u00fctfi Zad\u0259nin qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n istifad\u0259 edib b\u00f6y\u00fck iqtisadi g\u0259lir g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r.<\/span>\u00a0M\u0259s\u0259l\u0259n, Yaponiyada \u00abPanasonik\u00bb v\u0259 \u00abKvassar\u00bb ad\u0131 alt\u0131nda mallar istehsal ed\u0259n \u00abMit\u00e7\u00fcsita\u00bb \u015firk\u0259ti qeyri-s\u0259lis texnologiyan\u0131n t\u0259tbiqind\u0259n sonra milyardlarla dollar g\u0259lir \u0259ld\u0259 etmi\u015fl\u0259r. Amerikal\u0131lar Yaponlardan bir az gec qalsalar da onlar da L\u00fctfi Zad\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n geni\u015f yararlan\u0131rlar. Amerikan\u0131n d\u00fcnyaca m\u0259h\u015fur \u015firk\u0259tl\u0259ri \u00abGeneral Motors\u00bb, \u00abGeneral Elektrik\u00bb, \u00abMotorola\u00bb, \u00abD\u00fcpont\u00bb, \u00abKodak\u00bb \u00f6z istehsalatlar\u0131nda bu n\u0259z\u0259riyy\u0259d\u0259n geni\u015f istifad\u0259 edirl\u0259r. Onun n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n Avropada da \u00e7ox geni\u015f istifad\u0259 olunur. M\u0259s\u0259l\u0259n, Danimarkada qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq \u0259sas\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259n sement sobalar istehsal edilir. Avropada \u00e7oxlu sistem v\u0259 qur\u011fular, x\u00fcsusi \u00aba\u011f\u0131ll\u0131\u00bb ekspert sisteml\u0259r haz\u0131rlan\u0131r.<br \/>\n<\/strong><strong>Qurani-K\u0259rim v\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259si<br style=\"font-weight: bold; font-style: italic;\" \/><br style=\"font-weight: bold; font-style: italic;\" \/>L\u00fctfi Zad\u0259nin \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259ti klassik riyaziyyat\u0131n \u0259sas\u0131 olan ikili \u00e7oxluq anlay\u0131\u015f\u0131na yeni ifad\u0259 verm\u0259sidir &#8211; qeyri-s\u0259lis \u00e7oxluqlar\u0131 t\u0259klif etm\u0259sidir. Elmd\u0259 qeyri-s\u0259lis \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn daxil edilm\u0259si t\u0259bi\u0259td\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259rin qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyini daha adekvat n\u0259z\u0259r\u0259 alma\u011fa imkan yarad\u0131b.<\/p>\n<p>L\u00fctfi Zad\u0259 alternativ riyaziyyat (qeyri-s\u0259lis riyaziyyat) yaratd\u0131! Elmin dili, qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlik \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc d\u0259yi\u015fdiyind\u0259n qeyri-s\u0259lis fizika, qeyri-s\u0259lis kimya, qeyri-s\u0259lis riyaziyyat v\u0259 ba\u015fqa qeyri-s\u0259lis elml\u0259r yarand\u0131. Onunla ba\u011fl\u0131 oxudu\u011fum yaz\u0131larda maraql\u0131 bir ifad\u0259 vard\u0131. \u00abO, elmd\u0259 el\u0259 b\u00f6y\u00fck bir inqilab etdi ki, bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 yay\u0131lma sur\u0259tin\u0259 v\u0259 \u0259hat\u0259 dair\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 elmd\u0259n \u00e7ox dini xat\u0131rlad\u0131r&#8221;. Raz\u0131la\u015fmamaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u00c7\u00fcnki bu g\u00fcn d\u00fcnyada bel\u0259 bir elm sah\u0259si yoxdur ki, h\u0259r il 10-larla beyn\u0259lxalq konfranslar t\u0259\u015fkil olunsun, 50-d\u0259n \u00e7ox elmi jurnal n\u0259\u015fr olunsun. Bu, L\u00fctfi Zad\u0259nin yaratd\u0131\u011f\u0131 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq sah\u0259sidir! F\u0259xr \u0259tm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r!<\/p>\n<p>Bu gun dunya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n elmi \u0259sas\u0131nda duran klassik v\u0259 neoklassik iqtisadi n\u0259z\u0259riyy\u0259 \u0259sas\u0259n he\u00e7 d\u0259 rasional olmayan bir postulata, m\u00fcdd\u0259aya s\u00f6yk\u0259nir. \u0130qtisadi al\u0259md\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n b\u00fct\u00fcn insanlar, q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259nl\u0259r rasionald\u0131r. Bu o dem\u0259kdir ki, \u0259g\u0259r q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259n istehsal\u00e7\u0131d\u0131rsa o, \u00f6zunun, \u00f6z firmas\u0131n\u0131n g\u0259lirini maksimalla\u015fd\u0131r\u0131r, \u0259q\u0259r istehlak\u00e7\u0131d\u0131rsa, \u00f6z faydal\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6z ist\u0259kl\u0259rini maksimalla\u015fd\u0131r\u0131r. Y\u0259ni, eqoistik yana\u015fma. B\u0259s ba\u015fqalar\u0131n\u0131n m\u0259nafeyi, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n ist\u0259yi, b\u0259s altruizm x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri? \u0130qtisadiyyat sah\u0259sind\u0259 Nobel m\u00fckafat\u00e7\u0131lar\u0131 D.Kahneman, G.Akerlof v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 bu g\u00fcn d\u00fcnyada klassik v\u0259 neoklassik iqtisadi n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rin \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd ed\u0259r\u0259k yeni, daha adekvat iqtisadi n\u0259z\u0259riyy\u0259nin yaranmas\u0131na b\u00f6y\u00fck ehtiyac oldu\u011funu ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r. Davran\u0131\u015f iqtisadiyat\u0131nda iqtisadi prosesl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n, b\u00fct\u00fcn q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259nl\u0259rin sosial normalar\u0131, daxili motivasiyalar\u0131, m\u0259s\u0259l\u0259n, onlar\u0131n d\u00fcr\u00fcstl\u00fcy\u00fc, t\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fc yox, h\u0259m d\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n faydas\u0131n\u0131n gudulm\u0259si, altruizmi v\u0259 s. n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. B\u0259s n\u0259c\u0259? M\u0259lumdur ki, ist\u0259nil\u0259n n\u0259z\u0259riyy\u0259 real h\u0259yat\u0131n deyil, onun modelinin \u00fcst\u00fcnd\u0259 qurulur. B\u0259s yeni iqtisadiyyat\u0131n \u0259sas\u0131 olacaq bel\u0259 modeld\u0259 yuxar\u0131da sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z insan\u0131n davran\u0131\u015f x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini nec\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq olar? Ax\u0131 onlar pulla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259 bilmir (klassik v\u0259 neoklassik iqtisadiyyatda maksimalla\u015fd\u0131r\u0131lan g\u0259lir v\u0259 faydal\u0131l\u0131q pulla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr).<\/p>\n<p><span style=\"font-weight: bold; font-style: italic;\">Bax, bu &#8220;nec\u0259&#8221;y\u0259 cavab\u0131 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin t\u0259tbiqind\u0259 axtarmaq laz\u0131md\u0131r. \u0130ndi elmi v\u0259 k\u00fctl\u0259vi \u0259d\u0259biyyatda, K\u0130V-d\u0259, internet saytlar\u0131nda &#8220;Qeyri-s\u0259lis iqtisadiyyat&#8221; bar\u0259d\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 yaz\u0131lara rast g\u0259lm\u0259k olar. Bir anl\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259n ki, L.Zad\u0259 ideyas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 qurulan iqtisadi n\u0259z\u0259riyy\u0259 il\u0259 Qurani-K\u0259rim ideyalar\u0131 aras\u0131nda nec\u0259 uyarl\u0131q var! Bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitabda z\u0259kat verm\u0259k, ba\u015fqas\u0131n\u0131n faydal\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq, iqtisadi b\u0259rab\u0259rsizliy\u0259 etinas\u0131z olmamaq vur\u011fulanm\u0131rm\u0131?<\/span>\u00a0G\u00f6r\u0259s\u0259n bu il Davosda ke\u00e7iril\u0259n D\u00fcnya iqtisadiyyat forumunda m\u00f6vc\u00fcd kapitalizmi t\u0259nqid ed\u0259r\u0259k yeni kreativ kapitalizmin qurulmas\u0131na, yeni iqtisadi modelin yaranmas\u0131na b\u00f6y\u00fck ehtiyac oldu\u011funu dey\u0259rk\u0259n Bill Gates Qurani-K\u0259rimin yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 istinad etmi\u015fdimi?<\/p>\n<p>Yeni iqtisadi n\u0259z\u0259riyy\u0259 dahi L.Zad\u0259nin qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqi \u0259sas\u0131nda qurulacaq, bunun ancaq zamana ehtiyac\u0131 var.<br \/>\n<br style=\"font-weight: bold;\" \/>Allah kainatla z\u0259r oynam\u0131r v\u0259 ya h\u0259yatla vidala\u015fan Eyn\u015fteynin etiraf\u0131<\/p>\n<p><\/strong><strong>Zad\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq v\u0259 onun ayr\u0131lmaz hiss\u0259si olan imkanlar (ehtimallar yox!) n\u0259z\u0259riyy\u0259si t\u0259k makroal\u0259md\u0259 yox, mikroal\u0259md\u0259 d\u0259 geni\u015f t\u0259tbiq olunmaqdad\u0131r. &#8220;The New York Times&#8221; qazetind\u0259 Amerikal\u0131 riyaziyyat v\u0259 fizika alimi V.Greenein &#8220;Qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyin 100 illiyi&#8221; m\u0259qal\u0259sind\u0259 q\u0259rib\u0259 bir m\u0259lumat verilib. Dunya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim A. Eyn\u015fteyn Prinston x\u0259st\u0259xanas\u0131nda \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n c\u0259mi bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn qabaq Nobel m\u00fckafat\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 v\u0259 kvant mexanikas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn katalizator rolunu oynam\u0131\u015f m\u0259qal\u0259sin\u0259 yenid\u0259n n\u0259z\u0259r salark\u0259n &#8220;yox, bu o deyil, elektronlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t trayektoriyas\u0131 ehtimallar \u0259sas\u0131nda yox, imkanlar \u0259sas\u0131nda hesablanmal\u0131d\u0131r&#8221; demi\u015fdir. M\u0259lumdur ki, ehtimallar n\u0259z\u0259riyy\u0259si ikili Aristotel m\u0259ntiqin\u0259, imkanlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si L.Zad\u0259nin qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin\u0259 \u0259saslan\u0131r. A.Eyn\u015fteyn\u0131n k\u0259lama \u00e7evrilmi\u015f &#8220;Allah kainatla z\u0259r oyunu oynam\u0131r&#8221; deyimi d\u0259 mikrod\u00fcnyan\u0131n da modelinin qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiql\u0259 daha adekvat yaz\u0131lmas\u0131na bir i\u015far\u0259dir. Bu g\u00fcn h\u0259m Amerika, h\u0259m d\u0259 dunyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rinin aliml\u0259ri qeyri-s\u0259lis fizikan\u0131n t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131n\u0131 qoyurlar. Bu binan\u0131n ucalmas\u0131 \u00e7ox vaxt da aparmayacaq.<br \/>\nAil\u0259sind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q. H\u0259yat yolda\u015f\u0131 Fey xan\u0131m deyir ki, N\u0259riman adl\u0131 bir o\u011fullar\u0131 v\u0259 Stella ad\u0131nda bir q\u0131zlar\u0131 var. H\u0259yat yolda\u015f\u0131 onu b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259rind\u0259, s\u0259f\u0259rl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015faiy\u0259t edir. \u00c7ox mehriban bir c\u00fctl\u00fckd\u00fcr, s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda h\u0259yat dostu. L\u00fctfi Zad\u0259 haqq\u0131nda bir yaz\u0131 yazmaq niyy\u0259timi deyir\u0259m. Fey xan\u0131m m\u0259n\u0259 istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r. M\u0259nb\u0259l\u0259r is\u0259 says\u0131z-hesabs\u0131z&#8230; S\u00f6hb\u0259ti yenid\u0259n L\u00fctfi Zad\u0259nin d\u00fcnyaya s\u0259s salan elmi yenilikl\u0259rinin \u00fcz\u0259rin\u0259 qaytar\u0131r\u0131q. Lutfi Zad\u0259 d\u00fcnya elmin\u0259 5 fundamental n\u0259z\u0259riyy\u0259 b\u0259x\u015f edib. \u00abT\u0259\u0259ss\u00fcratlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u00bb, \u00abF\u0259za v\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u00bb, \u00abS\u00f6zl\u0259 hesablama n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u00bb, \u00abSoft Komp\u00fcting n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u00bb, \u00abQeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq v\u0259 \u00e7oxluqlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si\u00bb kimi elmi k\u0259\u015ffl\u0259r d\u00fcnya elminin inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131b. Eyni zamanda, bu g\u00fcn bu n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7ox geni\u015f t\u0259tbiq olunur.<br \/>\n\u0130nsan kimi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 malik komp\u00fcterl\u0259rin, y\u0259ni t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 v\u0259 elmi bilikl\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015f ma\u015f\u0131nlar\u0131n- s\u00fcni intellektin yarad\u0131lmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck alimin elmi n\u0259tic\u0259l\u0259ri b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131b<br style=\"font-weight: bold;\" \/><br style=\"font-weight: bold;\" \/>S\u00f6zl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n komp\u00fcterl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si<\/p>\n<p>Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 \u0259sas\u0131nda i\u015fl\u0259y\u0259n komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 informasiyan\u0131n qranuliyasiyas\u0131 kimi s\u00f6zl\u0259r, c\u00fcml\u0259l\u0259r istifad\u0259 olunur. Bu tip komp\u00fcterl\u0259r t\u0259xmini m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarma qabiliyy\u0259tin\u0259 malik olan v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcrat \u0259sas\u0131nda informasiyan\u0131 i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259n insan beynin\u0259 \u0259n adekvat texniki modeldir.<br \/>\n<br style=\"font-weight: bold;\" \/>T\u0259\u0259ss\u00fcrat n\u0259z\u0259riyy\u0259si<\/p>\n<p>Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 d\u0259qiq \u00f6l\u00e7m\u0259 aparmadan \u0259traf al\u0259m haqq\u0131nda tez v\u0259 dol\u011fun informasiya almaq \u00fcsullar\u0131n\u0131 verir. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259nin m\u0259qs\u0259di insanda m\u00f6vcuda ox\u015far s\u00fcni t\u0259\u0259ss\u00fcrat sistemini yaratma\u011f\u0131n prinsip v\u0259 \u00fcsullar\u0131n\u0131 verm\u0259kdir. B\u00fct\u00fcn bunlar d\u00fcnyada informasiya texnologiyalar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na \u00e7ox b\u00f6y\u00fck t\u0259kan verib v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya insan\u0131 bu g\u00fcn onun i\u015fl\u0259rind\u0259n geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 yararlan\u0131r. Dahi v\u0259 sad\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 L\u00fctfi Zad\u0259nin!<\/p>\n<p>L.Zad\u0259nin elmd\u0259 Z-\u00e7evirm\u0259 kimi tan\u0131nan i\u015fi diskret v\u0259 r\u0259q\u0259mli idar\u0259etm\u0259, informasiya v\u0259 kommunikasiya sisteml\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f elmi n\u0259z\u0259riyy\u0259dir. Soft Komputinq n\u0259z\u0259riyy\u0259si is\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq, s\u00fcni neyron \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri, genetik alqoritml\u0259r, xaos n\u0259z\u0259riyy\u0259si v\u0259 ehtimal n\u0259tic\u0259\u00e7\u0131xarma paradiqmil\u0259rinin intellektual kombinasiyalar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n yeni texnologiyalar\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. O, qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq v\u0259 imkanlar n\u0259z\u0259riyy\u0259sini inki\u015faf etdirm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 bu n\u0259z\u0259riyy\u0259nin intellektual sisteml\u0259r\u0259 t\u0259tbiqi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub. Ekspert sisteml\u0259rd\u0259 qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyin n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn o, d\u0259qiq olmayan m\u0259lumata qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqin t\u0259tbiqi \u00fcsulu v\u0259 m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra \u00fcsullar t\u0259klif edib. Elm \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir yenilik!<br \/>\n<br style=\"font-weight: bold;\" \/>NASA v\u0259 L\u00fctfi Zad\u0259<\/p>\n<p>L\u00fctfi Zad\u0259nin m\u0259\u015fhur v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r f\u0259zas\u0131, dinamik sisteml\u0259rin idar\u0259 olunmas\u0131 v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunma n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri m\u00fcasir idar\u0259etm\u0259 elminin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. AB\u015e-\u0131n Milli Kosmik t\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zi (NASA) bu n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda idar\u0259etm\u0259 sisteml\u0259rini t\u0259dqiq edir, layih\u0259l\u0259ndirir v\u0259 t\u0259tbiq edir. Bir s\u00f6zl\u0259, b\u00f6y\u00fck alimin qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259si AB\u015e-da kosmik proqramlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<br \/>\n<br style=\"font-weight: bold;\" \/>Ya\u015f\u0131n f\u0259rqi yoxdur<br style=\"font-weight: bold;\" \/><br \/>\n87 ya\u015f\u0131n\u0131n olmas\u0131na baxmayaraq, ya\u015f\u0131ndan \u00e7ox cavan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu bar\u0259d\u0259 komplimentl\u0259rimizi m\u0259muniyy\u0259tl\u0259 q\u0259bul edir. S\u0259b\u0259bini d\u00fczg\u00fcn h\u0259yat t\u0259rzi, d\u00fczg\u00fcn qidalanma, idmanla ba\u011flay\u0131r. \u018flav\u0259 edirik ki, \u00f6z\u00fcn\u00fcn n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rind\u0259n y\u0259qin bir insan kimi \u00f6z\u00fc d\u0259 b\u0259hr\u0259l\u0259nib. Qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259si onun h\u0259yata bax\u0131\u015f\u0131, h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259si kimi onun bu ya\u015flara kimi sa\u011flam, g\u00fcmrah v\u0259 h\u0259yat e\u015fqi il\u0259 dolu ya\u015famas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259ndir. O, bu g\u00fcn d\u00fcnyada orijinal ideyalar ir\u0259li s\u00fcr\u0259n v\u0259 yeni elmi istiqam\u0259tl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n nadir aliml\u0259rd\u0259ndir. Onun h\u0259r bir \u0259s\u0259ri elm al\u0259mind\u0259 hadis\u0259y\u0259 \u00e7evrilir. Amma vaxt tap\u0131b Kaliforniyadak\u0131 Az\u0259rbaycan diasporunun t\u0259dbirl\u0259rin\u0259 d\u0259 qat\u0131lma\u011fa ba\u015flay\u0131b. M\u0259s\u0259l\u0259n, Kaliforniyada f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Amerikal\u0131 Az\u0259rbaycanl\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n Berkli Universitetind\u0259 t\u0259\u015fkil etdiyi g\u0259ncl\u0259rin 2-ci akademik forumunda i\u015ftirak v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. T\u0259bii ki, Berklinin iftixar\u0131 olan L.Zad\u0259nin bir az\u0259rbaycanl\u0131 olaraq az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n t\u0259dbirind\u0259 i\u015ftirak\u0131 \u00e7ox vacib v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Ona baxaraq ba\u015fqa mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar haqq\u0131nda hans\u0131 y\u00fcks\u0259k t\u0259ss\u00fcratlar\u0131n yaranmas\u0131n\u0131 izah etm\u0259y\u0259, m\u0259nc\u0259, ehtiyac yoxdur. Eyni zamanda, onun bu c\u00fcr t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak\u0131n\u0131n Amerikada ya\u015fayan v\u0259 ya t\u0259hsil alan az\u0259rbaycanl\u0131lar, az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck bir stimul olmas\u0131n\u0131 da\u2026<br \/>\n<br style=\"font-weight: bold;\" \/>T\u0259vaz\u00f6kar L\u00fctfi Zad\u0259<\/p>\n<p>\u0130nsan kimi \u00e7ox sad\u0259 olan L\u00fctfi Zad\u0259y\u0259 baxanda yad\u0131ma bir atalar misal\u0131m\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc: \u00abBar ver\u0259n a\u011fac ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 dik\u0259r\u00bb. Sanki yaratd\u0131\u011f\u0131 elmi n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rl\u0259 d\u00fcnya elmind\u0259 inqilabi \u00e7evrili\u015f edib onun \u00fcmumi m\u0259nz\u0259r\u0259sini d\u0259yi\u015fdirmi\u015f insan o deyil. Sanki AB\u015e-\u0131n Berkli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u00fczr\u0259 Zad\u0259 institutu-Z\u0130FT institutu onun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 yarad\u0131lmay\u0131b, Yaponiya elm adamlar\u0131na verdiyi \u0259n y\u00fcks\u0259k m\u00fckafat &#8211; \u00abHonda\u00bb-n\u0131n sahibi o deyil. O, bu ada qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin s\u0259nayed\u0259ki u\u011furlar\u0131na g\u00f6r\u0259 layiq gor\u00fcl\u00fcb. L\u00fctfi Zad\u0259 bu g\u00fcn d\u00fcnyada \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 \u0259n \u00e7ox istinad edil\u0259n alim say\u0131l\u0131r. O, bir \u00e7ox akademiyalar\u0131n f\u0259xri akademiki, universitetl\u0259rin f\u0259xri professorudur. \u00c7oxlu sayda c\u0259miyy\u0259t v\u0259 fondlar\u0131n m\u00fckafatlar\u0131na layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, medallarla t\u0259ltif edilib. \u018fslind\u0259 onun ald\u0131\u011f\u0131 m\u00fckafatlar\u0131n v\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fcy\u00fc medallar\u0131n tam siyah\u0131s\u0131n\u0131 verm\u0259k \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. \u00c7\u00fcnki bunun \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259hif\u0259l\u0259r laz\u0131m g\u0259l\u0259r. Bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n elm sah\u0259sind\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 q\u0259bul olunmas\u0131 v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259sind\u0259n g\u00f6z\u0259l n\u0259 ola bil\u0259r?<\/p>\n<p><\/strong><strong>Bu g\u00fcn d\u00fcnyada m\u0259i\u015f\u0259t texnikas\u0131ndan tutmu\u015f-qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiqli tozsoranlar, paltaryuyanlar, domna sobalar\u0131, atom enerji bloklar\u0131 kimi m\u00fcr\u0259kk\u0259b texnoloji prosesl\u0259r\u0259, metro qatarlar\u0131, avtomobill\u0259r, vertolyotlar, robotlar kimi dinamik obyektl\u0259rin idar\u0259 olunmas\u0131nda qeyri-s\u0259lis idar\u0259etm\u0259 modeli t\u0259tbiq olunur. Y\u0259ni L\u00fctfi Zad\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259si m\u0259i\u015f\u0259timizd\u0259n tutmu\u015f h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r n\u00fcfuz edir. F\u0259xr etm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r!<\/p>\n<p>O, Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti d\u0259 daxil olmaqla bir ne\u00e7\u0259 universitetin f\u0259xri doktorudur. S\u00f6hb\u0259t aras\u0131 davam\u00e7\u0131lar\u0131ndan da dan\u0131\u015f\u0131r\u0131q. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259h\u015fur aliml\u0259rind\u0259n biri, akademik, ziyal\u0131 Rafiq \u018fliyevin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kib, haqq\u0131nda \u00e7ox y\u00fcks\u0259k fikirl\u0259r s\u00f6yl\u0259di. Xan\u0131m\u0131 is\u0259 \u0259lav\u0259 etdi ki, onlar h\u0259m d\u0259 ail\u0259 dostudurlar, \u00e7ox yax\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri var v\u0259 vaxta\u015f\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Rafiq m\u00fc\u0259llimin beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 q\u0259bul edil\u0259n bir alim oldu\u011funu bilirdik, amma dahi alim L\u00fctfi Zad\u0259nin bu c\u00fcr qiym\u0259ti bizi d\u0259 sevindirdi (Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, bu yaz\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda Rafiq \u018fliyevin L\u00fctfi Zad\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n fikirl\u0259rind\u0259n qaynaq kimi istifad\u0259 olunub).<br \/>\n<br style=\"font-weight: bold;\" \/>Unudulmaz ax\u015fam<\/p>\n<p>\u00c7aylar\u0131m\u0131z\u0131 i\u00e7ib qurtarsaq da saatlarla davam ed\u0259n v\u0259 gec\u0259 yar\u0131s\u0131na q\u0259d\u0259r uzanan s\u00f6hb\u0259timizi he\u00e7 k\u0259s t\u0259rk etm\u0259k ist\u0259mirdi. Masam\u0131za bir n\u0259f\u0259r xarici v\u0259t\u0259nda\u015f yax\u0131nla\u015f\u0131r. L\u00fctfi Zad\u0259nin \u0259lini s\u0131xaraq, onunla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259n \u015f\u0259r\u0259f duydu\u011funu deyir. Masaya yax\u0131nla\u015fan insan alimin onu tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb, &#8220;siz m\u0259ni tan\u0131m\u0131rs\u0131n\u0131z, amma biz sizi \u00e7ox yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131r\u0131q v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndiririk&#8221; deyir. Bir insan \u00fc\u00e7\u00fcn bundan b\u00f6y\u00fck n\u0259 xo\u015fb\u0259xlik ola bil\u0259r!<\/p>\n<p>Xatir\u0259 \u015f\u0259kill\u0259ri \u00e7\u0259kdirdik. Ona h\u0259ddiy\u0259 edil\u0259n Az\u0259rbaycan musiqisi diskl\u0259rin\u0259 \u00e7ox sevindi. Musiqimizi \u00e7ox sevdiyini v\u0259 daim q\u0259lbind\u0259 v\u0259 evind\u0259 ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 dedi. Ayr\u0131lmaq vaxt\u0131d\u0131r. Amma s\u00f6hb\u0259timizi k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 d\u0259 davam etdiririk. G\u00f6z\u0259l bir avqust gec\u0259si idi. \u00ab\u0130ndi Bak\u0131da g\u00f6z\u0259l hava var, lap buran\u0131n havas\u0131 kimi, Bak\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yaman dar\u0131xd\u0131m&#8221; deyir\u0259m. Bax\u0131b g\u00fcl\u00fcms\u0259yir. Ham\u0131m\u0131z bir a\u011f\u0131zdan &#8220;Bak\u0131da g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n\u0259d\u0259k&#8221; deyirik.<\/p>\n<p><br style=\"font-weight: bold;\" \/>V\u0259 son&#8230;<br \/>\n<img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright\" src=\"http:\/\/www.lent.az\/photo\/zadeh.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"245\" border=\"0\" \/><br \/>\nM\u0259n dahi az\u0259rbaycanl\u0131 alim L\u00fctfi Zad\u0259 il\u0259 f\u0259xr edirdim, onunla g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259n sonra is\u0259 h\u0259m d\u0259 q\u00fcrur duydum. M\u0259nc\u0259, siz d\u0259. \u0130nan\u0131ram ki, bu g\u00fcn informasiya texnologiyalar\u0131 sah\u0259sini \u00f6z\u00fcn\u00fcn prioritetl\u0259rind\u0259n biri hesab ed\u0259n Az\u0259rbaycan, onun elm al\u0259mi, b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck alimin t\u00f6vsiy\u0259 v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259ri \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli olard\u0131. El\u0259 onun Az\u0259rbaycana s\u0259f\u0259rl\u0259ri d\u0259&#8230; Ayr\u0131landa &#8220;Az\u0259rbaycanda g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n\u0259d\u0259k&#8221; demi\u015fdik.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n\u0259d\u0259k, dahi v\u0259 sad\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 L\u00fctfi Zad\u0259!<a style=\"color: #005b7f;\" href=\"http:\/\/lent.az\/\">\u00a0<\/a><\/p>\n<p><br style=\"font-weight: bold;\" \/><\/strong><\/p>\n<div><br style=\"font-weight: bold;\" \/><strong>Q\u0259nir\u0259 PA\u015eAYEVA<br style=\"font-weight: bold;\" \/><\/strong><strong>M\u0130LL\u018fT V\u018fK\u0130L\u0130<\/p>\n<p><\/strong><\/div>\n<\/div>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"8083\">Yaz\u0131ya 1962 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Onun elmd\u0259 inqilaba s\u0259b\u0259b olan qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r Aristotel m\u0259ntiqi il\u0259 m\u00fchakim\u0259 y\u00fcr\u00fcd\u0259n beyin, d\u00fcnyan\u0131 yaln\u0131z a\u011f v\u0259 ya qara r\u0259ngd\u0259 qavray\u0131r.\u00a0 L\u00fctfi Zad\u0259 m\u0259ntiqi is\u0259 d\u00fcnyan\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00e7alarlar\u0131 il\u0259 qavrama\u011fa imkan verir. O, \u00f6z m\u0259ntiqi v\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259si il\u0259 d\u00fcnya elmind\u0259 d\u0259, insan\u0131n h\u0259yata f\u0259ls\u0259fi bax\u0131\u015f\u0131nda da \u00e7ox b\u00f6y\u00fck inqilab etdi&#8230; Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 insan\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7624,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8083"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8083"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8083\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8085,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8083\/revisions\/8085"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7624"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8083"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8083"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}