{"id":8467,"date":"2015-02-25T11:59:44","date_gmt":"2015-02-25T07:59:44","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=8467"},"modified":"2015-02-25T11:59:44","modified_gmt":"2015-02-25T07:59:44","slug":"d%c9%99hs%c9%99tli-tibb-t%c9%99crub%c9%99l%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=8467","title":{"rendered":"D\u0259h\u015f\u0259tli tibb t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/i.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-8468 size-full\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/i.jpg\" alt=\"i\" width=\"250\" height=\"150\" \/><\/a><\/p>\n<p>Va\u015finqtonda bioetika il\u0259 ba\u011fl\u0131 amerikan komissiyas\u0131n\u0131n iclas\u0131nda qalmaqall\u0131 faktlar ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. M\u0259lum olub ki, iyirminci \u0259srd\u0259 AB\u015e-da insanlar \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. H\u0259tta fa\u015fistl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 d\u0259 amerikal\u0131lar\u0131 dayand\u0131rmay\u0131b.<\/p>\n<p>Pittsburq universitetind\u0259 bir t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri v\u0259 hesabatlar\u0131 tap\u0131l\u0131b. M\u0259lum olub ki, 1946-1948-ci ill\u0259r aras\u0131nda Qvatemala sakini bil\u0259r\u0259kd\u0259n cindi infeksiyaya yoluxdurulub ki, h\u0259min x\u0259st\u0259liyin m\u00fcalic\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn antibiotikl\u0259rin effektivliyi yoxlan\u0131ls\u0131n. Qvatemala sakinind\u0259n sonra ara\u015fd\u0131rmalar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxsayl\u0131 adamlar da bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxdurulurlar. N\u0259tic\u0259d\u0259 700 x\u0259st\u0259ni \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, sonradan sa\u011faltmaq m\u00fcmk\u00fcn olmur.<\/p>\n<p>H\u0259min insanlar \u00fcz\u0259rind\u0259ki t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r onlar\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmadan apar\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. T\u0259cr\u00fcb\u0259 apar\u0131lan insanlar \u00e7ox vaxt ya ruhi x\u0259st\u0259l\u0259r, ya m\u0259hbuslar ya da a\u011fl\u0131 gec inki\u015faf ed\u0259n u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259kt\u0259bin \u015fagirdl\u0259ri olurmu\u015f.<\/p>\n<p>1915-ci ild\u0259 Cozef Holberqer adl\u0131 bir n\u0259f\u0259r m\u0259hbuslar\u0131n yem\u0259yini m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r. O s\u00fcbut etm\u0259k ist\u0259yir ki, pellaqra (RR vitamininin \u00e7at\u0131\u015fmamas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u00f6r\u0259y\u0259n x\u0259st\u0259lik) B3 vitamininin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaran\u0131r. M\u0259hbuslara he\u00e7 bir maddi kompensasiya \u00f6d\u0259nilmir v\u0259 Holberqer bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 Nobel m\u00fckafat\u0131na namiz\u0259d olub.<\/p>\n<p>T\u0259xmin\u0259n 20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Kaliforniyada m\u0259hbuslara edam edilmi\u015f cinay\u0259tkarlar\u0131n v\u0259 heyvanlar\u0131n cinsi v\u0259zil\u0259rini yerl\u0259\u015fdirirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Nyu-Yorkda m\u0259hbuslar\u0131 m\u0259cbur edirdil\u0259r ki, x\u0259st\u0259l\u0259rin n\u0259cisind\u0259ki emulsiyan\u0131 i\u00e7sinl\u0259r (bir mayenin ba\u015fqa maye i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259rim\u0259yib qalan mikroskopik z\u0259rr\u0259l\u0259ri). Bununla onlar infeksiyan\u0131n nec\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini yoxlay\u0131rlarm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>\u0130llinoys h\u0259bsxanas\u0131nda m\u0259hbuslar\u0131 malyariya il\u0259 yoluxdururlarm\u0131\u015f ki, malyariya \u0259leyhin\u0259 d\u0259rmanlar\u0131n t\u0259sirini yoxlas\u0131nlar.<\/p>\n<p>Sonralar bu c\u00fcr t\u0259dqiqatlar az qala AB\u015e-\u0131n yar\u0131s\u0131nda icaz\u0259li idi. T\u0259dqiqatlar s\u00fcr\u0259tl\u0259 geni\u015fl\u0259nirdi. Ya\u015fl\u0131 \u0259lill\u0259r\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri yerl\u0259\u015fdirilirdi ki, onlar\u0131n orqanizmd\u0259 nec\u0259 inki\u015faf etm\u0259si \u00f6yr\u0259nilsin.<\/p>\n<p>\u018fn d\u0259h\u015f\u0259tlisi is\u0259 \u0259qli c\u0259h\u0259td\u0259n gec inki\u015faf etmi\u015f u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn olan Uilloubruk d\u00f6vl\u0259t m\u0259kt\u0259bind\u0259 1963-1966-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan t\u0259cr\u00fcb\u0259dir. U\u015faqlar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif hepatit x\u0259st\u0259likl\u0259ri il\u0259 yoluxdururdular ki, d\u0259rmanlar\u0131n t\u0259siri yoxlan\u0131ls\u0131n.<\/p>\n<p>Bu \u0259slind\u0259 aysberqin g\u00f6r\u00fcn\u0259n t\u0259r\u0259fdir. Amerikan\u0131n b\u0259zi \u0259cza\u00e7\u0131l\u0131q \u015firk\u0259tl\u0259ri etiraf edibl\u0259r ki, \u201cinsan \u015fimpanzed\u0259n daha ucuzdur\u201d ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r ke\u00e7irilib. 1970-ci ild\u0259n Amerikada \u0259cza\u00e7\u0131lar\u0131n h\u0259bsxanalara giri\u015fi qada\u011fand\u0131r. Amma u\u015faq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259kt\u0259bl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 onlar\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 a\u00e7\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"8467\">Yaz\u0131ya 752 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Va\u015finqtonda bioetika il\u0259 ba\u011fl\u0131 amerikan komissiyas\u0131n\u0131n iclas\u0131nda qalmaqall\u0131 faktlar ortaya \u00e7\u0131x\u0131b. M\u0259lum olub ki, iyirminci \u0259srd\u0259 AB\u015e-da insanlar \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r apar\u0131l\u0131rm\u0131\u015f. H\u0259tta fa\u015fistl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 d\u0259 amerikal\u0131lar\u0131 dayand\u0131rmay\u0131b. Pittsburq universitetind\u0259 bir t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri v\u0259 hesabatlar\u0131 tap\u0131l\u0131b. M\u0259lum olub ki, 1946-1948-ci ill\u0259r aras\u0131nda Qvatemala sakini bil\u0259r\u0259kd\u0259n cindi infeksiyaya yoluxdurulub ki, h\u0259min x\u0259st\u0259liyin m\u00fcalic\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn antibiotikl\u0259rin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[10],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8467"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8467"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8467\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8469,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8467\/revisions\/8469"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8467"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8467"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8467"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}