{"id":8561,"date":"2015-02-27T16:40:20","date_gmt":"2015-02-27T12:40:20","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=8561"},"modified":"2015-02-27T16:40:20","modified_gmt":"2015-02-27T12:40:20","slug":"isg%c9%99nd%c9%99r-pala-sirin-dil-aci-dil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=8561","title":{"rendered":"\u0130sg\u0259nd\u0259r PALA &#8212; \u015eirin dil, ac\u0131 dil"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/isgender-pala_54e712231a95c.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-medium wp-image-8562\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/02\/isgender-pala_54e712231a95c-300x238.jpg\" alt=\"isgender pala_54e712231a95c\" width=\"300\" height=\"238\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u018fr\u0259bl\u0259rd\u0259 \u201csel\u00e2met\u00fc\u2019l-insan fi\u2019l-h\u0131fz\u0131\u2019l-lis\u00e2n (insan\u0131n salamatl\u0131\u011f\u0131 dilini saxlamaqdad\u0131r)\u201d \u015f\u0259klind\u0259 bir m\u0259s\u0259l var. T\u00fcrkc\u0259d\u0259 \u201cDilini saxlayan, ba\u015f\u0131n\u0131 saxlayar\u201d deyirl\u0259r. Qanuninin (M\u00fchibbi) &#8212;\u00a0 \u201c\u0130st\u0259r is\u0259n kim p\u0259ri\u015fan olmayas\u0131n aqib\u0259t \/ B\u00f6htan dem\u0259 kims\u0259nin haqq\u0131nda s\u0259n s\u00fcs\u0259n kimi\u201d &#8212;\u00a0 buyurub, s\u00fcnb\u00fcl t\u0259ki \u0259traf\u0131ndak\u0131lara b\u00f6htan atanlar\u0131n ax\u0131rda p\u0259ri\u015fan olaca\u011f\u0131n\u0131 dem\u0259si bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir.<\/p>\n<p>Bir d\u0259, bunun \u0259ksini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259k: s\u00f6zl\u00fckl\u0259rimizd\u0259 \u201c\u015eirin dil ilan\u0131 yuvas\u0131ndan \u00e7\u0131xarar!\u201d kimi atalar s\u00f6z\u00fc var. Bu halda dilimiz h\u0259m \u015firinlik, h\u0259m d\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259 doludur. Q\u0259dim\u00a0 q\u0259l\u0259ml\u0259rin ucu ikiy\u0259 ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 \u201cqo\u015fa dilli\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131 bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir. \u00c7\u00fcnki eyni q\u0259l\u0259ml\u0259 h\u0259m yax\u015f\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 pisi, h\u0259m yararl\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 z\u0259r\u0259rlini\u00a0 yazmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>Dil dostluqlar\u0131n da, d\u00fc\u015fm\u0259nlikl\u0259rin d\u0259 ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. Y\u0259ni yax\u015f\u0131 da, pis d\u0259 ola bil\u0259r. U\u015faql\u0131q \u00e7a\u011flar\u0131mda atam (Allah r\u0259hm\u0259t el\u0259sin) dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131:<\/p>\n<p>Varl\u0131, elmli v\u0259 n\u0259zak\u0259tli \u0259f\u0259ndil\u0259rd\u0259n biri bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnl\u00fcy\u0259 dostlar\u0131n\u0131 evin\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Niyy\u0259ti z\u0259ngin s\u00fcfr\u0259l\u0259r qurub, \u0259ngin s\u00f6hb\u0259tl\u0259r el\u0259m\u0259kdi. Buyruq\u00e7usuna tap\u015f\u0131r\u0131r:<\/p>\n<p>&#8211; Di, bazara qa\u00e7, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n \u015firin nem\u0259tl\u0259rind\u0259n qonaqlar\u0131ma g\u00f6z\u0259l bir s\u00fcfr\u0259 haz\u0131rlat.<\/p>\n<p>Buyruq\u00e7u gedir. Amma bazara ba\u015f \u00e7\u0259km\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, q\u0259ssab\u0131n yan\u0131na gedir. B\u00fct\u00fcn qonaqlara b\u0259s el\u0259y\u0259c\u0259k q\u0259d\u0259r dil al\u0131b a\u015fbazlara \u0259mrl\u0259r ya\u011fd\u0131r\u0131r. Ax\u015fam qonaqlar i\u015ftahla s\u00fcfr\u0259nin \u0259traf\u0131nda otururlar. \u018fvv\u0259lc\u0259 dil \u015forbas\u0131 g\u0259lir. G\u00f6z\u0259l!.. Arxas\u0131nca dil xa\u015flamas\u0131. \u018fla!.. Sonra dil bozartmas\u0131. Olmad\u0131!.. Arada isti yem\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 dil q\u0131zartmas\u0131 verilir&#8230; Bu vaxt qonaqlar\u0131n aras\u0131nda donqultu ba\u015flay\u0131r. G\u00f6zl\u0259yirl\u0259r ki,\u00a0\u00a0 ya\u011fl\u0131 yem\u0259k, plov, paxlava v\u0259 \u015firniyyatlar g\u0259lsin. M\u00fcmk\u00fcn olmur!.. Ard\u0131nca qar\u015f\u0131lar\u0131na dil k\u00fcll\u0259m\u0259si qoyulur. Ev sahibi art\u0131q d\u00f6z\u0259 bilmir, buyruq\u00e7usunu\u00a0 \u00e7a\u011f\u0131rtd\u0131r\u0131b q\u0259z\u0259bini \u015fill\u0259 kimi \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131r:<\/p>\n<p>&#8211; M\u0259n s\u0259n\u0259 dem\u0259dimmi bazardan \u0259n l\u0259zz\u0259tli \u015feyl\u0259r al?<\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, a\u011fam, m\u0259n d\u0259 sizin \u0259mrinizi eynil\u0259 yerin\u0259 yetirdim. D\u00fcnyada dild\u0259n daha yax\u015f\u0131 v\u0259 \u015firin n\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr oluna bil\u0259r? M\u0259rif\u0259t v\u0259 elmin a\u00e7ar\u0131, xo\u015fb\u0259xtlik v\u0259\u00a0 s\u0259ad\u0259tin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 o deyilmi? K\u00f6n\u00fcll\u0259r onunla \u015f\u0259n, bilikl\u0259r onunla r\u00f6v\u015f\u0259n olmurlarm\u0131? Anla\u015fmazl\u0131qlar\u0131 \u00e7\u00f6z\u0259n d\u0259 odur, \u0259dal\u0259ti bildir\u0259n d\u0259!.. O q\u0259d\u0259r m\u00fcq\u0259dd\u0259sdi ki, ibad\u0259tl\u0259r onunla edilir&#8230;<\/p>\n<p>A\u011fa e\u015fitdikl\u0259rin\u0259 cavab ver\u0259 bilmir, amma yen\u0259 d\u0259 qonaqlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda biab\u0131r olmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131\u015fq\u0131r\u0131r:<\/p>\n<p>&#8211; \u00c7ox yax\u015f\u0131, bir halda ki, dediyin kimidir, onda sabah bazara gedib bu d\u0259f\u0259 biz\u0259 \u0259n pis yem\u0259kl\u0259rd\u0259n s\u00fcfr\u0259 haz\u0131rlat g\u00f6r\u0259k.<\/p>\n<p>Buyruq\u00e7u ert\u0259si g\u00fcn yen\u0259 q\u0259ssab\u0131n yan\u0131na gedir, yen\u0259 eyni yem\u0259kl\u0259ri haz\u0131rlad\u0131r. S\u00fcfr\u0259 \u0259traf\u0131nda oturanlar eyni s\u0131rayla yem\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar: dil \u015forbas\u0131, dil xa\u015flamas\u0131, dil bozartmas\u0131&#8230; \u018flb\u0259tt\u0259, yen\u0259 eyni sor\u011fu-sual olur. Buyruq\u00e7u ibr\u0259tamiz cavab verir:<\/p>\n<p>&#8211; A\u011fa, \u0259min olun, \u0259mrinizi oldu\u011fu kimi yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu yem\u0259kl\u0259ri haz\u0131rlatd\u0131m. \u018fn pis yem\u0259kl\u0259rd\u0259n ist\u0259mi\u015fdiniz; siz Allah, d\u00fcnyada dild\u0259n daha pis n\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr oluna bil\u0259r?!. B\u00fct\u00fcn pislikl\u0259rin, b\u00fct\u00fcn b\u0259lalar\u0131n, b\u00fct\u00fcn dava-dala\u015flar\u0131n s\u0259b\u0259bi bu deyilmi? Kim yalan\u0131n v\u0259 iftiran\u0131n g\u00f6z\u0259l oldu\u011funu dey\u0259 bil\u0259r? Kim, riya v\u0259 yaltaql\u0131\u011f\u0131n faydas\u0131ndan b\u0259hs el\u0259y\u0259 bil\u0259r?!.. B\u00fct\u00fcn bu pislikl\u0259ri dil el\u0259y\u0259nd\u0259n sonra, hans\u0131 yem\u0259k dild\u0259n daha pis ola bil\u0259r ki?!.<\/p>\n<p>M\u00fcsafirl\u0259rin ham\u0131s\u0131 o g\u00fcn s\u00fcfr\u0259d\u0259n kefl\u0259ri k\u00f6k halda qalx\u0131b buyruq\u00e7unun\u00a0 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259n feyziyab olublar.<\/p>\n<p>Bu \u0259hvalat\u0131 universitetd\u0259 oxuyanda Ahmet Midh\u0259t \u018ff\u0259ndinin \u201cQiss\u0259d\u0259n hiss\u0259\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda oxudum. \u201cQiss\u0259d\u0259n hiss\u0259\u201d Ezop (Aisopos) na\u011f\u0131llar\u0131n\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259siydi v\u0259 \u0259hvalat Ezopla a\u011fas\u0131 Xantos aras\u0131nda ba\u015f verirdi. Miladdan 500 il \u0259vv\u0259l K\u00fctahya \u0259traf\u0131nda ya\u015fayan Ezop, \u0259slind\u0259, k\u00f6l\u0259ymi\u015f. \u0130\u015f\u0131ql\u0131 z\u0259ka v\u0259 z\u0259rif fikir g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 malik olan ba\u015f\u0131, t\u0259\u0259ss\u00fcf\u00a0 ki, iri v\u0259 y\u00f6nd\u0259msiz, dili d\u0259 p\u0259lt\u0259k imi\u015f. Xantos onu z\u0259kas\u0131na g\u00f6r\u0259 al\u0131b, amma sif\u0259tin\u0259 baxanlar diksindikl\u0259rin\u0259 &#8211; \u0259vv\u0259lc\u0259 d\u0259 arvad\u0131 qorxdu\u011funa &#8211; g\u00f6r\u0259, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda torpaq i\u015fl\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259dir, aradabir d\u0259 qonaqlar\u0131 g\u0259l\u0259nd\u0259 onun z\u0259ka v\u0259 fikirl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn evin\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rtd\u0131r\u0131rm\u0131\u015f. R\u0259hm\u0259tlik atam Ezopun ad\u0131n\u0131 bilmirdi. Ancaq bu torpaqlarda dil\u0259 v\u0259 s\u00f6z\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 d\u0259y\u0259r verilib. Y\u00fcz ill\u0259rl\u0259 cilalan\u0131b m\u0259d\u0259niyy\u0259td\u0259n-m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 ke\u00e7ib, insanlar, n\u0259sill\u0259r, dinl\u0259r v\u0259 dill\u0259r d\u0259yi\u015fib, amma bu m\u00fcnasib\u0259t he\u00e7 d\u0259yi\u015fm\u0259yib, Ezopun \u0259hvalat\u0131n\u0131 atalar dini \u0259hvalat m\u0259qs\u0259dil\u0259 u\u015faqlar\u0131na dan\u0131\u015f\u0131r. H\u0259tta \u015firin dill\u0259 olanda bel\u0259, \u00f6y\u00fcnm\u0259l\u0259r, t\u0259rifl\u0259r v\u0259 danlaqlar insana xo\u015f g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. M\u0259\u015fhur heca \u015fairimiz \u015eair \u018f\u015fr\u0259fin vaxts\u0131z g\u0259l\u0259n bir qona\u011f\u0131na s\u00f6yl\u0259diyi bu qit\u0259 kimi:<\/p>\n<p><strong><em>Nab\u0259h\u0259ng\u0259m, ey m\u0259n\u0259 mehman olan,<br \/>\nTablakar\u0131mla d\u00f6y\u00fc\u015f ist\u0259rs\u0259nmi?<br \/>\nM\u0259tb\u0259xi-t\u0259bimd\u0259 yoxdur ba\u015fqa \u015fey,<br \/>\nL\u0259zz\u0259tli dild\u0259n s\u00f6\u011f\u00fc\u015f ist\u0259rs\u0259nmi?<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u201cEy vaxts\u0131z g\u0259l\u0259n (ac) qonaq, (s\u0259n\u0259 yem\u0259k haz\u0131rlamaqla ba\u011fl\u0131) a\u015fpaz\u0131mla m\u0259ni dala\u015fd\u0131racaqsanm\u0131? Yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131m\u0131n m\u0259tb\u0259xind\u0259 s\u0259n\u0259 verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn dild\u0259n ba\u015fqa bir yem\u0259k qalmay\u0131b, l\u0259zz\u0259tli dild\u0259n bir s\u00f6\u011f\u00fc\u015f (\u0130zmird\u0259 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f, heyvanlar\u0131n dilind\u0259n, ba\u015f hiss\u0259sind\u0259n bi\u015firil\u0259n yem\u0259k) ist\u0259yirs\u0259nmi?!.\u201d<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"8561\">Yaz\u0131ya 1177 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fr\u0259bl\u0259rd\u0259 \u201csel\u00e2met\u00fc\u2019l-insan fi\u2019l-h\u0131fz\u0131\u2019l-lis\u00e2n (insan\u0131n salamatl\u0131\u011f\u0131 dilini saxlamaqdad\u0131r)\u201d \u015f\u0259klind\u0259 bir m\u0259s\u0259l var. T\u00fcrkc\u0259d\u0259 \u201cDilini saxlayan, ba\u015f\u0131n\u0131 saxlayar\u201d deyirl\u0259r. Qanuninin (M\u00fchibbi) &#8212;\u00a0 \u201c\u0130st\u0259r is\u0259n kim p\u0259ri\u015fan olmayas\u0131n aqib\u0259t \/ B\u00f6htan dem\u0259 kims\u0259nin haqq\u0131nda s\u0259n s\u00fcs\u0259n kimi\u201d &#8212;\u00a0 buyurub, s\u00fcnb\u00fcl t\u0259ki \u0259traf\u0131ndak\u0131lara b\u00f6htan atanlar\u0131n ax\u0131rda p\u0259ri\u015fan olaca\u011f\u0131n\u0131 dem\u0259si bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir. Bir d\u0259, bunun \u0259ksini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259k: s\u00f6zl\u00fckl\u0259rimizd\u0259 \u201c\u015eirin dil [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[27],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8561"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8561"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8561\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8563,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8561\/revisions\/8563"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8561"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8561"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8561"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}