{"id":9174,"date":"2015-04-10T16:40:03","date_gmt":"2015-04-10T11:40:03","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=9174"},"modified":"2015-04-10T16:40:03","modified_gmt":"2015-04-10T11:40:03","slug":"etibar-k%c9%99rimli-muhafiz%c9%99karliq-%c9%99n%c9%99n%c9%99vi-dusunc%c9%99-t%c9%99rzinin-iflasi-yoxsa-transformasiyasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=9174","title":{"rendered":"ET\u0130BAR K\u018fR\u0130ML\u0130&#8211;M\u00dcHAF\u0130Z\u018fKARLIQ: \u018fN\u018fN\u018fV\u0130 D\u00dc\u015e\u00dcNC\u018f T\u018fRZ\u0130N\u0130N \u0130FLASI, YOXSA TRANSFORMAS\u0130YASI?"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/10659392_704671189621246_3453120632985093044_n.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-9175 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/04\/10659392_704671189621246_3453120632985093044_n-300x225.jpg\" alt=\"10659392_704671189621246_3453120632985093044_n\" width=\"300\" height=\"225\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u201cAyr\u0131ca g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f insan \u015f\u00fcuru m\u0259hduddur v\u0259 daha yax\u015f\u0131 olard\u0131 ki, f\u0259rd\u00a0xalqlar\u0131n \u0259srl\u0259r boyu toplad\u0131\u011f\u0131 \u00fcmumi bankdan v\u0259 kapitaldan istifad\u0259 etsin\u201d.<\/p>\n<p>E. Berk.<br \/>\n1789-cu il Fransa Burjua \u0130nqilab\u0131n\u0131 k\u0259skin t\u0259nqid ed\u0259n m\u0259\u015fhur pamfleti il\u0259 Q\u0259rb ictimai-siyasi fikir tarixind\u0259 m\u00fchafiz\u0259karl\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f m\u0259\u015fhur ingilis (irland) maarif\u00e7isi v\u0259 siyasi xadimi Edmund Berk (1729-1797) \u0259slind\u0259 yaln\u0131z ideologiya deyil, eyni zamanda c\u0259miyy\u0259t daxilind\u0259 m\u00f6vcud probleml\u0259r\u0259 bax\u0131\u015f t\u0259rzini, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 \u00fcslubunu yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0259rqind\u0259ydi, san\u0131r\u0131q. Bel\u0259 ki, XVIII \u0259srin sonu, XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 frans\u0131z ensiklopediya\u00e7\u0131-filosoflar\u0131n\u0131n liberal d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzin\u0259 alternativ kimi meydana g\u0259lmi\u015f, sonralar is\u0259 sosializm, bir \u00e7ox hallarda demokratiya ideyalar\u0131n\u0131 da qar\u015f\u0131s\u0131na alan m\u00fchafiz\u0259karlar (S. Kolric, A. Tokvil, A. M\u00fcller v\u0259 b.) t\u0259hlil\u0259 c\u0259lb etdikl\u0259ri b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6zl\u0259rinin spesifik yana\u015fmas\u0131n\u0131 s\u0259rgil\u0259yir, f\u0259rqli m\u00f6vqel\u0259r, arqumentl\u0259r, bunun ard\u0131nca da \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131 t\u0259qdim edirdil\u0259r. N\u0259d\u0259n ibar\u0259t idi bu f\u0259rqli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi? \u018fslind\u0259, yeni he\u00e7 n\u0259 yox idi des\u0259k, o q\u0259d\u0259r d\u0259 yan\u0131lmar\u0131q. M\u00fchafiz\u0259karl\u0131\u011f\u0131 \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri oturu\u015fmu\u015f h\u0259yat normalar\u0131n\u0131n qorunub saxlanmas\u0131n\u0131, k\u00f6hn\u0259 m\u0259n\u0259vi, dini ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259, \u0259cdadlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzin\u0259 h\u00f6rm\u0259ti, c\u0259miyy\u0259td\u0259 art\u0131q formala\u015fm\u0131\u015f sosial institutlar\u0131n, d\u0259y\u0259rl\u0259r sisteminin inqilabi yolla, radikal \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sin\u0259 nifr\u0259ti \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi\u00e7iliyin n\u0259z\u0259ri-ideoloji \u0259sasland\u0131r\u0131lmas\u0131 da adland\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u00fchafiz\u0259kar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0130nsan v\u0259 C\u0259miyy\u0259t Modelini yaratm\u0131\u015fd\u0131:<\/p>\n<p>-insan ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 dini inanclara malik varl\u0131qd\u0131r v\u0259 din v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkil edir;<\/p>\n<p>-c\u0259miyy\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t minillikl\u0259rd\u0259n ke\u00e7ib g\u0259l\u0259n tarixi inki\u015faf yolunun m\u0259hsuludur, onun m\u00fcxt\u0259if institutlar\u0131 v\u0259 orqanlar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n intellektini da\u015f\u0131y\u0131r;<\/p>\n<p>-insan hissl\u0259rd\u0259n v\u0259 a\u011f\u0131ldan t\u0259\u015fkil olunmu\u015f varl\u0131q kimi abstrakt, s\u00fcni yarad\u0131lm\u0131\u015f n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259rl\u0259, \u00e7ox zaman q\u00fcsurlu yaz\u0131lm\u0131\u015f qanun-qaydalarla deyil, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rl\u0259, t\u0259cr\u00fcb\u0259 v\u0259 art\u0131q formala\u015fm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi il\u0259 daha asan idar\u0259 olunur;<\/p>\n<p>-pislikl\u0259r ictimai institutlarda deyil, insan\u0131n \u00f6z t\u0259bi\u0259tind\u0259dir, c\u0259miyy\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t insan\u0131 \u00f6z-\u00f6z\u00fcnd\u0259n qoruma formas\u0131d\u0131r v\u0259 ona g\u00f6r\u0259\u00a0 onlar insandan, onun maraqlar\u0131ndan y\u00fcks\u0259kd\u0259 durur;<\/p>\n<p>-insanlar \u00f6z fiziki, intellektual v\u0259 m\u0259n\u0259vi imkanlar\u0131 etibaril\u0259 b\u0259rab\u0259r olmad\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259miyy\u0259t i\u00e7ind\u0259 iyerarxiya, bir qrupun dig\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259ti qa\u00e7\u0131lmazd\u0131r;<\/p>\n<p>-m\u00f6vcud ictimai qurulu\u015fu qoruyub-saxlamaq laz\u0131md\u0131r, bel\u0259 ki, bir \u0259dal\u0259tsizliyi aradan qald\u0131rmaq c\u0259hdi ad\u0259t\u0259n dig\u0259r, daha b\u00f6y\u00fck \u0259dal\u0259tsizliyin meydana g\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur ki, bu prinsip \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 inkar etm\u0259k m\u0259nas\u0131na g\u0259lmir.<\/p>\n<p>M\u00fchafiz\u0259karl\u0131\u011f\u0131n bu \u0259sas prinsipl\u0259ri sonrak\u0131 tarixi inki\u015faf prosesind\u0259 m\u00fcyy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 u\u011frasa da, h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z\u0259yini qoruyub saxlama\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, XIX \u0259srin sonlar\u0131, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 sol\u00e7u ideologiyalar\u0131n g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f inki\u015faf\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 liberalizmin, sonra is\u0259 m\u00fchafiz\u0259karl\u0131\u011f\u0131n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Lakin 1930-40-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 sosializm ideyalar\u0131n\u0131n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t\u0259 vurdu\u011fu a\u011f\u0131r yaralar (\u0130st\u0259r Hitler Almaniyas\u0131nda, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Stalin Sovetl\u0259rind\u0259) insan d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini yenid\u0259n liberal v\u0259 m\u00fchafiz\u0259kar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzin\u0259 qay\u0131tma\u011fa vadar etdi. Bu zamanlar liberalizm d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n ke\u00e7irdiyi b\u00f6hrandan laz\u0131ml\u0131 d\u0259rsl\u0259ri alaraq, bazar iqtisadiyyat\u0131nda d\u00f6vl\u0259tin rolunun artmas\u0131, insanlar\u0131n sosial h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir s\u0131ra funksiyalar\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u0259 verilm\u0259si m\u00f6vqeyi il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdi. M\u00fchafiz\u0259karl\u0131q is\u0259 2-ci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti t\u0259n\u0259zz\u00fcld\u0259n sonra 1970-80-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 yeni m\u00fchafiz\u0259karl\u0131qla (neokonservatizm) yenid\u0259n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 g\u0259ldi. O da art\u0131q bazar iqtisadiyyat\u0131na d\u00f6vl\u0259tin m\u00fcdaxil\u0259sini q\u0259bul edir, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 aktual olan bir s\u0131ra \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara yeni bax\u0131\u015flar s\u0259rgil\u0259yirdi. Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fchafiz\u0259kar ideoligiyan\u0131n \u0259sas da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 olan siyas\u0131 partiyalar \u2013 AB\u015e-da Respublika\u00e7\u0131lar, B. Britaniyada is\u0259 M\u00fchafiz\u0259karlar m\u0259hz bu d\u00f6vrd\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k, \u00f6lk\u0259l\u0259rinin ictimai-siyasi, iqtisadi h\u0259yat\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n siyasi arenas\u0131nda bir s\u0131ra m\u00fch\u00fcm d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 start verdil\u0259r. Soyuq m\u00fcharib\u0259nin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131, \u0130kiq\u00fctbl\u00fc d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ninin da\u011f\u0131lmas\u0131, bir \u00e7ox xalqlar\u0131n \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri arzulad\u0131qlar\u0131 azadl\u0131qlar\u0131na qovu\u015fmalar\u0131 m\u0259hz bu m\u00fchafiz\u0259kar partiya liderl\u0259rinin (AB\u015e-da R. Reyqan, \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 M. Tet\u00e7er) g\u0259rgin \u0259m\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f verdi.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 m\u00fchafiz\u0259karl\u0131q klass\u0131k liberalizmin insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131na verdiyi b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259mi \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259xlaq, ail\u0259, din, c\u0259miyy\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t maraqlar\u0131 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ri il\u0259 sintez etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Sosializm ideyalar\u0131n\u0131n ba\u015f qald\u0131rmas\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259si alt\u0131nda m\u00fchafiz\u0259karl\u0131q v\u0259 liberalizm dem\u0259k olar ki, qaynay\u0131b-qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. B\u0259s Az\u0259rbaycanda bu proses nec\u0259 gedir? \u0130lk bax\u0131\u015fdan bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ne\u00e7\u0259 y\u00fczillikl\u0259rd\u0259n b\u0259ri geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f m\u00fchafiz\u0259kar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi \u00f6z\u00fcn\u00fcn t\u0259n\u0259zz\u00fcl d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r. H\u0259tta b\u0259zil\u0259ri bunu iflas da adland\u0131r\u0131rlar. Bazar iqtisadiyyat\u0131na d\u00f6vl\u0259t institutlar\u0131n\u0131n g\u0259r\u0259k\u0259nd\u0259n \u00e7ox m\u00fcdaxil\u0259si, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tind\u0259 getdikc\u0259 artmaqda olan ifrat sol v\u0259 sa\u011f t\u0259may\u00fcll\u0259r, m\u00fcxt\u0259lif radikal, ateist, feminist, qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi seks t\u0259r\u0259fdalar\u0131 qruplar\u0131n\u0131n artmas\u0131 v\u0259 s. bu g\u00fcnk\u00fc h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n real ger\u00e7\u0259klikl\u0259ridir. Milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r, qorunub-saxlanmal\u0131 ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r getdikc\u0259 daha \u00e7ox a\u015f\u0131nmaqdad\u0131r. C\u0259miyy\u0259td\u0259 ba\u015f ver\u0259n hans\u0131sa \u0259xlaqs\u0131z, m\u0259n\u0259viyyats\u0131z h\u0259r\u0259k\u0259t, yaxud h\u0259r\u0259k\u0259ti yol vermi\u015f insan deyil, onlara qar\u015f\u0131 birm\u0259nal\u0131 m\u0259nfi fikir s\u0259sl\u0259ndir\u0259nl\u0259r q\u0131naq obyektin\u0259 \u00e7evrilirl\u0259r. M\u00f6hk\u0259m ail\u0259, inancl\u0131 insan, yalans\u0131z ya\u015fayan \u0259dal\u0259tli c\u0259miyy\u0259t t\u0259r\u0259fdalar\u0131 ictimai yerl\u0259rd\u0259, K\u0130V-d\u0259, Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6z fikirl\u0259rini bildir\u0259rk\u0259n y\u00fcz d\u0259f\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcb-bi\u00e7m\u0259lidirl\u0259r ki, \u0259n m\u00fcxt\u0259lif istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n h\u00fccumlara m\u0259ruz qalmas\u0131nlar. X\u00fcsusil\u0259 q\u0131sa \u0259t\u0259k gey\u0259n, gec\u0259 11-12-d\u0259n sonra da \u015f\u0259h\u0259rin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259n \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259n, restoran v\u0259 barlar\u0131n daimi m\u00fc\u015ft\u0259ril\u0259rin\u0259 \u00e7evril\u0259n q\u0131zlar\u0131m\u0131za g\u00f6z\u00fcn \u00fcst\u0259 qa\u015f\u0131n var dem\u0259k son zamanlar \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 m\u00fc\u015fk\u00fcl\u0259 \u00e7evrilib. M\u0259d\u0259ni, s\u0259liq\u0259li, z\u00f6vql\u00fc, intellektual ki\u015fi tipi haqq\u0131nda dan\u0131\u015fark\u0259n daha \u00e7ox seksual t\u0259may\u00fcl\u00fcn\u00fc, bir \u00e7ox hallarda is\u0259 onunla birlikd\u0259 cinsini d\u0259 d\u0259yi\u015fmi\u015f o\u011flanlardan dan\u0131\u015f\u0131rlar n\u0259d\u0259ns\u0259. Yeni qurulmu\u015f ail\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259rl\u0259 arvad aras\u0131nda liderlik u\u011frunda evliliyin ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n ba\u015flayan m\u00fcbariz\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259 bitir. Ata-qaynata s\u00f6z\u00fc, ana-qaynana n\u0259sih\u0259ti mil\u00e7\u0259k v\u0131z\u0131lt\u0131s\u0131 t\u0259k yaln\u0131z \u00fcr\u0259k buland\u0131r\u0131r. \u0130nsanlar \u015f\u0259xsi, merkantil maraqlar\u0131n\u0131 getdikc\u0259 daha \u00e7ox c\u0259miyy\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t maraqlar\u0131n\u0131n f\u00f6vq\u00fcnd\u0259 hesab edirl\u0259r. B\u0259zi g\u0259ncl\u0259rimiz is\u0259 d\u0259d\u0259-babalar\u0131m\u0131z\u0131n dini inanclar\u0131na guya hans\u0131sa \u201cradikal\u201d d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259r edib, saqqallar\u0131n\u0131 az qala qur\u015faqlar\u0131na q\u0259d\u0259r uzatmaqla, \u015falvarlar\u0131n\u0131n balaqlar\u0131n\u0131 is\u0259 q\u0131saltmaqla m\u0259\u015f\u011fuldurlar. B\u00fct\u00fcn bunlar do\u011fru.<\/p>\n<p>Eyni zamanda v\u0259ziyy\u0259tin \u00e7\u0131x\u0131lmaz oldu\u011fu fikrind\u0259 deyilik. Sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u0259nfi hallar m\u00fchafiz\u0259kar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzinin transformasoyas\u0131n\u0131 ke\u00e7irmi\u015f b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, forma v\u0259 m\u0259zmunca m\u00fcxt\u0259lif ssenaril\u0259r \u00fczr\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. M\u00fchafiz\u0259kar ideyalar\u0131n liberal d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 toqqu\u015faraq qaynay\u0131b-qar\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 zamanlarda ayr\u0131-ayr\u0131 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 v\u0259 insanlarda m\u00fc\u0259yy\u0259n xo\u015fag\u0259lm\u0259z hadis\u0259l\u0259rin ba\u015f verm\u0259si lab\u00fcdd\u00fcr. Biz d\u0259 haz\u0131rda ox\u015far ssenaril\u0259rd\u0259n birini ya\u015fay\u0131r\u0131q. Amma bizim dig\u0259rl\u0259rind\u0259n b\u0259zi \u00fcst\u00fcn c\u0259h\u0259tl\u0259rimiz var, fikrind\u0259y\u0259m. Az\u0259rbaycan kimi z\u0259ngin tarixi ke\u00e7mi\u015f\u0259, b\u00f6y\u00fck m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259, sars\u0131lmaz milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 malik \u00f6lk\u0259 v\u0259 xalq olaraq bel\u0259 ziddiyy\u0259tli d\u00f6vrd\u0259n daha az itkil\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131m\u0131za \u0259minliyim b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. \u00dcmid etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, inancl\u0131 insanlara v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259r\u0259 h\u00f6rm\u0259t, c\u0259miyy\u0259t v\u0259 d\u00f6vl\u0259t maraqlar\u0131na diqq\u0259t, m\u00fct\u0259r\u0259qqi ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin qorunub saxlanmas\u0131, t\u0259klif edil\u0259n yenilikl\u0259r\u0259 t\u0259nqidi m\u00fcnasib\u0259t v\u0259 n\u0259hay\u0259t, m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin ictimai-siyasi qurulu\u015funa sadiqlik kimi \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00fchafiz\u0259kar d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzimiz insan h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131, demokratik institutlar\u0131n real d\u0259y\u0259r qazanmas\u0131, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin inki\u015faf\u0131, fikir v\u0259 s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131 kimi universal liberal d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fcn transformasiya d\u00f6vr\u00fcn\u00fc tezlikl\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131racaq v\u0259 yuxar\u0131da b\u0259hs edil\u0259n m\u0259nfi hallar yaln\u0131z tarixi xronikalarda qar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131xacaq.<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"9174\">Yaz\u0131ya 838 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cAyr\u0131ca g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f insan \u015f\u00fcuru m\u0259hduddur v\u0259 daha yax\u015f\u0131 olard\u0131 ki, f\u0259rd\u00a0xalqlar\u0131n \u0259srl\u0259r boyu toplad\u0131\u011f\u0131 \u00fcmumi bankdan v\u0259 kapitaldan istifad\u0259 etsin\u201d. E. Berk. 1789-cu il Fransa Burjua \u0130nqilab\u0131n\u0131 k\u0259skin t\u0259nqid ed\u0259n m\u0259\u015fhur pamfleti il\u0259 Q\u0259rb ictimai-siyasi fikir tarixind\u0259 m\u00fchafiz\u0259karl\u0131q ideologiyas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f m\u0259\u015fhur ingilis (irland) maarif\u00e7isi v\u0259 siyasi xadimi Edmund Berk (1729-1797) \u0259slind\u0259 yaln\u0131z ideologiya deyil, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9174"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9174"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9176,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9174\/revisions\/9176"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}