{"id":9287,"date":"2015-05-24T22:48:20","date_gmt":"2015-05-24T17:48:20","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=9287"},"modified":"2015-05-24T22:48:20","modified_gmt":"2015-05-24T17:48:20","slug":"az%c9%99rbaycanli-t%c9%99rcum%c9%99ci-hitlerin-kom%c9%99kcisinin-m%c9%99hk%c9%99m%c9%99sind%c9%99aydin-yol-q%c9%99zeti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=9287","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanl\u0131 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i Hitlerin k\u00f6m\u0259k\u00e7isinin m\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259(Ayd\u0131n Yol q\u0259zeti)"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/hitlerin-komekchisi-German-Gorinqin-mehkemesi-nurnberq_5559d7ce7fcb2.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-9288 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/hitlerin-komekchisi-German-Gorinqin-mehkemesi-nurnberq_5559d7ce7fcb2-300x276.jpg\" alt=\"hitlerin-komekchisi-German-Gorinqin-mehkemesi-nurnberq_5559d7ce7fcb2\" width=\"300\" height=\"276\" \/><\/a><\/p>\n<p>Hermann G\u00f6rinq I D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin d\u0259 \u0259sas fiqurlar\u0131ndan olub.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>G\u00f6rinqin Hollandiya m\u00fcharib\u0259si v\u0259 1940-c\u0131 ild\u0259 Fransa m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli rolu olub. Fransan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n sonra Hitler onu \u201cD\u0259mir Xa\u00e7\u201d ordeni il\u0259 m\u00fckafatland\u0131r\u0131b. 1940-c\u0131 il iyulun 19-da Hitler f\u0259rman ver\u0259r\u0259k G\u00f6rinq\u0259 \u201cReichsmarschall des Grossdeutschen Reiches\u201d (B\u00f6y\u00fck alman mar\u015fal\u0131) r\u00fctb\u0259si verib. G\u00f6rinq 1939-cu il sentyabr\u0131n 30-da \u201cC\u0259ngav\u0259r D\u0259mir Xa\u00e7\u0131\u201d medal\u0131na da layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb. O, 1940-45-ci ill\u0259rd\u0259 m\u00fcharib\u0259nin iqtisadiyyat m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini idar\u0259 edib. 1941-ci ild\u0259n 1945-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r is\u0259 \u015e\u0259rq \u0130qtisadiyyat Q\u0259rargah\u0131n\u0131n direktoru v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si ill\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>\u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin gedi\u015fat\u0131 zaman\u0131 G\u00f6rinq \u00f6z\u00fcn\u00fc bir s\u0131ra m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131b. 1940-c\u0131 ild\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259nin bombalanmas\u0131 zaman\u0131 vaxt\u0131 d\u00fczg\u00fcn t\u0259yin etm\u0259m\u0259si, 1942-ci ild\u0259 Stalinqraddak\u0131 VI orduya k\u00f6m\u0259yin pis hava \u015f\u0259raitin\u0259 g\u00f6r\u0259 u\u011fursuzluqla n\u0259tic\u0259l\u0259nm\u0259sinin m\u0259suliyy\u0259ti birba\u015fa onun \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. \u018fslind\u0259, o, hava \u015f\u0259raitinin m\u00fcnasib olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilirdi, lakin Hitler\u0259 qar\u015f\u0131 getm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min v\u0259zif\u0259ni \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>M\u00fcharib\u0259nin sonu<\/strong><\/p>\n<p>G\u00f6rinq son d\u0259f\u0259\u00a0 1945-ci il aprelin 20-d\u0259 Berlind\u0259 olub v\u0259 h\u0259min g\u00fcn\u00a0 Hitlerin do\u011fum g\u00fcn\u00fcnd\u0259 i\u015ftirak edib. Ad g\u00fcn\u00fc ba\u015fa \u00e7atan kimi qiym\u0259tli \u0259\u015fyalar\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb v\u0259 Berlind\u0259n uzaqla\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>G\u00f6rinq 1945-ci il aprelin 26-da u\u015faq vaxt\u0131 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 oldu\u011fu indiki Avstriyan\u0131n Mauternd\u00f6rf qalas\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcb. Orada Hitlerin 1941-ci il iyunun 29-da imzalad\u0131\u011f\u0131 s\u0259r\u0259ncam\u0131 yenid\u0259n ara\u015fd\u0131rma\u011fa ba\u015flay\u0131b. H\u0259min s\u0259n\u0259dd\u0259 qeyd olunurdu:<\/p>\n<p>\u201cF\u00fcrer i\u015f qabiliyy\u0259tini itir\u0259rs\u0259 v\u0259 ya \u00f6l\u0259rs\u0259 v\u0259kal\u0259t G\u00f6rinq\u0259 veril\u0259c\u0259k\u201d. G\u00f6rinqin m\u0259hbus h\u0259yat\u0131 el\u0259 o ara\u015fd\u0131rmas\u0131ndan sonra ba\u015flay\u0131b. O, Hitler\u0259 teleqraf g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k v\u0259kal\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259sdiqnam\u0259 ist\u0259yib. G\u00f6rinqin r\u0259qibi Martin Borman h\u0259min mesaj\u0131 Hitler\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b v\u0259 G\u00f6rinqi hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k c\u0259hdind\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131b. Bel\u0259likl\u0259, Hitler G\u00f6rinqi \u201cv\u0259t\u0259n xaini\u201d adland\u0131raraq, haqq\u0131nda h\u0259bs \u0259mri verib. \u018fmrin ert\u0259si g\u00fcn\u00fc G\u00f6rinq ev dustaql\u0131\u011f\u0131na m\u0259hkum edilir. Lakin G\u00f6rinq may\u0131n 5-d\u0259 bir zabit t\u0259r\u0259find\u0259n azad edilir v\u0259 h\u0259min g\u00fcn ail\u0259sini Obersalzberqd\u0259 qoyandan sonra may\u0131n 6-da Amerika q\u0259rargahlar\u0131ndan birin\u0259 ged\u0259r\u0259k t\u0259slim olur v\u0259 may\u0131n 8-d\u0259 yenid\u0259n h\u0259bs olunur.<\/p>\n<p>G\u00f6rinq h\u0259bs olunandan sonra L\u00fcksemburqa apar\u0131laraq, Mond\u00f6rf-les-Bainsd\u0259ki (kod ad\u0131 \u2013 \u201cA\u015fcan D\u00fc\u015f\u0259rg\u0259si\u201d) \u201cPalace Hotel\u201dd\u0259 saxlan\u0131l\u0131b. O, orada p\u0259hriz\u0259 ba\u015flayaraq d\u00fcz 27 kq \u00e7\u0259ki itirib. Sentyabr ay\u0131nda Almaniyan\u0131n y\u00fcks\u0259k h\u00f6kum\u0259ti r\u0259smil\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 N\u00fcrnberq\u0259 apar\u0131l\u0131b. Noyabr ay\u0131nda is\u0259 h\u0259rbi m\u0259hk\u0259m\u0259 ba\u015flay\u0131b. G\u00f6rinq Alman ordusunda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0259n y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li zabit kimi N\u00fcrnberqd\u0259ki prosesd\u0259 m\u00fchakim\u0259 olunub.<\/p>\n<p>G\u00f6rinqin h\u00f6rm\u0259ti o q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k idi ki, h\u0259tta Amerika h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin \u0259sg\u0259rl\u0259ri bel\u0259 ona sonsuz r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259yirdil\u0259r. N\u00fcrnberq m\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259min r\u0259ftar\u0131 v\u0259 haqq\u0131nda ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n b\u00fct\u00fcn ittihamlara verdiyi m\u00fcdrik cavablar dig\u0259r alman zabitl\u0259rin\u0259 d\u0259 t\u0259sir etmi\u015fdi. Bunu g\u00f6r\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259 hey\u0259ti, onun qalan m\u0259hkumlardan ayr\u0131 saxlan\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259rar \u00e7\u0131xard\u0131. B\u0259zi alman zabitl\u0259ri g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 inkar ets\u0259l\u0259r d\u0259, Hermann G\u00f6rinq, dem\u0259k olar ki, g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 q\u0259bul edib v\u0259 Hitler\u0259 s\u0259daq\u0259tini son d\u0259qiq\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r qoruyub. M\u0259hk\u0259m\u0259nin \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131 edam q\u0259rar\u0131na bir ne\u00e7\u0259 saat qalm\u0131\u015f is\u0259 h\u00fccr\u0259sind\u0259 ona xidm\u0259t ed\u0259n \u0259sg\u0259rd\u0259n \u015f\u0259xsi qutusunu ist\u0259yib. Qutudak\u0131 kalium sionid kapsulunu\u00a0 i\u00e7\u0259r\u0259k 1946-c\u0131 ilin oktyabr\u0131nda eynil\u0259 Himmler kimi, h\u0259yat\u0131na son verib.<\/p>\n<p>N\u00fcnberq m\u0259hk\u0259m\u0259si haqq\u0131nda daha d\u0259qiq m\u0259lumatlar\u0131 is\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0259r\u0259b\u015f\u00fcnasl\u0131q m\u0259kt\u0259binin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f g\u00f6rk\u0259mli alim \u018fl\u0259sg\u0259r M\u0259mm\u0259dov m\u0259hk\u0259m\u0259 haqq\u0131nda olan m\u00fcsahib\u0259l\u0259rind\u0259n birind\u0259 verib. Onun xatir\u0259l\u0259rind\u0259n par\u00e7alar\u0131 t\u0259qdim edirik:<\/p>\n<p>\u201cM\u00fchakim\u0259y\u0259 24 n\u0259f\u0259r ba\u015f h\u0259rbi cani c\u0259lb edilmi\u015fdi. Lakin m\u00fctt\u0259himl\u0259r k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnd\u0259 yaln\u0131z 21 cani oturmu\u015fdu. \u018fsas canil\u0259rd\u0259n Qustav Krupp sa\u011falmaz x\u0259st\u0259 idi, Robert Ley \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, Martin Borman is\u0259 yoxa \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. N\u00fcrnberq Beyn\u0259lxalq H\u0259rbi Tribunal\u0131 1945-ci il noyabr\u0131n 20-d\u0259n, 1946-c\u0131 il oktyabr\u0131n 1-n\u0259 kimi davam edib. M\u0259hk\u0259m\u0259nin 403 a\u00e7\u0131q iclas\u0131 olmu\u015f, 116 \u015fahid v\u0259 143 yaz\u0131l\u0131 ifad\u0259 dinl\u0259nilmi\u015f, 200 mind\u0259n art\u0131q s\u0259n\u0259d ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Cinay\u0259tl\u0259rin t\u00f6r\u0259dilm\u0259sind\u0259 \u0259sas canil\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, Nasist Partiyas\u0131, ali d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131, SS d\u0259st\u0259l\u0259ri, ordu, g\u0259nc hitler\u00e7il\u0259r t\u0259\u015fkilat\u0131 v\u0259 s. g\u00fcnahland\u0131r\u0131ld\u0131. Onlara qar\u015f\u0131 ittihamlar tutarl\u0131 faktlarla s\u00fcbut edildi. \u018fsas h\u0259rbi canil\u0259r haqq\u0131nda h\u00f6km 1946-c\u0131 il sentyabr\u0131n 30-dan\u00a0 oktyabr\u0131n 1-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 elan olundu. Canil\u0259r bir-bir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 h\u00f6km, elan olunurdu. \u018fvv\u0259lc\u0259 m\u00fctt\u0259himl\u0259r m\u0259hk\u0259m\u0259 iclaslar\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n \u0130ngilt\u0259r\u0259, Amerika v\u0259 Fransa n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini diqq\u0259tl\u0259 dinl\u0259yir, SSR\u0130-d\u0259n olan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r\u0259 is\u0259 etinas\u0131z yana\u015f\u0131rd\u0131lar. \u00c7ox ke\u00e7m\u0259di ki, n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259timizin g\u0259tirdiyi tutarl\u0131 d\u0259lill\u0259r, m\u00fctt\u0259himl\u0259ri ittiham\u00e7\u0131lara x\u00fcsusi diqq\u0259tl\u0259 qulaq asma\u011fa m\u0259cbur etdi. Salonda m\u00fctt\u0259himl\u0259rin oturduqlar\u0131 yerl\u0259 m\u0259nim oturdu\u011fum yer \u00e7ox yax\u0131n idi. G\u00f6rinq c\u0259mi iki-\u00fc\u00e7 add\u0131ml\u0131\u011f\u0131mda \u0259yl\u0259\u015fmi\u015fdi. O, \u00e7ox vaxt \u00e7\u0259n\u0259sini qar\u015f\u0131dak\u0131 stulun s\u00f6yk\u0259n\u0259c\u0259yin\u0259 s\u00f6yk\u0259y\u0259rdi, Rudolf Hess \u0259zilib-b\u00fcz\u00fcl\u00fcr, Rozenberq d\u0131rnaqlar\u0131n\u0131 \u00e7eyn\u0259yirdi. M\u00fctt\u0259himl\u0259r aras\u0131nda V.Keytel daim n\u0259s\u0259 yaz\u0131r, yazmayanda is\u0259 q\u0259l\u0259min ucunu a\u011fz\u0131nda saxlay\u0131rd\u0131. Y.\u015etreyxer, dem\u0259k olar ki, h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00fcrg\u00fcl\u0259yir, K.Dyonits, E.Reder v\u0259 Q.\u015eaxt is\u0259 \u00f6zl\u0259rini \u00e7ox ciddi apar\u0131rd\u0131lar\u201d.<\/p>\n<p>\u018fl\u0259sg\u0259r M\u0259mm\u0259dov h\u0259min m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 bel\u0259 bir fakt\u0131 da xat\u0131rlad\u0131r:<\/p>\n<p>\u201c1943-c\u00fc ild\u0259 Sovet ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sir al\u0131nm\u0131\u015f 6-c\u0131 ordunun komandan\u0131 feldmar\u015fal Fon Pauly\u00fcs \u015fahid kimi m\u0259hk\u0259m\u0259 salonuna gir\u0259nd\u0259 m\u00fctt\u0259himl\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 b\u0259rk h\u0259y\u0259canland\u0131lar. Onlar inana bilmirdil\u0259r ki, Pauly\u00fcs \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcrm\u0259yib, sa\u011fd\u0131r (Almaniyada s\u00f6z yay\u0131l\u0131bm\u0131\u015f ki, o, \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcr\u00fcb). Lakin t\u0259dric\u0259n m\u00fctt\u0259himl\u0259rin sif\u0259tl\u0259rind\u0259ki h\u0259y\u0259can nifr\u0259tl\u0259 \u0259v\u0259z olundu\u201d.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u018fl\u0259sg\u0259r M\u0259mm\u0259dov tribunalda t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i kimi i\u015ftirak edib. O, h\u0259min prosesi canl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 izl\u0259y\u0259n yegan\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 olub. N\u00fcrnberq prosesi zaman\u0131 onun 26 ya\u015f\u0131 var idi.<\/p>\n<p><strong>N\u0259rgiz \u018fZ\u0130Z<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259: Ayd\u0131n Yol q\u0259zeti<\/strong><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"9287\">Yaz\u0131ya 845 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hermann G\u00f6rinq I D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sinin d\u0259 \u0259sas fiqurlar\u0131ndan olub. &nbsp; G\u00f6rinqin Hollandiya m\u00fcharib\u0259si v\u0259 1940-c\u0131 ild\u0259 Fransa m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli rolu olub. Fransan\u0131n m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n sonra Hitler onu \u201cD\u0259mir Xa\u00e7\u201d ordeni il\u0259 m\u00fckafatland\u0131r\u0131b. 1940-c\u0131 il iyulun 19-da Hitler f\u0259rman ver\u0259r\u0259k G\u00f6rinq\u0259 \u201cReichsmarschall des Grossdeutschen Reiches\u201d (B\u00f6y\u00fck alman mar\u015fal\u0131) r\u00fctb\u0259si verib. G\u00f6rinq [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[7],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9287"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9287"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9287\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9289,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9287\/revisions\/9289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9287"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9287"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9287"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}