{"id":8833,"date":"2015-03-17T17:20:31","date_gmt":"2015-03-17T13:20:31","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=8833"},"modified":"2015-03-17T17:20:31","modified_gmt":"2015-03-17T13:20:31","slug":"n%c9%99riman-agazad%c9%99-lerikd%c9%99-novruz-etnoqrafiya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=8833","title":{"rendered":"N\u0259riman A\u011fazad\u0259 &#8212; Lerikd\u0259 Novruz  (Etnoqrafiya)"},"content":{"rendered":"<p><strong style=\"color: #000000;\"><em>\u0130lk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif q\u0259bil\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259xsus ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r, bayramlar, sonralar milli ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259, milli <a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/10947877_722700111178918_1776739602_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-8837 size-full\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/10947877_722700111178918_1776739602_n.jpg\" alt=\"10947877_722700111178918_1776739602_n\" width=\"220\" height=\"293\" \/><\/a>bayramlara \u00e7evrilmi\u015fl\u0259r. Bel\u0259 bayramlardan biri d\u0259 Novruz bayram\u0131d\u0131r. Novruz bayram\u0131 Lerik rayonunda da tarix\u0259n \u00e7ox geni\u015f v\u0259 t\u0259mt\u0259raqla qeyd edilmi\u015f v\u0259 qeyd edilm\u0259kd\u0259dir. Novruz bayram\u0131 q\u0259dim d\u00f6vrd\u0259n h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 bir s\u0131ra \u015e\u0259rq xalqlar\u0131n\u0131n milli bayram\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. Uzun ill\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 bu bayram\u0131\u00a0 xalq\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259n salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif yollara \u0259l at\u0131lm\u0131\u015f, r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si qada\u011fan edilmi\u015fdir.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Bir ara Novruzun yaranmas\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f olaraq islam dini il\u0259, \u015fi\u0259l\u0259rin birinci imam\u0131, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc x\u0259lif\u0259, \u018flinin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259 g\u00fcn\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k ist\u0259mi\u015fl\u0259r. \u018fvvala, m\u0259lumdur ki, h\u0259l\u0259 eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f madal\u0131lar, haxamani\u015fil\u0259r, ar\u015fakidl\u0259r v\u0259 eram\u0131z\u0131n ilk \u0259srl\u0259rind\u0259 sasanil\u0259r Novruzu t\u0259mt\u0259raqla ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, Novruz bayram\u0131 x\u0259lif\u0259 \u018flinin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259sind\u0259n ba\u015flasayd\u0131, o, hicri t\u0259qvimi il\u0259 hesablanard\u0131.<\/p>\n<p>Hicri t\u0259qvimi is\u0259 11 g\u00fcn g\u00fcn\u0259\u015f ilind\u0259n q\u0131sa oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn Novruz g\u00fcn\u00fc sabit deyil, s\u00fcr\u00fc\u015fk\u0259n olard\u0131. Bir d\u0259 frans\u0131z islam\u015f\u00fcnas\u0131 A. Massenin fikrin\u0259 \u0259saslansaq, x\u0259lif\u0259 \u018fli martda deyil, iyul ay\u0131nda hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015fdir.<\/p>\n<p>N\u0259 yanl\u0131\u015f f\u0259rziyy\u0259l\u0259r, n\u0259 d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif qada\u011falar xalqa \u00f6z \u0259ziz bayram\u0131n\u0131 unutdurmam\u0131\u015f, gizli v\u0259 ya a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 evl\u0259rd\u0259, el-obada<\/p>\n<p>h\u0259mi\u015f\u0259 bu bayram qeyd edilm\u0131\u015fdir.<\/p>\n<p>Novruz bayram\u0131n\u0131n yaranmas\u0131, mahiyy\u0259ti, ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda ist\u0259r b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259, ist\u0259r elmi n\u0259\u015frl\u0259rd\u0259 coxlu m\u0259lumatlar verilmi\u015fdir. Lakin, yen\u0259 d\u0259, \u0259ld\u0259 edilib, geni\u015f oxucu k\u00fctl\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r bilgil\u0259r m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fn q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n \u0259kin-bi\u00e7inl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan ulu babalar\u0131m\u0131z n\u0259 vaxt \u015fumun vurulmas\u0131, \u0259kin\u0259 n\u0259 vaxt ba\u015flamas\u0131 z\u0259ruriyy\u0259tind\u0259n t\u0259bi\u0259td\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fikl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 etmi\u015f, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat i\u015fl\u0259rini ona m\u00fcvafiq qurmu\u015flar. X\u00fcsusil\u0259, a\u011f\u0131r q\u0131\u015f aylar\u0131n\u0131n bitm\u0259sini, g\u00fcn\u0259\u015fli bahar g\u00fcnl\u0259rinin tez g\u0259lm\u0259sini s\u0259brsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259mi\u015fl\u0259r. Ax\u0131 q\u0131\u015f\u0131n uzanmas\u0131 \u0259rzaq t\u0259dar\u00fck\u00fcn\u00fcn v\u0259 mal-qara yeminin t\u00fck\u0259nm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131. Onu da n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r ki, ulu babalar\u0131m\u0131z, bir ili \u201cAvesta\u201dda g\u00f6st\u0259rildiyi kimi yeddi ay yay v\u0259 be\u015f ay q\u0131\u015f olmaqla ili iki f\u0259sl\u0259 ay\u0131rm\u0131\u015flar.<a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/11015861_722175474564715_8836737029149074110_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-8834\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/11015861_722175474564715_8836737029149074110_n-300x225.jpg\" alt=\"11015861_722175474564715_8836737029149074110_n\" width=\"408\" height=\"306\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u015e\u00fcbh\u0259sizdir ki, bahar\u0131 qar\u015f\u0131lama m\u0259rasiml\u0259ri \u201cAvesta\u201d n\u0131n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 e.\u0259.VI \u0259sr\u0259d\u0259k d\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir. Lakin Novruz bayram\u0131 v\u0259 h\u0259m d\u0259 bu g\u00fcn\u00fcn, astronomik ilin ba\u015flanmas\u0131 g\u00fcn\u00fc kimi ilk t\u0259kmill\u0259\u015fm\u0259si Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, biz onu n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmuruq ki, deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259 Z\u0259rd\u00fc\u015ft pey\u011f\u0259mb\u0259r v\u0259 ya z\u0259rd\u00fc\u015ftliy\u0259 gor\u0259 ilk insan olan Qay\u0259m\u0259rd m\u0259hz bu g\u00fcn anadan olmu\u015fdur. V\u0259 ya sasanil\u0259rin iddia etdikl\u0259ri kimi Novruzu ilk d\u0259f\u0259 \u0130ran\u0131n \u0259fsan\u0259vi \u015fahlar\u0131ndan olan C\u0259m\u015fid kecirmi\u015fdir. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, bu \u015f\u0259xsl\u0259rin Novruzun yeni il v\u0259 bahar bayram\u0131 kimi t\u0259kmill\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00f6hv\u0259l\u0259ri, \u0259lav\u0259l\u0259ri olmu\u015fdur. El\u0259c\u0259 d\u0259 m\u0259lumdur ki, \u015e\u0259rqin g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259ti \u00d6m\u0259r X\u0259yyam\u0131n \u0259m\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 Novruzdan ba\u015flanan, \u015f\u0259msi aylarla hesablanan \u015f\u0259msi-q\u0259m\u0259ri il hesablamas\u0131 ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nan \u201cAvesta\u201d t\u0259qvimi 1078-ci ild\u0259 b\u0259rpa edilmi\u015f, sabitl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. Lakin Y. V. \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minlinin d\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, tam \u0259minlikl\u0259 bildiririk ki, Novruz m\u0259rasiml\u0259ri \u00f6z f\u0259ls\u0259f\u0259sini Avestadan alm\u0131\u015fd\u0131r. At\u0259\u015fp\u0259r\u0259st babalar\u0131m\u0131z\u0131n ke\u00e7irdiyi bayrama, \u015f\u0259nliy\u0259 \u00f6z dini inanclar\u0131n\u0131n atributlar\u0131n\u0131 \u0259lav\u0259 etm\u0259si t\u0259bii bir hald\u0131r. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 bu atributlar\u0131 biz ilax\u0131r \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259r d\u00f6vrund\u0259 v\u0259 Novruz g\u00fcnl\u0259rind\u0259 suyun, torpa\u011f\u0131n, yelin, odun m\u00fcq\u0259dd\u0259sliyinin vur\u011fulanmas\u0131n\u0131n \u015fahidi oluruq. Avestada od Ahura M\u0259zdanin o\u011flu hesab edilir. Od namin\u0259 n\u0259zir verilir, onun s\u00f6nm\u0259si b\u0259dliy\u0259 yozulur. Su ilah\u0259si Anahid\u0259 is\u0259 m\u0259b\u0259dl\u0259r tikdirdi. H\u0259tta \u201dQ\u0131z qala\u201dlar\u0131 kimi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z qalalar\u0131n m\u0259hz Anahid\u00a0 ilah\u0259sinin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ucald\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yl\u0259nilir. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, d\u00fcnyada qeyd\u0259 al\u0131nan q\u0131rxad\u0259k \u201cQ\u0131z qalas\u0131\u201dn\u0131n biri d\u0259 Lerik rayonu \u0259razisind\u0259dir.<\/p>\n<p>Z\u0259rd\u00fc\u015ftiliy\u0259 g\u00f6r\u0259 torpaq m\u00fcqq\u0259d\u0259s, pakd\u0131r. \u00d6lm\u00fc\u015f insan\u0131n b\u0259d\u0259nind\u0259n ruh \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra c\u0259s\u0259d murdar say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, onu m\u00fcq\u0259dd\u0259s torpa\u011fa basd\u0131rm\u0131rd\u0131lar. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 tikil\u0259n daxmalarda \u201cpaklanmas\u0131\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn qoyur, \u201cpakland\u0131qdan\u201d sonra d\u0259fn edirdil\u0259r. Yel is\u0259 g\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. Hava, yel \u0259n \u00e7ox insan\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 n\u0259f\u0259sd\u0259, insan ruhunda m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259\u015fdirdi. Ulu \u0259cdadlar\u0131m\u0131z insan n\u0259f\u0259sini h\u0259yatverici ruhla ba\u011flay\u0131r, ruhu is\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n hava, yel kimi t\u0259s\u0259vv\u00fcr edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>Lerik Rayon \u0259halisi d\u0259 tarix\u0259n Novruz bayram\u0131n\u0131 \u0259sas\u0259n, b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycanl\u0131larla eyni c\u00fcr ke\u00e7irmi\u015fdir. Lakin, bildiyimiz kimi, Respublikam\u0131z\u0131n dig\u0259r c\u0259nub rayonlar\u0131nda oldu\u011fu kimi, Lerik \u0259halisinin d\u0259 \u0259ks\u0259riyy\u0259tini tal\u0131\u015flar t\u0259\u015fkil edir. M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rimiz g\u00f6st\u0259rir ki, son\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 v\u0259 Novruz m\u0259rasiml\u0259ri tal\u0131\u015flar aras\u0131nda daha d\u0259rin k\u00f6kl\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 bu m\u0259rasiml\u0259r daha r\u0259ngar\u0259ng h\u0259yata ke\u00e7irilir. Novruz bayram\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 burada yay\u0131lm\u0131\u015f inanclar is\u0259 b\u00f6y\u00fck bir t\u0259dqiqat obyektidir.<\/p>\n<p>Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, Lerik \u0259halisinin d\u0259 Novruz ad\u0259tl\u0259ri son s\u0259ks\u0259n-y\u00fcz ild\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fikliy\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Leriklil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Novruz bahar bayram\u0131ndan daha \u00e7ox, yeni il bayram\u0131d\u0131r. Ax\u0131 Novruz s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131 da \u201cyeni g\u00fcn\u201d dem\u0259kdir. Ya\u015fl\u0131 sakinl\u0259rl\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rimizd\u0259n, toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7\u00f6l-t\u0259dqiqat materiallar\u0131ndan m\u0259lum olur ki, son y\u00fcz ild\u0259 leriklil\u0259r d\u00f6rd deyil, son iki \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259ni qeyd etmi\u015fl\u0259r. Son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259n ( leriklil\u0259r onu \u201cKul\u201d adland\u0131r\u0131rd\u0131lar ) \u00f6nc\u0259ki \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 \u201cH\u0259 kul\u201d ( e\u015f\u015f\u0259k \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259si ) adlan\u0131r. Bu onunla ba\u011fl\u0131d\u0131r ki, h\u0259min g\u00fcn \u00f6t\u0259n \u201cH\u0259 kul\u201dd\u0259n sonra do\u011fulmu\u015f v\u0259 h\u0259l\u0259 he\u00e7 vaxt q\u0131rx\u0131lmam\u0131\u015f qoduqlar h\u0259min g\u00fcn q\u0131rx\u0131l\u0131r. Mart ay\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259n s\u0259m\u0259ni c\u00fcc\u0259rilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qoyulur. \u018fvv\u0259ll\u0259r s\u0259m\u0259ni bu\u011fdadan deyil, arpadan qoyulard\u0131. Evl\u0259rin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si ba\u015flan\u0131r. Evd\u0259,\u00a0 h\u0259y\u0259td\u0259 h\u0259r yer, h\u0259r \u015fey t\u0259r-t\u0259miz edilir. A\u011faclar\u0131n dibi bell\u0259nir, u\u015faqlara, el\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259r\u0259 d\u0259 yeni paltarlar tikilirdi (son ill\u0259r sat\u0131n al\u0131n\u0131r).<\/p>\n<p>Son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 gec\u0259sin\u0259 is\u0259 daha h\u0259v\u0259sl\u0259 haz\u0131rl\u0131q g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. M\u00fcxt\u0259lif \u015firniyatlar bi\u015firilir, k\u00f6k\u0259l\u0259r, yem\u0259kl\u0259r haz\u0131rlan\u0131r. Bel\u0259 ki, son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 (\u201cKul\u0259 \u015f\u0259v\u201d v\u0259 yaxud,\u00a0 \u201cKul\u00e7o\u015fanb\u0259 \u015f\u0259v\u201d) s\u00fcfr\u0259sind\u0259 yeddi\u00a0 \u201cs\u201d h\u0259rfi il\u0259 ba\u015flanan yem\u0259k-\u0259rzaq olmal\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r kas\u0131b\u00e7\u0131l\u0131qdan \u0259rzaq m\u00fcmk\u00fcn deyils\u0259, m\u00fctl\u0259q he\u00e7 olmasa \u201cs\u201d h\u0259rfi il\u0259 ba\u015flanan \u0259\u015fya il\u0259 yeddi say d\u00fcz\u0259ldilm\u0259lidir. S\u00fcfr\u0259d\u0259 m\u00fctl\u0259q \u201csim\u201d, y\u0259ni bal\u0131q (bu ziyad bal\u0131\u011f\u0131 olmal\u0131d\u0131r v\u0259 bal\u0131q l\u0259v\u0259ngi d\u0259 edil\u0259 bil\u0259r), su, so\u011fan, sar\u0131msaq, s\u0259m\u0259ni, s\u0259bzi (ki\u015fmi\u015f), sef (alma), (h\u0259m\u00e7inin s\u00fcd, s\u00fcnb\u00fcl, sumaq, s\u00fczm\u0259 v\u0259 s.), qeyri \u0259rzaqlardan&#8211;s\u0131r\u011fa, saat v\u0259 s. qoyulmal\u0131d\u0131r. Bundan ba\u015fqa, m\u00fctl\u0259q plov, toyuq l\u0259v\u0259ngisi, t\u0259r\u0259, qovur\u011fa, qaynad\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 al-\u0259lvan r\u0259ngl\u0259nmi\u015f yumurtalar, qoz-f\u0131nd\u0131q, \u015famlar son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 s\u00fcfr\u0259sind\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Yumurta v\u0259 \u015famlar\u0131n say\u0131 ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin say\u0131 q\u0259d\u0259r olmal\u0131d\u0131r. H\u0259tta, b\u0259z\u0259n ail\u0259nin h\u0259r hans\u0131 bir \u00fczv\u00fc h\u0259min ax\u015fam evd\u0259 deyils\u0259 bel\u0259, onun ad\u0131na da \u015fam yand\u0131rmaq laz\u0131ml\u0131 hesab edilir. Baxmayaraq ail\u0259nin h\u0259r hans\u0131 bir \u00fczv\u00fcn\u00fcn h\u0259min ax\u015fam evd\u0259 olmamas\u0131 xeyir\u0259 yozulmur. S\u00f6yl\u0259nir ki, bir son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 gec\u0259sini \u00f6z evind\u0259 ke\u00e7irm\u0259y\u0259n \u015f\u0259xs bundan sonra yeddi il son\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131 \u00f6z evind\u0259 olmayacaq. Bu inanc h\u0259mi\u00e7inin Novruz bayram\u0131 ax\u015fam\u0131na da aid edilir. Lakin o \u015f\u0259xs \u0259sg\u0259rs\u0259, bu b\u0259d yozulmur. B\u0259zi ail\u0259l\u0259rd\u0259, yaydan, m\u0259hz bu g\u00fcn k\u0259silm\u0259si u\u00e7un qarp\u0131z qorunub saxlan\u0131l\u0131r. Qarp\u0131z\u0131, soyuducunun olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259, su quyusunun i\u00e7in\u0259 sallamaqla saxlay\u0131rd\u0131lar. Bayram s\u00fcfr\u0259sin\u0259 qoyulanlardan \u0259lav\u0259, x\u00fcsusi \u201cbayram xon\u00e7as\u0131\u201d da haz\u0131rlan\u0131r. Hans\u0131 ki, bu xon\u00e7adan bayrampay\u0131 verilir v\u0259 Novruz g\u00fcn\u00fcnd\u0259n t\u0259xmin\u0259n on g\u00fcn ke\u00e7mi\u015f\u0259d\u0259k&#8211;\u015f\u0259nlikl\u0259rin yekunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnl\u0259r\u0259d\u0259k yenil\u0259\u015fdirib saxlan\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/11065290_722694414512821_1287181533_o.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-8835 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/11065290_722694414512821_1287181533_o-300x225.jpg\" alt=\"11065290_722694414512821_1287181533_o\" width=\"344\" height=\"258\" \/><\/a> \u018fg\u0259r evd\u0259 ni\u015fanl\u0131 o\u011flan varsa, o\u011flan t\u0259r\u0259fi son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131, hava qaralmam\u0131\u015f q\u0131z evin\u0259 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 bayraml\u0131\u011f\u0131 ad\u0131na, a\u011fz\u0131na bir q\u0131z\u0131l \u00fcz\u00fck qoymaqla bir ziyad bal\u0131\u011f\u0131 pay g\u00f6nd\u0259rir.<\/p>\n<p>Son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 m\u0259rasimi ax\u015fam\u00fcst\u00fc ba\u015flan\u0131r. G\u0259nc o\u011flanlar k\u00f6hn\u0259 paltarlardan a\u011fac\u0131n bir ba\u015f\u0131na ba\u011flamaqla qonqa (m\u0259\u015f\u0259l) haz\u0131rlayir, (son onillikl\u0259rd\u0259 a\u011fac m\u0259ftill\u0259 d\u0259 \u0259v\u0259z edilir) onu \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n neftd\u0259 islad\u0131rlar. Hava qaralan kimi, h\u0259y\u0259td\u0259 samandan yeddi t\u0259p\u0259 qurulur v\u0259 onlara od vurulur. Ail\u0259nin b\u00fct\u00fcn \u00fczvl\u0259ri bu odlar\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259n hoppanaraq: \u201cHa kuli-kuli \u015famb\u0259li, \u0259yn\u0259\u015f\u0259vi lamp\u0259li\u201d (H\u0259rfi t\u0259rc\u00fcm\u0259sini d\u0259qiq bilm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmasa da, \u201c \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259nin, ayin\u0259 ax\u015fam\u0131n\u0131n lanpal\u0131 olmas\u0131, ayd\u0131n, i\u015f\u0131ql\u0131 olmas\u0131\u201d arzulan\u0131r), d\u0259rd-b\u0259lam, a\u011fr\u0131-ac\u0131m bu oda t\u00f6k\u00fcls\u00fcn, bu odda yan\u0131b, k\u00fcl olsun!&#8212;deyirl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bununla ba\u011fl\u0131 olaraq b\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z iddia edirl\u0259r ki, bu m\u0259rasim at\u0259\u015fp\u0259r\u0259stlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 ola bilm\u0259z. At\u0259\u015fp\u0259r\u0259stl\u0259r m\u00fcq\u0259dd\u0259s bildikl\u0259ri oda a\u011fr\u0131-ac\u0131n\u0131, d\u0259rd-b\u0259lan\u0131 (a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131-u\u011furlu\u011fu) t\u00f6km\u0259zl\u0259r. Biz bu fikirl\u0259 raz\u0131la\u015fm\u0131r\u0131q. Bu ritual\u0131n icras\u0131 odu napak etm\u0259k kimi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fcr, m\u0259hz m\u0259nfiliyin pak od vasit\u0259siyl\u0259 t\u0259mizl\u0259nm\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Nec\u0259 ki, su nat\u0259mizliyi yuyub t\u0259mizl\u0259yir.<\/p>\n<p>Bundan sonra, qad\u0131nalar-q\u0131zlar ev\u0259 daxil olur, yem\u0259kl\u0259ri s\u00fcfr\u0259y\u0259 d\u00fcz\u00fclm\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurlar. H\u0259m\u00e7inin \u00fcz\u0259rlik yand\u0131r\u0131b, t\u00fcst\u00fcs\u00fcn\u00fc ev-e\u015fiy\u0259, ail\u0259 \u00fczvl\u0259rin\u0259 verirl\u0259r ki, b\u0259d-n\u0259z\u0259rd\u0259n uzaq olsunlar. Bu vaxt, \u0259sas\u0259n g\u0259nc o\u011flanlar b\u00f6y\u00fck \u015f\u00f6vq v\u0259 h\u0259v\u0259sl\u0259 haz\u0131rlad\u0131qlar\u0131 qonqalar\u0131 yand\u0131r\u0131r v\u0259 \u201cha kuli-kuli \u015famb\u0259li, \u0259yn\u0259\u015f\u0259vi lamp\u0259li\u201d s\u00f6zl\u0259rini avazla s\u00f6yl\u0259y\u0259r\u0259k, yanan qonqalar\u0131, qonqa s\u00f6n\u0259n\u0259d\u0259k, d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 havaya, g\u00f6y\u0259 at\u0131r&#8211;at\u0259\u015ff\u0259\u015fanl\u0131q edirl\u0259r.<\/p>\n<p>O\u011flanlar ev\u0259 daxil olandan sonra yem\u0259k yem\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong>Son d\u00f6vrl\u0259r b\u0259z\u0259n icra edil\u0259si m\u0259rasiml\u0259r qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lsa da, \u0259vv\u0259ll\u0259r son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 ax\u015fam\u0131 evd\u0259n \u00e7\u0131xmaq, qonaq getm\u0259k, qulaq fal\u0131na \u00e7\u0131xmaq v\u0259 ya dig\u0259r fala\u00e7malarla m\u0259\u015f\u011ful olmaq m\u0259qbul say\u0131lmazd\u0131 v\u0259 edilm\u0259zdi. Bunlar yaln\u0131z Novruz bayrami ax\u015fam\u0131 v\u0259 Novruz g\u00fcn\u00fc edil\u0259rdi. T\u0259kc\u0259, imkanl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r imkans\u0131z qohum-qon\u015fuya \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259rini ruzili ke\u00e7irsinl\u0259r dey\u0259 \u0259rzaq yard\u0131m\u0131 ed\u0259rdil\u0259r. O da, \u00e7ox vaxt el\u0259 edil\u0259rdi ki, pay alan yard\u0131m ed\u0259nin kimliyini bilm\u0259sin. Yeni yaranm\u0131\u015f bir ad\u0259ti t\u0259qdir etm\u0259k olar. Bel\u0259 ki, son ill\u0259r yax\u0131nl\u0131-uzaql\u0131 qohumlar, qon\u015fular h\u0259min ax\u015fam biri-biril\u0259rin\u0259 z\u0259ng edib, \u201c\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259l\u0259\u015firl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc, s\u0259h\u0259r s\u00fcbhd\u0259n analar-bac\u0131lar, g\u0259linl\u0259r-q\u0131zlar durub \u00e7e\u015fm\u0259 ba\u015f\u0131na ged\u0259r, qablar\u0131n\u0131 \u201cyeni\u201d su il\u0259 doldurarlar. \u00c7e\u015fm\u0259 arx\u0131n\u0131, (\u00e7ay\u0131n) \u00fcst\u00fcnd\u0259n hoppanarlar \u201cd\u0259rd- b\u0259lan\u0131, a\u011fr\u0131n\u0131-ac\u0131n\u0131\u201d suya verib, \u00f6zl\u0259rind\u0259n \u201ck\u0259nar edirl\u0259r\u201d. \u00c7e\u015fm\u0259nin, (bula\u011f\u0131n, \u00e7ay\u0131n) i\u00e7ind\u0259n ki\u00e7ik da\u015flar g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, onlar\u0131 v\u0259 \u00e7e\u015fm\u0259d\u0259n (bulaqdan) g\u00f6t\u00fcrd\u00fckl\u0259ri suyu ev\u0259 g\u0259tirib suyu evin h\u0259r t\u0259r\u0259fin\u0259, yatm\u0131\u015flara \u00e7il\u0259yirl\u0259r. Ki\u00e7ik da\u015flar\u0131 \u0259rzaq qablar\u0131n\u0131n i\u00e7in\u0259 qoyurlar. \u0130nan\u0131rlar ki, bug\u00fcnk\u00fc su d\u00fcn\u0259nki sudan deyil, m\u0259hz yeni yaranm\u0131\u015f sudur. Onun t\u0259mizlik, \u015f\u0259fa verici q\u00fcvv\u0259si daha \u00e7oxdur. Da\u015flar\u0131n is\u0259 b\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259si vard\u0131r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/fbcdn-sphotos-h-a.akamaihd.net\/hphotos-ak-xpf1\/v\/t34.0-12\/11072339_722707141178215_263216018_n.jpg?oh=75dda769960e23965ee688445a157154&amp;oe=550A6EB2&amp;__gda__=1426729071_4cb1d8b074b4c1e910fe4f53f1ed80ab\" alt=\"\" width=\"362\" height=\"241\" \/>\u00a0 \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fcnd\u0259 ham\u0131 yuyunmal\u0131d\u0131r. Bu vacib say\u0131l\u0131r. Deyilir ki, h\u0259r k\u0259sin b\u0259d\u0259nind\u0259, yeri he\u00e7 kim\u0259 m\u0259lum olmayan bir t\u00fck vard\u0131r ki, o m\u00fctl\u0259q son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc islanmal\u0131d\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, m\u0259lumdur, ona g\u00f6r\u0259 bel\u0259 deyilir ki, he\u00e7 kim \u00e7imm\u0259y\u0259 t\u0259nb\u0259llik etm\u0259sin v\u0259 ya t\u0259kc\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 yumaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259sin. \u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc ki\u015fil\u0259r, o\u011flanlar sa\u00e7lar\u0131n\u0131 tamam q\u0131rxd\u0131rmal\u0131 v\u0259 ya azaltmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u00c7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq Novruz g\u00fcn\u00fcn\u0259d\u0259k kim kimi g\u00f6r\u00fcrs\u0259, kim kim\u0259 rast g\u0259lirs\u0259, bir-birini \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 bayram\u0131 m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 t\u0259brik edir. O\u011flanlar, ki\u015fil\u0259r m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rd\u0259, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259, bazar-d\u00fckanda, meydanlarda yumurta \u00e7aqq\u0131\u015fd\u0131r\u0131r. \u015e\u0259rt\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u0259r\u0259fl\u0259r raz\u0131la\u015fsa, yumurtan\u0131n m\u00f6hk\u0259mliyinin, di\u015f\u0259 vurmaqla \u201cdad\u0131na baxmaq\u201d da olar.<\/p>\n<p>Bundan sonra Novruz ax\u015fam\u0131 v\u0259 Novruz bayram\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rl\u0131q i\u015fl\u0259ri aparl\u0131r.<\/p>\n<p>Novruz bayram\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131n\u0131 bilicil\u0259r, n\u00fccum elmind\u0259n ba\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan adamlar olanda, onlar durbinl\u0259 g\u00f6y\u0259 bax\u0131r, G\u00fcn\u0259\u015fin zodiak b\u00fcrc\u00fcn\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131, bununla da gec\u0259nin g\u00fcnd\u00fczl\u0259 b\u0259rab\u0259rl\u0259\u015fm\u0259sini v\u0259 yeni ilin ba\u015flamas\u0131n\u0131, onun n\u0259 \u00fcst\u00fcnd\u0259 (hans\u0131 heyvan \u00fcst\u00fcnd\u0259 t\u0259hvil olunmas\u0131n\u0131) elan ed\u0259rdil\u0259r. B\u00f6lg\u0259d\u0259 m\u00fcn\u0259ccim olmayanda, bu i\u015fin icras\u0131 din xadiml\u0259rinin, mollalar\u0131n \u00f6hd\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Gun\u0259\u015f ilin\u0259 g\u00f6r\u0259 yeni ilin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 f\u0259rv\u0259rdin ay\u0131n\u0131n 1-i, milad t\u0259qvimi il\u0259 \u0259sas\u0259n, mart\u0131n 21-n\u0259, b\u0259z\u0259n d\u0259 22-n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>Novruz bayram\u0131 m\u0259rasiml\u0259ri k\u00f6hn\u0259 ilin son ax\u015fam\u0131nda ba\u015flan\u0131r. Ax\u015fam yem\u0259yin\u0259 son \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259d\u0259 haz\u0131rlanan yem\u0259kl\u0259r t\u0259krar\u0259n haz\u0131rlanir, \u015famlar yand\u0131r\u0131l\u0131r, \u00fcz\u0259rlik t\u00fcst\u00fcl\u0259dilir. B\u0259zi ail\u0259l\u0259rd\u0259 s\u0259m\u0259ni halvas\u0131 bi\u015firilir. Bayram ax\u015fam\u0131 h\u0259y\u0259td\u0259 tonqal qalamaq, qonqa (m\u0259\u015f\u0259l) atmaq olmaz. Niyy\u0259ti olan \u015f\u0259xsl\u0259r bir boyanmam\u0131\u015f yumurta, bir q\u0131rm\u0131z\u0131 v\u0259 bir qara karanda\u015f g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, t\u0259ndirin gilf\u0259sin\u0259 qoyurlar. Ert\u0259si g\u00fcn yumurtan\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irirl\u0259r. \u018fg\u0259r yumurta qara karanda\u015fla c\u0131z\u0131qlan\u0131bsa, niyy\u0259t b\u0259d, q\u0131rm\u0131z\u0131 il\u0259 c\u0131z\u0131qlan\u0131bsa, xo\u015flu\u011fa, u\u011fura yozulur. Bu \u201cyumurta fal\u0131\u201d adlan\u0131r. \u201cYumurta fal\u0131\u201d il\u0259 \u00e7ox vaxt \u0259rg\u0259n q\u0131zlar m\u0259\u015f\u011ful olurlar. Onlar ad\u0259t\u0259n, yeni ild\u0259 ni\u015fanlanaca\u011f\u0131, \u0259r evin\u0259 gedib-getm\u0259y\u0259c\u0259yi bar\u0259d\u0259 niyy\u0259tl\u0259r edirl\u0259r.<a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/11076931_722694714512791_1641830915_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-8836 \" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/03\/11076931_722694714512791_1641830915_n.jpg\" alt=\"11076931_722694714512791_1641830915_n\" width=\"361\" height=\"271\" \/><\/a><\/p>\n<p>Yem\u0259k s\u00fcfr\u0259sind\u0259n sonra, cavan o\u011flan v\u0259 q\u0131zlar, u\u015faqlar evd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b qur\u015faqatd\u0131ya gedirl\u0259r. Ke\u00e7mi\u015f d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bel\u0259 ba\u011flanan qur\u015fa\u011f\u0131 a\u00e7\u0131b, \u00fcst\u00fc yast\u0131 daml\u0131 evl\u0259rin bacalar\u0131ndan bayrampay\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sallayard\u0131lar. Bu s\u0259hn\u0259ni g\u00f6rk\u0259mli \u015fairimiz M. \u015e\u0259hriyar \u00f6z \u201cHeyd\u0259rbabaya salam\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 g\u00f6z\u0259l t\u0259svir etmi\u015fdir. Son 80-100 ild\u0259 qur\u015faqlar \u0259vv\u0259l d\u0259smalla, sonra is\u0259 papaqla \u0259v\u0259z edilmi\u015fdir. Bayrampay\u0131 bayram xon\u00e7as\u0131nda olan m\u00fcxt\u0259lif \u015firniyyatdan, k\u00f6k\u0259l\u0259rd\u0259n, tal\u0131\u015flar\u0131n bi\u015firdiyi \u201c\u0259yird\u0259k\u201d adlanan, bamiy\u0259y\u0259 ox\u015far k\u00f6k\u0259, meyv\u0259, qovur\u011fa v\u0259 s. olard\u0131. O\u011flanlar, onlar\u0131n pay\u0131na yumurta d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 x\u00fcsusiyl\u0259 sevin\u0259rdil\u0259r. Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 qur\u015fa\u011fa ki\u00e7ik h\u0259cmli geyiml\u0259r-toxunma yun corab, \u0259lc\u0259kl\u0259r v\u0259 s. d\u0259 qoyulard\u0131.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Novruz ax\u015fam\u0131 qad\u0131nlar-q\u0131zlar qulaq fal\u0131na \u00e7\u0131xard\u0131lar. Qulaq fal\u0131na \u00e7\u0131xan \u015f\u0259xs hans\u0131 evi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutubsa, o evin qap\u0131s\u0131na yax\u0131nla\u015f\u0131b, i\u00e7\u0259rid\u0259n e\u015fid\u0259c\u0259k ilk c\u00fcml\u0259 v\u0259 ya s\u00f6zl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n tutdu\u011fu niyy\u0259tin u\u011furlu v\u0259 ya u\u011fursuz olaca\u011f\u0131n\u0131 yozurdu. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 evl\u0259rd\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q olurdu ki, s\u0259mimi, yax\u015f\u0131 fikirl\u0259rl\u0259 dan\u0131\u015fs\u0131nlar, qulaq fal\u0131na \u00e7\u0131xan ola bil\u0259r, qoy xo\u015f s\u00f6z e\u015fitsin.<\/p>\n<p>Novruz g\u00fcn\u00fcnd\u0259 qohumlar, qon\u015fular bir-birinin evin\u0259 ged\u0259r, x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259, kims\u0259sizl\u0259r\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259k\u0259r, hal-\u0259hval tutar, bir-biril\u0259rin\u0259 yeni ild\u0259 daha xo\u015f guz\u0259ran, bolluq, firavanl\u0131q, toy-bayraml\u0131 g\u00fcnl\u0259r arzulay\u0131rlar. K\u00fcs\u00fcl\u00fcl\u0259rin bar\u0131\u015fmas\u0131 v\u0259 ya bar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n hesab edilir. Novruz \u015f\u0259nlikl\u0259ri, bayram g\u00fcn\u00fcnd\u0259n ba\u015flayaraq \u0259n az\u0131 bir h\u0259ft\u0259, m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259nlikl\u0259rl\u0259, m\u0259rasiml\u0259rl\u0259, oyun v\u0259 \u0259yl\u0259nc\u0259l\u0259rl\u0259 davam edir. U\u015faqlar, g\u0259ncl\u0259r d\u0259st\u0259 hal\u0131nda evb\u0259ev g\u0259zir, Novruza h\u0259sr olunmu\u015f n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r oxuyur, dualar edir, bayrampay\u0131 al\u0131rlar. Bu m\u0259rasim \u201cNov\u015fud\u201d adlan\u0131r. Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 Nov\u015fud d\u0259st\u0259si k\u00fctl\u0259vi tama\u015falar g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 Novruz bayram\u0131n\u0131n \u0259sas apar\u0131c\u0131 q\u00fcvv\u0259si rolunu oynay\u0131rd\u0131. Novruz \u015f\u0259nlikl\u0259rind\u0259n tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0259sas obrazlar olan Dodo, Q\u0131di (Qodu), Kosa, Ke\u00e7\u0259l, Ke\u00e7i, G\u0259lin, Bahar q\u0131z\u0131, m\u0259hz Nov\u015fud d\u0259st\u0259sinin \u00fczvl\u0259ridirl\u0259r. Nov\u015fud d\u0259st\u0259si son 60-70 il bundan \u0259vv\u0259l\u0259d\u0259k Lerikd\u0259, h\u0259tta qon\u015fu k\u0259ndl\u0259r\u0259 gedib, n\u0259\u011fm\u0259l\u0259rini s\u00f6yl\u0259y\u0259r, tama\u015falar g\u00f6st\u0259r\u0259r, m\u0259zh\u0259k\u0259l\u0259r n\u00fcmayi\u015f ed\u0259rdi. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, ilb\u0259il Nov\u015fud n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri unudulmaqdad\u0131r. Nov\u015fud d\u0259st\u0259sinin soyl\u0259diyi \u0259n m\u0259h\u015fur n\u0259\u011fm\u0259:<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bahar om\u0259y, bahar om\u0259y, x\u0259\u015f om\u0259y,<\/p>\n<p>V\u0131lon\u0259n b\u0259 toj\u0259 sori xo\u015f om\u0259y.<\/p>\n<p>( Bahar g\u0259ldi, bahar g\u0259ldi, xo\u015f g\u0259ldi, g\u00fcll\u0259r d\u0259 yeni il\u0259 xo\u015f g\u0259ldi ).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 ba\u015flanan n\u0259\u011fm\u0259dir ki, o b\u0259z\u0259n, fars dilind\u0259 d\u0259 s\u0259sl\u0259ndirilmi\u015fdir. Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m\u0131zdan m\u0259lum olur ki, \u0259n q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Lerikd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Novruz tama\u015falar\u0131nda \u0259sas apar\u0131c\u0131 obraz v\u0259 ya obrazlar\u0131 y\u00fczillikl\u0259r \u0259rzind\u0259 d\u0259yi\u015fikl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259lumdur ki, h\u0259r hans\u0131 bir xalq m\u0259zh\u0259k\u0259\u00e7isinin qeyri-adi, q\u0259rib\u0259 g\u00f6rk\u0259m\u0259 malik olmas\u0131 tama\u015fan\u0131 bir az da t\u0259rav\u0259tl\u0259ndirir.<\/p>\n<p>Lerikd\u0259, el\u0259 \u0259traf rayonlarda da Novruz tama\u015falar\u0131n\u0131n biz\u0259 m\u0259lum olan \u0259n q\u0259dim obraz\u0131 \u201cDodo\u201d adland\u0131r\u0131lan komik bir qad\u0131n olmu\u015fdur. O, deyib-g\u00fcl\u0259n, ham\u0131n\u0131 \u00f6z m\u0259z\u0259li h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 g\u00fcld\u00fcrm\u0259yi bacaran, haz\u0131rcavab, laz\u0131m g\u0259l\u0259rs\u0259, situasiyadan as\u0131l\u0131 olaraq, b\u0259dah\u0259t\u0259n \u015feir \u201cqo\u015fa\u201d bil\u0259n bir \u015f\u0259xs olmal\u0131 idi. Dodo r\u0259ngb\u0259r\u0259ng, m\u00fcxt\u0259lif c\u00fcr par\u00e7alardan tikilmi\u015f tuman-k\u00f6yn\u0259k geyin\u0259r, \u00fcst\u00fcn\u00fc muncuq v\u0259 dig\u0259r b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131 il\u0259 b\u0259z\u0259y\u0259r, \u00e7iynin\u0259 xurcun v\u0259 ya heyb\u0259 salar, d\u0259st\u0259nin m\u0259rk\u0259zind\u0259 durub, xor n\u0259\u011fm\u0259l\u0259r oxumaqla, m\u0259hz, Dodoya bayrampay\u0131 y\u0131\u011f\u0131lard\u0131. Dodo da el\u0259 y\u0131\u011fd\u0131qlar\u0131n\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131xan dig\u0259r insanlara paylayard\u0131.<\/p>\n<p>Tal\u0131\u015flarda \u201cdodo\u201d indi d\u0259 \u0259sas\u0259n b\u00f6y\u00fck bac\u0131ya, anaya m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 kimi i\u015fl\u0259dilir. Bu s\u00f6z\u0259 \u201cAvesta\u201dda \u201cdohdo\u201d \u015f\u0259klind\u0259 rast g\u0259lirik.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r Novruz \u015f\u0259nlikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Dodo rolunu ifa ed\u0259 bil\u0259c\u0259k bir q\u0131z, qad\u0131n tap\u0131lmazd\u0131sa, onda bir iri taxta \u00e7\u00f6m\u00e7\u0259ni dodo formas\u0131nda m\u00fcq\u0259vva kimi b\u0259z\u0259yib, bir n\u0259f\u0259r onu yuxar\u0131 tutaraq, \u0259ld\u0259 oynadar, \u201cdodo\u201d\u00a0 kimi t\u0259qdim ed\u0259rdi.<\/p>\n<p>Q\u0131d\u0131\u00a0\u00a0 is\u0259 g\u00f6d\u0259k boylu, liliput adama deyilir. Folklor\u015funas E.Aslanov \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cEl-oba oyunu, xalq tama\u015fas\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, Novruz \u015f\u0259nlikl\u0259rind\u0259 \u201cKe\u00e7\u0259l\u201d obraz\u0131n\u0131 ifa ed\u0259n oyun\u00e7u ad\u0259ti \u00fczr\u0259 ki\u00e7ikboy olard\u0131. Ba\u015f rolda olan oyun\u00e7unun nec\u0259 adlanmas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, xalq\u0131n daha \u00e7ox, asan \u0259yl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn onun komik, m\u0259z\u0259li g\u00f6rk\u0259m\u0259 malik olmas\u0131na \u00f6n\u0259m veril\u0259rdi.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/fbcdn-sphotos-h-a.akamaihd.net\/hphotos-ak-xpf1\/v\/t34.0-12\/11073950_722705631178366_170399962_n.jpg?oh=cb4873c8d0f7e4359d390954373b80e0&amp;oe=550A738F&amp;__gda__=1426808658_610280d1792075873eea61501204ea97\" alt=\"\" width=\"345\" height=\"225\" \/>Sonralar Kosa obraz\u0131 meydana g\u0259ldi. \u0130ndi biz \u201ckosa\u201d \u00fcz\u00fcnd\u0259 t\u00fck \u00e7\u0131xmayana v\u0259 yaxud, \u00fcz\u00fcnd\u0259, saqqal\u0131nda seyr\u0259k t\u00fck \u00e7\u0131xana deyirik. Kosa S\u0259f\u0259ri, G\u00f6yg\u00f6z Kosan\u0131 yada salaq. \u018fslind\u0259 is\u0259, \u201ckosa\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u0259rfi m\u0259nas\u0131\u2014q\u0131rx\u0131q ba\u015f, y\u0259ni, ke\u00e7\u0259l dem\u0259kdir. E.Aslanov, yuxar\u0131da ad\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdiyimiz \u0259s\u0259rind\u0259 \u201cKe\u00e7\u0259l\u201d obraz\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131r ki, o mu\u011flarda olub, m\u0259zh\u0259k\u0259, kukla tama\u015falar\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n \u0259sas simad\u0131r. O, haz\u0131rcavab, diriba\u015f, ilk bax\u0131\u015fdan sad\u0259l\u00f6vh olur. Bu sur\u0259ti ifa ed\u0259n oyun\u00e7u ad\u0259ti \u00fczr\u0259 ki\u00e7ikboy olar&#8230; ba\u015f\u0131na qoyun qarn\u0131 v\u0259 ya a\u011f ke\u00e7\u0259d\u0259n papaq ke\u00e7iril\u0259rdi. G\u00f6rk\u0259mli m\u00fc\u011f\u0259nni, aktyor H.Sarabski \u201cK\u00f6hn\u0259 Bak\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f Novruz tama\u015falar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 qeyd edir ki, b\u0259z\u0259n Kosan\u0131n ba\u015f\u0131na s\u0259l\u0259 ke\u00e7irirl\u0259r. \u018flb\u0259tt\u0259, bu\u00a0 \u201cKosa\u201dn\u0131n ( Ke\u00e7\u0259lin ) t\u0259bii ke\u00e7\u0259lliyi olmayanda h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Yuxar\u0131dak\u0131 fikirl\u0259rd\u0259n m\u0259lum olur ki, \u0259slind\u0259 Kosa el\u0259 Kec\u0259ldir. Biz\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, bug\u00fcnk\u00fc Novruz tama\u015falar\u0131nda g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz Ke\u00e7i obraz\u0131 da \u00f6z k\u00f6k\u00fcn\u00fc Ke\u00e7\u0259l, v\u0259 ya Kosadan, daha do\u011frusu, bu obrazlardan deyil, bu ox\u015far s\u00f6zl\u0259rd\u0259n formala\u015fm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcst\u0259qil personaja \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 Novruz tama\u015falar\u0131nda g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz \u201cBahar q\u0131z\u0131\u201d \u201cqar q\u0131z\u201d\u0131n prototipi kimi g\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, o, el\u0259c\u0259 d\u0259, \u201cKosa-g\u0259lin\u201d tama\u015fas\u0131ndak\u0131 \u201cg\u0259lin\u201d obraz\u0131 qan yadda\u015f\u0131m\u0131zdak\u0131 Dodo obraz\u0131n\u0131n bu \u015f\u0259nlikl\u0259rd\u0259 t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u201cKosa-g\u0259lin\u201d tama\u015fas\u0131n\u0131n m\u0259hz Lerikd\u0259 yaranmas\u0131n\u0131 folklor\u015funaslar t\u0259sdiql\u0259yirl\u0259r.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/fbcdn-sphotos-h-a.akamaihd.net\/hphotos-ak-xpt1\/v\/t34.0-12\/11063342_722707511178178_1965889649_n.jpg?oh=8ac0ca6461cb5bbaa3064338a695bc22&amp;oe=550A292D&amp;__gda__=1426728862_66c9161fd40c25c8d173b6cddf5b5d93\" alt=\"\" width=\"543\" height=\"363\" \/><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"8833\">Yaz\u0131ya 3253 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130lk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif q\u0259bil\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259xsus ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r, bayramlar, sonralar milli ad\u0259t v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259, milli bayramlara \u00e7evrilmi\u015fl\u0259r. Bel\u0259 bayramlardan biri d\u0259 Novruz bayram\u0131d\u0131r. Novruz bayram\u0131 Lerik rayonunda da tarix\u0259n \u00e7ox geni\u015f v\u0259 t\u0259mt\u0259raqla qeyd edilmi\u015f v\u0259 qeyd edilm\u0259kd\u0259dir. Novruz bayram\u0131 q\u0259dim d\u00f6vrd\u0259n h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 bir s\u0131ra \u015e\u0259rq xalqlar\u0131n\u0131n milli bayram\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. Uzun [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[22],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8833"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8833"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8833\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8838,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8833\/revisions\/8838"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8833"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8833"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8833"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}