{"id":8291,"date":"2015-02-21T20:33:34","date_gmt":"2015-02-21T16:33:34","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=8291"},"modified":"2015-02-21T20:33:34","modified_gmt":"2015-02-21T16:33:34","slug":"elcin-%c9%99f%c9%99ndi-%c9%99d%c9%99bi-azan-dilbazlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=8291","title":{"rendered":"El\u00e7in \u018ff\u0259ndi &#8212; \u018fd\u0259bi azan &#8220;dilbaz&#8221;lar"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Son zamanlar \u00f6lk\u0259d\u0259 xarici dild\u0259 dan\u0131\u015fmaq d\u0259b hal\u0131n\u0131 al\u0131b. K\u00fc\u00e7\u0259d\u0259, ictimai n\u0259qliyyatda, b\u0259zi orta v\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 v\u0259 s. rus, ingilis, <a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/10385585_713879888701805_7223423630319099533_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-8292 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/10385585_713879888701805_7223423630319099533_n-300x230.jpg\" alt=\"El\u00e7in \u018ff\u0259ndi88701805_7223423630319099533_n\" width=\"300\" height=\"230\" \/><\/a>osmanl\u0131 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015fanlar \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir. Bu, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n \u00f6lk\u0259y\u0259 birba\u015fa h\u0259qar\u0259tdir. \u018fg\u0259r s\u0259n \u00f6z do\u011fma dilind\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259skiklik hesab edirs\u0259ns\u0259, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259siq\u0259si etibars\u0131z, s\u0259ns\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tsiz hesab olunursan.<\/p>\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 il \u00f6nc\u0259 xarici \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn f.\u00fc.f.d., dosent \u015e\u0259mil Sadiqin q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 &#8220;Az\u0259rbaycan dilini \u00f6yr\u0259nir\u0259m&#8221; kitab\u0131 dilimizin xarici \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na \u00f6yr\u0259dilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm v\u0259 m\u00fcst\u0259sna bir add\u0131m oldu. Haz\u0131rda bir s\u0131ra \u0259cn\u0259bi \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 bu kitabdan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, bizim \u00f6lk\u0259d\u0259 \u00f6z dilimizd\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa, \u00fcnsiyy\u0259t qurma\u011fa can at\u0131rlar. Amma \u00f6z nax\u0259l\u0259f v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131z, hans\u0131 ki dilimiz\u0259 h\u00f6rm\u0259t etm\u0259y\u0259r\u0259k, \u00f6z\u00fcn\u00fc poliqlot g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan, amma k\u0259nardan olduqca iyr\u0259nc g\u00f6r\u00fcn\u0259nl\u0259r at\u0131lan add\u0131mlar\u0131n f\u00f6qv\u00fcnd\u0259 xo\u015fag\u0259lm\u0259z qaralt\u0131 yarad\u0131rlar. Bu qara d\u0259lik kimi bir \u015feydir. Nec\u0259ki kainatda qara d\u0259lik qar\u015f\u0131da \u00fcmumd\u00fcnya probleml\u0259rinin yaranaca\u011f\u0131na i\u015far\u0259dir, \u00f6z \u00f6lk\u0259nd\u0259 \u00f6z do\u011fma ana dilini bildiyin halda \u00f6zg\u0259 dild\u0259 dan\u0131\u015fmaq da qara d\u0259lik q\u0259d\u0259r t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki dilin unutqanl\u0131\u011f\u0131 etnosun, xalq\u0131n \u0259rim\u0259si il\u0259, h\u0259tta yoxa \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmu\u015fdur tarix\u0259n. M\u0259s\u0259l\u0259n \u00f6lm\u00fc\u015f dill\u0259r qrupu var ki, o qrupa daxil olan dill\u0259r haz\u0131rda he\u00e7 bir yerd\u0259 i\u015fl\u0259nmir. Yaln\u0131z x\u00fcsusi arxeloji ara\u015fd\u0131rma zaman\u0131 laz\u0131m g\u0259lir. M\u0259n ist\u0259mir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan dili bel\u0259 dill\u0259r qrupuna daxil olan dill\u0259rd\u0259n olsun.<\/p>\n<p>Yax\u0131nlarda s\u0259hv etmir\u0259ms\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n \u00f6lk\u0259miz\u0259 t\u0259yin olunan yeni f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tli s\u0259firi \u0259lind\u0259 ki\u00e7ik bir ka\u011f\u0131zda Az\u0259rbaycan dilind\u0259 c\u0131zma-qara ed\u0259r\u0259k, m\u0259hz Az\u0259rbaycan dilind\u0259 m\u00fcsahib\u0259 verdi. Bu t\u0259qdir\u0259layiq hald\u0131r. \u00c7\u00fcnki az qala d\u00fcnyan\u0131n t\u0259xmin\u0259n 75% \u0259razisind\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u0259n, dilini \u00f6yr\u0259nm\u0259k ist\u0259diyimiz bir \u00f6lk\u0259nin s\u0259firi m\u00fcsahib\u0259sini m\u0259hz Az\u0259rbaycan dilind\u0259 verdi. O da \u0259d\u0259bazl\u0131q ed\u0259 bil\u0259rdi. \u0130ngilis dilind\u0259, \u00f6z do\u011fma dilind\u0259 m\u00fcsahib\u0259 ver\u0259rdi, amma o bunu etm\u0259di. \u00c7\u00fcnki sad\u0259 bir insan idi. O, \u0259n az\u0131 harada oldu\u011funu d\u0259rk edirdi. V\u0259 b\u0259zi v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131m\u0131zdan f\u0259rqli olaraq, Az\u0259rbaycan\u0131n, Az\u0259rbaycan dilinin \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc bilirdi.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n 21-ci madd\u0259sinin I hiss\u0259sin\u0259 m\u00fcvafiq olaraq Az\u0259rbaycan dilidir. Bundan \u0259lav\u0259 qeyd edim ki, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev 2001-ci il avqustun 9-da f\u0259rman imzalam\u0131\u015fd\u0131r. Bu f\u0259rmanla avqustun 1-i Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda Az\u0259rbaycan \u018flifbas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan dili g\u00fcn\u00fc elan edilmi\u015fdir. B\u0259s el\u0259 is\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlara r\u0259\u011fm\u0259n niy\u0259 rusun, ingilisin, itin, qurdun dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r, \u00f6z dilimizi \u00f6ld\u00fcr\u00fcr\u00fck?! Yad dild\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259, xiyabanda, parkda dan\u0131\u015fmaq bu q\u0259d\u0259rmi vacibdir?!<\/p>\n<p>Fikrimc\u0259 dilimiz\u0259 olan h\u00f6rm\u0259tsizliyin \u00f6z\u0259yini xarici teleseriallar, T\u00fcrkiy\u0259, Rusiya istehsal\u0131 olan filml\u0259r, kitablar v\u0259 s. t\u0259\u015fkil edir. Bu is\u0259 yolverilm\u0259z hald\u0131r. M\u0259n siz\u0259 iki misal \u00e7\u0259k\u0259c\u0259m. Dem\u0259li azya\u015fl\u0131lar\u0131n (3-5 ya\u015f) v\u0259 ibtidai sinifl\u0259rd\u0259 oxuyanlar\u0131n (6-10 ya\u015f) \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin nitqind\u0259 son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131 t\u00fcrkc\u0259sinin t\u0259siri duyulur. \u0130\u015fl\u0259tdiyi s\u00f6zl\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismi m\u0259hz Osmanl\u0131 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 olan s\u00f6zl\u0259rdir. Bu da birba\u015fa cizgi filml\u0259rinin, teleseriallar\u0131n t\u0259siridir ki, qeyd etdiyim ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131na daxil olan u\u015faqlara aiddir. H\u0259l\u0259 yuxar\u0131 sinif \u015fagirdl\u0259ri v\u0259 universitet t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri var ki, onlar da m\u0259hz dil leksikonuna \u201cpoka\u201d, \u201cdavay\u201d, \u201cmazqi\u201d, &#8220;vay b\u0259&#8221;, &#8220;yerim seni&#8221;, &#8220;s\u0131k\u0131ld\u0131m ya&#8221;, &#8220;konu\u015fma lan&#8221;, \u201cvay can\u0131na\u201d, \u201cka\u015f ki \u00f6lsen\u201d v\u0259 s. bu kimi s\u00f6zl\u0259ri daxil edibl\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 ged\u0259rk\u0259n rus dilind\u0259 dan\u0131\u015fan iki az\u0259rbaycanl\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u0259n. L\u0259hc\u0259 il\u0259 dan\u0131\u015fmaqlar\u0131 bir k\u0259nara, dili d\u0259 y\u0131x\u0131b s\u00fcr\u00fcy\u00fcrl\u0259r. Bu d\u0259bdir, ya n\u0259dir, &#8220;anlamad\u0131m&#8221; getdi. Bununla ba\u011fl\u0131 bir \u0259hvalat fikrimc\u0259 yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259r. Biri k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 ged\u0259rk\u0259n tan\u0131\u015fl\u0131q m\u0259qs\u0259di il\u0259 bir xan\u0131ma yax\u0131nla\u015f\u0131r v\u0259 salam verir. Xan\u0131msacavab\u0131nda &#8220;\u042f \u043d\u0435 \u0437\u043d\u0430\u044e \u044f\u0437\u044b\u043a\u0430. \u0415\u0441\u043b\u0438 \u044d\u0442\u043e \u0432\u043e\u0437\u043c\u043e\u0436\u043d\u043e, \u0433\u043e\u0432\u043e\u0440\u0438\u0442\u044c \u043f\u043e-\u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438&#8221; dey\u0259 cavabverir. H\u0259min \u015f\u0259xsis\u0259 xan\u0131m\u0131nbus\u00f6zl\u0259rinie\u015fitdikd\u0259nsonradeyir:<\/p>\n<p>&#8211; Xan\u0131m, dey\u0259c\u0259kdimki, bu 100 manatsizd\u0259nd\u00fc\u015fd\u00fc?<\/p>\n<p>Bu zaman h\u0259min rus dilli xan\u0131m deyir:<\/p>\n<p>&#8211; Han\u0131, haradad\u0131?<\/p>\n<p>Bax\u0131n, n\u0259 q\u0259d\u0259r maskalansaz da, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc dartsan\u0131z da m\u00fctl\u0259q \u0259min olun ki, \u00fcz\u0259rinizd\u0259ki c\u0131r\u0131lacaq! Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 yax\u015f\u0131 olar ki, \u00f6z do\u011fma ana dilimiz\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259siniz. Bildiyiniz h\u0259r hans\u0131 dili i\u015fd\u0259, evd\u0259 v\u0259 s\u0259yah\u0259t zaman\u0131 laz\u0131m olarsa, istifad\u0259 ed\u0259siniz. \u00d6z dilimiz\u0259 h\u00f6rm\u0259t ed\u0259siniz. R\u0259hm\u0259tlik B\u0259xtiyar Vahabzad\u0259 d\u0259 vaxti il\u0259 demi\u015fdi:<\/p>\n<p>Bir zaman rusca idi, reklam i\u015f\u0131qlar,<\/p>\n<p>\u0130ndi ingilisc\u0259 d\u00fcrt\u00fcl\u00fcr g\u00f6z\u0259.<\/p>\n<p>\u0130tind\u0259 dilin\u0259 h\u00f6rm\u0259timiz var,<\/p>\n<p>T\u0259kc\u0259 \u00f6z dilimiz, yaram\u0131r biz\u0259.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259 davam edir bu c\u00fcr etinas\u0131zl\u0131q. Unutmayaq ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan dilidir! \u0130tin, qurdun dilind\u0259 dan\u0131\u015facaqs\u0131n\u0131zsa, o zaman me\u015f\u0259y\u0259 buyurun. \u0130st\u0259diyiniz q\u0259d\u0259r h\u0259m itl\u0259, h\u0259m d\u0259 qurdla dan\u0131\u015f\u0131n! Bizim c\u0259miyy\u0259t heyvanlar al\u0259mind\u0259n ibar\u0259t deyil, n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n ki, insanlar da ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"8291\">Yaz\u0131ya 756 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Son zamanlar \u00f6lk\u0259d\u0259 xarici dild\u0259 dan\u0131\u015fmaq d\u0259b hal\u0131n\u0131 al\u0131b. K\u00fc\u00e7\u0259d\u0259, ictimai n\u0259qliyyatda, b\u0259zi orta v\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 v\u0259 s. rus, ingilis, osmanl\u0131 t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015fanlar \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir. Bu, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n \u00f6lk\u0259y\u0259 birba\u015fa h\u0259qar\u0259tdir. \u018fg\u0259r s\u0259n \u00f6z do\u011fma dilind\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259skiklik hesab edirs\u0259ns\u0259, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259t v\u0259siq\u0259si etibars\u0131z, s\u0259ns\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tsiz hesab olunursan. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8291"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8291"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8291\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8293,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8291\/revisions\/8293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8291"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8291"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8291"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}