{"id":9276,"date":"2015-05-24T22:32:54","date_gmt":"2015-05-24T17:32:54","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=9276"},"modified":"2015-05-24T22:32:54","modified_gmt":"2015-05-24T17:32:54","slug":"%c9%99n-m%c9%99shur-poliqlotlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=9276","title":{"rendered":"\u018fn m\u0259\u015fhur poliqlotlar"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/qlobus-olkeler_54cb62f96ccdf.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-9277 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/qlobus-olkeler_54cb62f96ccdf-300x227.jpg\" alt=\"qlobus olkeler_54cb62f96ccdf\" width=\"300\" height=\"227\" \/><\/a><\/p>\n<p>Tarixd\u0259 ilk m\u0259\u015fhur poliqlot Ponti \u00e7ar\u0131\u00a0 Mitridat VI Evpator olub. \u00d6z\u00fcn\u00fcn \u00e7oxmill\u0259tli ordusuyla o, uzun m\u00fcdd\u0259t Roma imperiyas\u0131 il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb.\u00a0 Deyirl\u0259r, Mitridat 22 dil bilib v\u0259 h\u0259min dill\u0259rd\u0259 t\u0259b\u0259\u0259l\u0259rini m\u00fchakim\u0259 edib. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 paralel m\u0259tnl\u0259rin bir \u00e7ox dill\u0259rd\u0259 n\u0259\u015fri (x\u00fcsusil\u0259 Bibliyada) \u201cmitridat\u201d adlan\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u018fn m\u0259\u015fhur qad\u0131n-poliqlot Misir m\u0259lik\u0259si Kleopatrad\u0131r (bizim eradan \u0259vv\u0259l 69 \u2013 30-cu ill\u0259r).<\/p>\n<p>Salnam\u0259\u00e7il\u0259r yaz\u0131rlar ki, \u201cOnun s\u0259si insan\u0131n ruhunu ox\u015fay\u0131rd\u0131, dili is\u0259 ist\u0259nil\u0259n ah\u0259ng\u0259, ist\u0259nil\u0259n l\u0259hc\u0259y\u0259 yat\u0131rd\u0131\u201d. O, bir \u00e7ox barbarlarla t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7iyl\u0259 dan\u0131\u015fsa da, efiopiyal\u0131lar, troqloditl\u0259r, y\u0259hudil\u0259r, \u0259r\u0259bl\u0259r, suriyal\u0131lar, midiyal\u0131lar v\u0259 parfiyal\u0131larla dilmancs\u0131z dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131.\u00a0 Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, Kleopatraya q\u0259d\u0259r \u00e7arlar he\u00e7 Misir dilini d\u0259 bilmirmi\u015f. Yunan v\u0259 lat\u0131n dill\u0259ri d\u0259 daxil olmaqla Kleopatra 10-a q\u0259d\u0259r dil bilib.<\/p>\n<p>Sonralar kardinal olan kas\u0131b d\u00fclg\u0259r o\u011flu C\u00fczeppe Qasparo Metsofanti (1774 \u2013 1849) d\u0259 \u0259n m\u0259\u015fhur poliqlotlar s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. M\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259rin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259,\u00a0 o,\u00a0 t\u0259xmin\u0259n 30-100 dil bilirmi\u015f. Bunlardan 30-nun m\u00fck\u0259mm\u0259l bildiyi haqq\u0131nda m\u0259lumatlar var. O, \u0259sas Avropa dill\u0259rind\u0259n ba\u015fqa macar, alban, q\u0259dim y\u0259hudi, \u0259r\u0259b, t\u00fcrk, fars, \u00c7in v\u0259 ba\u015fqa dill\u0259ri m\u00fck\u0259mm\u0259l bilirdi v\u0259 asanl\u0131qla bir dild\u0259n ba\u015fqa dil\u0259 ke\u00e7irdi. A.V.Suvorov v\u0259 N.V.Qoqolla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 o, rusca dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Metsofanti h\u0259tta m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259rd\u0259 \u015feir d\u0259 yaz\u0131b.<\/p>\n<p>Macar t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u0130\u015ftavan Dabi 103 dild\u0259n t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259r edirmi\u015f.<\/p>\n<p>XX \u0259srin m\u0259\u015fhur vunderkindi Uilyam Ceyms Sidis s\u0259kkiz ya\u015f\u0131nda olanda s\u0259kkiz dil bilirdi. Art\u0131q 30 ya\u015f\u0131 olanda is\u0259 30 dil bilirmi\u015f.<\/p>\n<p>Rus \u015fairi-t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi Osip Borisovi\u00e7 Rumer 26 dil bilib v\u0259 s\u0259tri t\u0259rc\u00fcm\u0259siz \u00e7evirirdi.<\/p>\n<p>\u0130talyan humanisti Covanni Piko della Mirandola 22 dil bilirdi.<\/p>\n<p>M\u00fc\u011f\u0259nni, aktyor Pol Robson 20-d\u0259n \u00e7ox dild\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t saxlay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Frans\u0131z \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas\u0131 v\u0259 misir\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n banisi, Rozetta da\u015flar\u0131n\u0131 oxumu\u015f Jan-Fransua \u015eampolyon 20 ya\u015f\u0131nda 13 dil bilirmi\u015f.<\/p>\n<p>XIX \u0259sr \u00e7e\u00e7en m\u00fch\u0259ndis-memar\u0131, h\u00fcquq\u015f\u00fcnas\u0131 v\u0259 ilahiyyat\u00e7\u0131s\u0131 Yusif Hac\u0131 S\u0259f\u0259rov 12 dild\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Sovet \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas\u0131 Yulian Konstantinovi\u00e7 \u015eutskiy m\u00fcxt\u0259lif dil ail\u0259l\u0259rind\u0259n olan 18 dil bilirdi.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq v\u0259 rus inqilabi sosialist h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n f\u0259al\u0131, feminist, publisist v\u0259 diplomat Aleksandra Mixaylovna Kollontay ingilis, alman, frans\u0131z, isve\u00e7, norve\u00e7 fin v\u0259 ba\u015fqa dill\u0259ri m\u0259nims\u0259mi\u015fdi.<\/p>\n<p>Ukrayna \u015fairi, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi, \u0259d\u0259biyyat tarix\u00e7isi v\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 s\u0259n\u0259tini n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7isi Qriqoriy Ko\u00e7ur iyirmi s\u0259kkiz dild\u0259n (b\u0259zi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259 q\u0131rx dild\u0259n) t\u0259rc\u00fcm\u0259 edirdi.<\/p>\n<p>Ba\u015fqa bir Ukrayna t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi, \u0259d\u0259biyyat tarix\u00e7isi, l\u00fc\u011f\u0259t\u00e7i (leksikoqraf) Nikolay Luka\u015f iyirmid\u0259n art\u0131q dil bilirdi. O, 14 dild\u0259n Ukrayna dilin\u0259 b\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259r t\u0259rc\u00fcm\u0259 edirdi.<\/p>\n<p>Rus linqvisti Sergey Anatolyevi\u00e7 40 dil bilib.<\/p>\n<p>Poeziya t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi Boris Braynin 15 dild\u0259 s\u0259rb\u0259st dan\u0131\u015fa v\u0259 yaza bilir, 26 dild\u0259n is\u0259 s\u0259tri t\u0259rc\u00fcm\u0259siz \u00e7evirirdi.<\/p>\n<p>Dig\u0259r poliqlotlardan Antoniya Qrabovski, \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas Arminiya Vamberini, \u015fair v\u0259 inqilab\u00e7\u0131 Xose Risal, esperantonun yarad\u0131c\u0131s\u0131 Lyudvik Zamenqof, arxeoloq Henrix \u015eliman\u0131 misal g\u0259tirm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Alim v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar aras\u0131nda da poliqlotlar az deyil.<\/p>\n<p>Lev Tolstoy 15-\u0259 yax\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n ingilis, frans\u0131z v\u0259 alman dill\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259l bilir, polyak, \u00e7ex, italyan dill\u0259rind\u0259 is\u0259 oxuya bilirdi. Bundan ba\u015fqa Tolstoy yunan, lat\u0131n, tatar, Ukrayna v\u0259 kils\u0259 dilini, holland, t\u00fcrk, q\u0259dim y\u0259hudi, bolqar v\u0259 ba\u015fqa dill\u0259ri d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259viyy\u0259d\u0259 bilib.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck dramaturq, diplomat Aleksandr Qriboyedev 9 dil bilib. G\u0259nc ya\u015flar\u0131ndan alman, frans\u0131z, italyan v\u0259 ingilis dill\u0259rin\u0259 yiy\u0259l\u0259n\u0259n Qriboyedev sonralar yunan, lat\u0131n, fars, \u0259r\u0259b v\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rini d\u0259 \u00f6yr\u0259nib.<\/p>\n<p>T\u0259msil\u00e7i \u0130van Kr\u0131lov frans\u0131z, italyan v\u0259 alman dill\u0259rini bilib. Sonralar q\u0259dim yunan v\u0259 ingilis dill\u0259rini d\u0259 m\u0259nims\u0259yib.<\/p>\n<p>Nikolay \u00c7ern\u0131\u015fevski 16 ya\u015f\u0131nda 9 dili \u2013 lat\u0131n, q\u0259dim yunan, fars, \u0259r\u0259b, tatar, q\u0259dim y\u0259hudi, frans\u0131z, alman v\u0259 ingilis dill\u0259rini m\u00fck\u0259mm\u0259l \u00f6yr\u0259nib.<\/p>\n<p>Alman alimi \u0130ohann Martin \u015elayer 41 dil bilirdi. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr poliqlot oldu\u011funa g\u00f6r\u0259, o, esperantonun s\u0259l\u0259fi olan volapyuk dilini yarada bilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>D\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259 d\u0259 poliqlotlar az deyil.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, Bel\u00e7ikadan olan\u00a0 m\u00fch\u0259ndis-memar \u0130ohann Vandevalle 40 ya\u015f\u0131nda 31 dil bilirdi. \u0130taliyal\u0131 linqvist-professor Alberto Talnavani is\u0259 Avropan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rinin dilind\u0259 s\u0259rb\u0259st dan\u0131\u015fa bilir. Dill\u0259ri \u00f6yr\u0259n\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259k poliqlot dill\u0259ri art\u0131q 12 ya\u015f\u0131nda m\u0259nims\u0259yib, 22 ya\u015f\u0131nda \u2013 Bolonya universitetini bitir\u0259nd\u0259 is\u0259 \u201cdil baqaj\u201d\u0131nda 15 dil olub.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Haz\u0131rlad\u0131: Nar\u0131ng\u00fcl \u018fL\u0130YEVA<\/p>\n<p><\/strong>M\u0259nb\u0259: Ayd\u0131n Yol q\u0259zeti<\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"9276\">Yaz\u0131ya 1196 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarixd\u0259 ilk m\u0259\u015fhur poliqlot Ponti \u00e7ar\u0131\u00a0 Mitridat VI Evpator olub. \u00d6z\u00fcn\u00fcn \u00e7oxmill\u0259tli ordusuyla o, uzun m\u00fcdd\u0259t Roma imperiyas\u0131 il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcb.\u00a0 Deyirl\u0259r, Mitridat 22 dil bilib v\u0259 h\u0259min dill\u0259rd\u0259 t\u0259b\u0259\u0259l\u0259rini m\u00fchakim\u0259 edib. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 paralel m\u0259tnl\u0259rin bir \u00e7ox dill\u0259rd\u0259 n\u0259\u015fri (x\u00fcsusil\u0259 Bibliyada) \u201cmitridat\u201d adlan\u0131r. &nbsp; \u018fn m\u0259\u015fhur qad\u0131n-poliqlot Misir m\u0259lik\u0259si Kleopatrad\u0131r (bizim eradan \u0259vv\u0259l 69 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9276"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9276"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9276\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9278,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9276\/revisions\/9278"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9276"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9276"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9276"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}