{"id":9314,"date":"2015-05-27T11:22:34","date_gmt":"2015-05-27T06:22:34","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=9314"},"modified":"2015-05-27T11:22:34","modified_gmt":"2015-05-27T06:22:34","slug":"volter-skarmentadonun-oz-%c9%99li-il%c9%99-yazilmis-yol-gund%c9%99liyi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=9314","title":{"rendered":"Volter &#8211; &#8220;Skarmentadonun \u00f6z \u0259li il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f yol g\u00fcnd\u0259liyi&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/th-1.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-9315 size-full\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/05\/th-1.jpg\" alt=\"volter\" width=\"220\" height=\"275\" \/><\/a>\u00a0 \u00a0<strong><em>Volterin 1756-c\u0131 ild\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f bu satirik hekay\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259llif yaratd\u0131\u011f\u0131 Scarmentado obraz\u0131 il\u0259 XVII-ci \u0259sr Avropa, Asiya, Afrika v\u0259 h\u0259tta Amerikas\u0131na s\u0259yah\u0259t ed\u0259r\u0259k, o d\u00f6vrd\u0259 bu qit\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n absurd v\u0259 g\u00fcl\u00fcnc ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, insanlar\u0131n q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259d\u0259l\u0259tsizliyini t\u0259svir edir. Skarmentado \u00f6z\u00fc is\u0259, italyan dilind\u0259n scarsa &#8211; kasat, dar, mente \u2013 a\u011f\u0131l, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015f ad olaraq, dard\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li, sad\u0259l\u00f6hv adam anlam\u0131na g\u0259lir. Volterin bu hekay\u0259si il\u0259 onun Kandid \u0259s\u0259rind\u0259ki Skarmentado v\u0259 Kandid personajlar\u0131 aras\u0131nda da m\u00fcqayis\u0259 aparmaq olar. H\u0259r ikisind\u0259 sad\u0259l\u00f6vh bir adam d\u00fcnya s\u0259yah\u0259tin\u0259 \u00e7\u0131xaraq, g\u00f6rd\u00fckl\u0259rini n\u0259ql edir.\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n<div><\/div>\n<div>\n<div>1600-c\u0131 ild\u0259 Kandiya \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131m. Atam bu \u015f\u0259h\u0259rin valisi idi. Yad\u0131ma g\u0259lir, orta s\u0259viyy\u0259li v\u0259 daha \u00e7ox t\u0259rsliyi il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u0130ro adl\u0131 bir \u015fair m\u0259nim \u015f\u0259r\u0259fim\u0259 olduqca xo\u015fag\u0259lm\u0259z bir \u015feir h\u0259sr ed\u0259r\u0259k, misralar\u0131nda guya ki, m\u0259nim birba\u015fa Minos h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n n\u0259slind\u0259n g\u0259ldiyimi qeyd etmi\u015fdi. Amma atam v\u0259zif\u0259sini itirib r\u00fcsvay olduqda, bu adam h\u0259m\u0259n ba\u015fqa bir \u015feir qo\u015fub, m\u0259ni yaln\u0131z Pasifaya v\u0259 onun m\u0259\u015fuqundan (\u00f6k\u00fczd\u0259n) t\u00f6r\u0259y\u0259n n\u0259sil\u0259 aid etmi\u015fdi. N\u0259 q\u0259d\u0259r iyr\u0259nc adam idi bu \u0130ro, \u00fcst\u0259lik, adadak\u0131 b\u0259dnam al\u00e7a\u011f\u0131n t\u0259kiydi.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>On be\u015f ya\u015f\u0131ma \u00e7atd\u0131qda, atam m\u0259ni t\u0259hsil almam \u00fc\u00e7\u00fcn Romaya g\u00f6nd\u0259rdi. M\u0259n bura d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fcmidi il\u0259 g\u0259lmi\u015fdim. \u00c7\u00fcnki bu vaxta q\u0259d\u0259r, \u00c7ind\u0259n tutmu\u015f Alp da\u011flar\u0131na q\u0259d\u0259r bu cahil d\u00fcnyan\u0131n qaydalar\u0131na uy\u011fun olaraq, m\u0259n\u0259 bunun tam \u0259ksini \u00f6yr\u0259tmi\u015fdil\u0259r. C\u0259nab Profondo, kim\u0259 ki, m\u0259ni tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar, q\u0259rib\u0259 bir adam idi, yer \u00fcz\u00fcn\u00fcn g\u00f6rd\u00fcy\u00fc \u0259n bet\u0259r aliml\u0259rind\u0259n idi. O, m\u0259n\u0259 Aristotelin kateqoriyalar\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259tm\u0259k ist\u0259yirdi v\u0259 m\u0259ni d\u0259 \u00f6z heyranlar\u0131 kateqoriyas\u0131na daxil etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259ydi. Can\u0131m\u0131 ondan g\u00fccl\u0259 qurtard\u0131m. M\u0259n burada izdihaml\u0131 dini y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rin, cin\u00e7\u0131xartma ayinl\u0259rinin v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 soy\u011fun\u00e7ulu\u011fun \u015fahidi oldum. \u018fsla do\u011fru olmasa da, bel\u0259 bir s\u00f6hb\u0259t g\u0259zirdi ki, b\u0259s guya Olimpia xan\u0131m sat\u0131lmas\u0131 q\u0259ti yasaq olunan bir \u00e7ox \u015feyl\u0259r sat\u0131rd\u0131, h\u0259r\u00e7\u0259nd, \u00e7ox ehtiyatl\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 se\u00e7il\u0259n bir xan\u0131m idi. M\u0259n el\u0259 bir ya\u015fdayd\u0131m ki, b\u00fct\u00fcn bu s\u00f6hb\u0259tl\u0259r m\u0259n\u0259 olduqca \u0259yl\u0259nc\u0259li g\u0259lirdi. \u0130nc\u0259 davran\u0131\u015flara xas olan Fatelo adl\u0131 ba\u015fqa bir g\u0259nc xan\u0131m is\u0259 m\u0259ni sevm\u0259k e\u015fqin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. M\u00fcq\u0259dd\u0259s atalar P. Puanardini v\u0259 P. Akoniti, art\u0131q m\u00f6vcud olmayan hans\u0131sa dini ordenin bu g\u0259nc rahibl\u0259ri, \u00e7oxdan bu xan\u0131ma g\u00f6z qoymu\u015f v\u0259 onun diqq\u0259tini c\u0259lb etm\u0259y\u0259 can at\u0131rd\u0131lar. O is\u0259 m\u0259n\u0259 k\u00f6n\u00fcl verm\u0259kl\u0259, bu iki g\u0259nci bar\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa bel\u0259 nail ola bilmi\u015fdi. Ancaq buna baxmayaraq, m\u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259s kils\u0259d\u0259n qovulma v\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siyl\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259rdim. V\u0259 bel\u0259c\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s Pyotr kils\u0259sinin \u0259z\u0259m\u0259tind\u0259n m\u0259mnun halda Romadan ayr\u0131ld\u0131m.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Fransaya \u00fcz tutaraq yoluma davam etdim. Bu, \u018fdal\u0259tli L\u00fcdovikin h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131 vaxt\u0131na t\u0259sad\u00fcf edirdi. G\u0259ldiyimd\u0259, burada m\u0259nd\u0259n ilk olaraq camaat\u0131n bay\u0131rda q\u0131zartd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0259tinin arzu ed\u0259nl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnasib qiym\u0259t\u0259 paylad\u0131\u011f\u0131 mar\u015fal Ankr\u0131n bir tik\u0259sind\u0259n gunorta yem\u0259yin\u0259 ist\u0259yib ist\u0259m\u0259diyimi soru\u015fdular.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Bu d\u00f6vl\u0259t daima v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirdi. Daxili sava\u015flar ya m\u0259\u015fv\u0259r\u0259t \u015furas\u0131nda yer almaqdan \u00f6tr\u00fc, ya da c\u0259mi iki s\u0259hif\u0259lik elmi m\u00fcbahis\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131. Altm\u0131\u015f ild\u0259n \u00e7ox idi ki, gah s\u00f6n\u0259n, gah da yenid\u0259n \u015fidd\u0259tl\u0259n\u0259n bu alov, bel\u0259 xo\u015f iqlimli \u00f6lk\u0259ni viran qoymu\u015fdu. Fransa katolik kils\u0259sinin (qallikan kils\u0259si) azadl\u0131\u011f\u0131 da m\u0259hz bel\u0259c\u0259 yaran\u0131rd\u0131. &#8220;\u00c7ox heif, dey\u0259r\u0259k d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, ax\u0131 bu xalq \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus m\u00fclaimliyi, t\u0259mizliyi il\u0259 se\u00e7il\u0259rdi; b\u0259s o zaman, kim onun zehniyy\u0259tini, ruhunu bel\u0259 iyr\u0259nc hala sald\u0131? Ba\u015f a\u00e7maq da olmur, gah \u0259yl\u0259nir, gah da Varfolomey gec\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. O g\u00fcn olsun bu xalq ancaq \u0259yl\u0259n\u0259 bilsin!&#8221;<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Buradan da yolland\u0131m \u0130ngilt\u0259r\u0259y\u0259. Orada da t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 eyni nifaq \u015fidd\u0259t sa\u00e7an eyni zorak\u0131l\u0131qlara g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131rd\u0131. Bu \u00f6lk\u0259nin imanl\u0131 katolikl\u0259ri Kils\u0259nin fir\u0259vanl\u0131\u011f\u0131 xatirin\u0259 bel\u0259 q\u0259rara g\u0259lmi\u015fdil\u0259r ki, kral\u0131, onun ail\u0259sini v\u0259 b\u00fct\u00fcn parlamenti bar\u0131tla partlad\u0131b onlar\u0131n k\u00fcl\u00fcn\u00fc g\u00f6y\u0259 sovursunlar v\u0259 bel\u0259c\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259ni bu heretik kafirl\u0259rd\u0259n qurtars\u0131nlar. Daha sonra, m\u0259n\u0259 VIII Henrixin q\u0131z\u0131, m\u00fcbar\u0259k krali\u00e7a Mariyan\u0131n be\u015f y\u00fczd\u0259n \u00e7ox saray \u0259hlini tonqala atd\u0131\u011f\u0131 meydan\u0131 g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. \u0130berniyal\u0131 (irlandiyal\u0131) bir ke\u015fi\u015f m\u0259ni bunun \u00e7ox yax\u015f\u0131 bir h\u0259r\u0259k\u0259t oldu\u011funa \u0259min etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmrd\u0131: \u00e7\u00fcnki, birincisi, tonqalda yand\u0131r\u0131lanlar\u0131n ham\u0131s\u0131 ingilsl\u0259r idi, ikincisi is\u0259, onlar he\u00e7 vaxt m\u00fcq\u0259dd\u0259s sudan i\u00e7m\u0259z v\u0259 M\u00fcq\u0259dd\u0259s Patrikin c\u0259h\u0259nn\u0259m\u0259 aparan ma\u011faras\u0131na inanmazd\u0131lar. H\u0259l\u0259 \u00fcst\u0259lik, krali\u00e7a Mariyan\u0131n n\u0259d\u0259n indiy\u0259 kimi m\u00fcqdd\u0259sl\u0259r s\u0131ras\u0131na ucald\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na da heyr\u0259t edirdi. Amma yen\u0259 d\u0259, day\u0131s\u0131 Papa olmu\u015f kardinal\u0131n i\u015f-g\u00fccd\u0259n ba\u015f\u0131n\u0131 ay\u0131r\u0131b vaxt tapd\u0131\u011f\u0131nda, bu m\u0259s\u0259l\u0259nin tezlikl\u0259 h\u0259ll olunaca\u011f\u0131na \u00fcm\u00fcd b\u0259sl\u0259yirdi.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Oradan da getdim Hollandiyaya. Daha \u00e7ox soyuqqanl\u0131l\u0131qlar\u0131 il\u0259 se\u00e7il\u0259n xalq\u0131n bu diyar\u0131nda bir n\u00f6v sakitlik tapmaq \u00fcm\u00fcd\u00fcnd\u0259ydim. Haaqaya \u00e7atar \u00e7atmaz, nurani bir a\u011fsaqqal\u0131n boynunu vururdular. Bu, respublikada \u0259n \u00e7ox h\u00f6rm\u0259t\u0259 layiq olmu\u015f, ba\u015f nazir Oldenbarneveltin ke\u00e7\u0259l ba\u015f\u0131 idi. M\u0259rh\u0259m\u0259t ac\u0131s\u0131 il\u0259, onun cinay\u0259tinin n\u0259d\u0259n ibar\u0259t oldu\u011funu, ola bilsin d\u00f6vl\u0259t\u0259 x\u0259yan\u0259td\u0259 ittiham olundu\u011funu soru\u015fdum. Bu ondan da bet\u0259rini edib, dey\u0259r\u0259k, qara \u0259bal\u0131 protestant ke\u015fi\u015fi cavab verdi. Bu adam\u0131n fikrinc\u0259, iman g\u0259tirm\u0259kl\u0259 gunahlardan qurtuldu\u011fumuz kimi, guya xeyirxaq \u0259m\u0259ll\u0259rl\u0259 d\u0259 buna nail olmaq olarm\u0131\u015f. Siz d\u0259 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz ki, bu c\u00fcr fikirl\u0259r ba\u015f qald\u0131rsa respublika buna tab g\u0259tir\u0259 bilm\u0259z v\u0259 bel\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli, \u00e7irkin \u0259m\u0259ll\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259r\u0259k ki, s\u0259rt \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r t\u0259tbiq olunsun&#8221;. \u00d6lk\u0259nin d\u0259rinfikirli siyas\u0259t\u00e7il\u0259rind\u0259n biri ur\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131yla m\u0259n\u0259 bunlar\u0131 dedi: &#8220;\u00c7ox heyf! c\u0259nab, bel\u0259 d\u00f6vran \u00e7ox uzun s\u00fcrm\u0259z. G\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz bu xalq\u0131n haz\u0131rk\u0131 \u0259zmkarl\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131z t\u0259sad\u00fcfd\u0259n savay\u0131 bir \u015fey deyil. Daxili t\u0259bi\u0259ti is\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u0259 dair iyr\u0259nc ehkamlar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub v\u0259 bir g\u00fcn el\u0259 buna da g\u0259lib \u00e7atacaq: bu adam\u0131 lap l\u0259rz\u0259y\u0259 g\u0259tirir&#8221;. M\u0259n is\u0259, insaf\u0131n v\u0259 m\u0259rh\u0259m\u0259tin b\u0259rq\u0259rar olaca\u011f\u0131 f\u0259lak\u0259tli g\u0259l\u0259c\u0259yin g\u0259li\u015fini x\u0259yal ed\u0259r\u0259k, he\u00e7 bir \u015f\u0259rtl\u0259 yum\u015falmayacaq q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131n h\u00f6km s\u00fcrd\u00fcy\u00fc bu \u00f6lk\u0259ni d\u0259rhal t\u0259rk etdim, g\u0259miy\u0259 oturub birba\u015fa \u0130spaniyaya yolland\u0131m.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Saray \u0259hli Sevilya \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Yelk\u0259nli qay\u0131qlar g\u0259lib \u00e7atd\u0131. \u0130lin \u0259n g\u00f6z\u0259l m\u00f6vs\u00fcm\u00fcnd\u0259 burada bolluq v\u0259 bayram ab-havas\u0131 h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Porta\u011fal v\u0259 limon a\u011faclar\u0131ndan ibar\u0259t c\u0259rg\u0259nin sonunda oturacaqlar\u0131 qiym\u0259tli par\u00e7alarla b\u0259z\u0259dilmi\u015f n\u0259h\u0259ng meydan\u00e7aya b\u0259nz\u0259r bir \u015fey g\u00f6rd\u00fcm. Kral, krali\u00e7a v\u0259 \u015fahzad\u0259l\u0259r g\u00f6z ox\u015fayan \u00e7ad\u0131r\u0131n alt\u0131nda \u0259yl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r. Bu m\u00fcbar\u0259k ail\u0259 il\u0259 \u00fczb\u0259\u00fcz, amma daha h\u00fcnd\u00fcrd\u0259, ba\u015fqa bir taxt da durmu\u015fdu. S\u0259f\u0259r yolda\u015flar\u0131mdan birin\u0259 dedim: &#8220;Olmaya bu taxt C\u0259nab Allah\u0131n \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub, ba\u015fqa kim \u00fc\u00e7\u00fcn ola bil\u0259r ki?&#8221; Dem\u0259 ehtiyats\u0131zl\u0131q edib i\u015fl\u0259tdiyim bu k\u0259lm\u0259l\u0259ri ciddi, sanball\u0131 bir ispan da e\u015fidibmi\u015f v\u0259 s\u00f6zl\u0259rim m\u0259n\u0259 \u00e7ox baha ba\u015fa g\u0259lmi\u015fdi. Buna baxmayaraq, hans\u0131sa bir \u0259yl\u0259nc\u0259li tama\u015faya v\u0259 ya \u00f6k\u00fcz d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin\u0259 baxaca\u011f\u0131m\u0131 x\u0259yal ets\u0259m d\u0259, \u0259v\u0259zind\u0259 b\u00f6y\u00fck inkvizitorun taxta \u0259yl\u0259\u015fdiyini g\u00f6rd\u00fcm. Buradan o, krala v\u0259 xalqa xeyir-duas\u0131n\u0131 verirdi.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Biraz ke\u00e7mi\u015f, a\u011f, qara, boz r\u0259ngli \u0259balar geymi\u015f, \u00e7\u0259km\u0259li v\u0259 ya ayaqyal\u0131n, saqqall\u0131 v\u0259 saqqals\u0131z, b\u0259zil\u0259rinin ba\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q, b\u0259zil\u0259rinin is\u0259 ba\u015flar\u0131 itiuclu ba\u015fl\u0131qlarla \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f, c\u00fct-c\u00fct add\u0131mlayan b\u00f6y\u00fck bir d\u0259st\u0259 rahib g\u0259ldi ke\u00e7di. Onlar\u0131n ard\u0131nca is\u0259 c\u0259llad gedirdi. Daha sonra is\u0259, \u015f\u0259h\u0259r valil\u0259ri v\u0259 zad\u0259ganlar\u0131n aras\u0131nda t\u0259qrib\u0259n q\u0131rxa yax\u0131n adam g\u00f6rs\u0259ndi. Onlar\u0131n \u0259ski \u00e7itd\u0259n olan a\u015f\u0131rma \u00e7antalar\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 alov dill\u0259ri v\u0259 \u015feytan r\u0259sml\u0259ri \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. Bunlar, Musa pey\u011f\u0259mb\u0259rin dinind\u0259n he\u00e7 c\u00fcr d\u00f6nm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n yahudil\u0259r, \u00f6z xa\u00e7 analar\u0131 il\u0259 evl\u0259nmi\u015f v\u0259 ya m\u00fcq\u0259dd\u0259s Ato\u00e7a anas\u0131na iman g\u0259tirm\u0259y\u0259n v\u0259 yaxud da M\u00fcq\u0259dd\u0259s \u0130eronimit ordeni qarda\u015flar\u0131 xeyrin\u0259 \u00f6z pullar\u0131ndan vaz ke\u00e7m\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259n xristyanlar idi. \u00d6nc\u0259 ibr\u0259tam\u0131z bir t\u0259rzd\u0259 dua oxudular, daha sonra b\u00fct\u00fcn gunahkarlar\u0131 yava\u015f yava\u015f tonqalda yand\u0131rd\u0131lar. Buna tama\u015fa ed\u0259n kral ail\u0259si d\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00f6ht\u0259r\u0259m g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Ax\u015fam saatlar\u0131nda, art\u0131q yatma\u011fa getdiyimd\u0259, m\u00fcq\u0259dd\u0259s Ermandada qarda\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczvl\u0259rinin m\u00fc\u015faiyy\u0259ti il\u0259 inkvizisiyadan iki n\u0259f\u0259r evim\u0259 t\u0259\u015frif buyurdu. M\u0259ni mehribancas\u0131na qucaqlay\u0131b, he\u00e7 bir k\u0259lm\u0259 filan k\u0259sm\u0259d\u0259n, g\u0259tirib bir \u00e7arpay\u0131, bir h\u0259sir v\u0259 bir g\u00f6z\u0259l xa\u00e7dan ibar\u0259t, olduqca s\u0259rin bir zindana atd\u0131lar. M\u0259n burada alt\u0131 h\u0259ft\u0259 qald\u0131m. Alt\u0131nc\u0131 h\u0259ft\u0259nin sonunda m\u00fcq\u0259dd\u0259s ata-inkvizitor s\u00f6hb\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259nd\u0259n yan\u0131na g\u0259lm\u0259mi xahi\u015f etdi. Bir m\u00fcdd\u0259t x\u00fcsusi bir ata qay\u011f\u0131ke\u015fliyi il\u0259 m\u0259ni qollar\u0131 aras\u0131na al\u0131b qucaqlad\u0131qdan sonra, guya m\u0259nim bel\u0259 pis \u015f\u0259raitd\u0259 qalma\u011f\u0131mdan x\u0259b\u0259r tutdu\u011funu v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 \u00fczg\u00fcn oldu\u011funu dil\u0259 g\u0259tirdi. O, bunu evd\u0259ki otaqlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131n dolu oldu\u011fu il\u0259 izah ed\u0259r\u0259k, g\u0259l\u0259n d\u0259f\u0259 daha rahat \u015f\u0259kild\u0259 qar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131ma \u00fcm\u00fcd edtdiyini s\u00f6yl\u0259di. Sonra o, m\u0259nd\u0259n s\u0259mimi olaraq burada n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 saxland\u0131\u011f\u0131m\u0131 bilib bilm\u0259diyimi soru\u015fdu. M\u0259n d\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259md\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s ataya bunun \u00e7ox guman i\u015fl\u0259tdiyim gunahlar \u00fcz\u00fcnd\u0259n oldu\u011funu dedim. &#8220;Yax\u015f\u0131 \u00f6vlad\u0131m, b\u0259s hans\u0131 gunahlar\u0131n\u0131za g\u00f6r\u0259? M\u0259n\u0259 etibar edib dan\u0131\u015fa bil\u0259rsiz&#8221;. N\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259m d\u0259, a\u011fl\u0131ma he\u00e7 bir \u015fey g\u0259lm\u0259di. O da, m\u0259rh\u0259m\u0259tini \u0259skik etm\u0259yib m\u0259ni d\u00fcz yola g\u0259tirdi.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>N\u0259hay\u0259t, i\u015fl\u0259tdiyim o yersiz k\u0259lm\u0259l\u0259ri xat\u0131rlamal\u0131 oldum. Laz\u0131mi t\u0259lim t\u0259rbiy\u0259 al\u0131b, otuz min real da c\u0259rim\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259kl\u0259 bu i\u015fi ba\u011flad\u0131m. M\u0259ni g\u0259tirdil\u0259r b\u00f6y\u00fck inkvizitorun yan\u0131na ki, ona ba\u015f \u0259yim; n\u0259zak\u0259tli bir adam idi. V\u0259 m\u0259nd\u0259n t\u0259\u015fkil etdiyi bu ki\u00e7ik tonqal \u015f\u0259nliyind\u0259n xo\u015fum g\u0259lib g\u0259lm\u0259diyimi soru\u015fdu. M\u0259n d\u0259 cavab\u0131mda dedim ki, \u00e7ox l\u0259zz\u0259tli idi v\u0259 s\u0259f\u0259r yolda\u015flar\u0131m\u0131, sonsuz g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, d\u0259rhal bu \u00f6lk\u0259d\u0259n r\u0259dd olub getm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259sdirdim. Onlar da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 ispanlar\u0131n din namin\u0259 etdikl\u0259ri b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259rind\u0259n agah olma\u011fa kifay\u0259t q\u0259d\u0259r vaxt tapm\u0131\u015fd\u0131lar. H\u0259tta m\u0259\u015fhur yepiskop \u00c7iapan\u0131n xatir\u0259l\u0259rini d\u0259 oxumu\u015fdular. Onun yazd\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259, Amerika qit\u0259sind\u0259 hindular\u0131 xristian dinin\u0259 d\u00f6nd\u0259rm\u0259kd\u0259n \u00f6tr\u00fc, on milyona q\u0259d\u0259r kafir ya as\u0131lm\u0131\u015f, ya tonqalda yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, ya da suda bo\u011fdurularaq q\u0259tl edilmi\u015fdir. Bu yepiskopun b\u0259lk\u0259 d\u0259 biraz \u015fi\u015firtdiyini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Amma q\u0259tl edilmi\u015f insanlar\u0131n say\u0131 be\u015f milyon olsayd\u0131 bel\u0259, yen\u0259 d\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m olard\u0131.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>S\u0259yah\u0259t etm\u0259k arzusu m\u0259ni h\u0259mi\u015f\u0259ki kimi yen\u0259 d\u0259 rahat buraxm\u0131rd\u0131. Avropa turumu T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 ba\u015fa vurmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldim v\u0259 el\u0259 ora da yolland\u0131q. \u00d6z\u00fcm \u00f6z\u00fcm\u0259 dedim ki, bir d\u0259 g\u00f6r\u0259c\u0259yim bayram \u015f\u0259nlikl\u0259ri haqq\u0131nda he\u00e7 bir fikir bildirm\u0259yim. &#8220;Bu t\u00fcrkl\u0259r, &#8211; \u00fcz\u00fcm\u00fc s\u0259f\u0259r yolda\u015flar\u0131ma tutaraq dedim, &#8211; xa\u00e7 suyuna \u00e7\u0259kilm\u0259mi\u015f kafirl\u0259rdi v\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s ata-inkvizitorlardan daha da q\u0259dd\u0259r olacaqlar. M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n diyar\u0131na g\u0259ldiyimizd\u0259 yax\u015f\u0131 olar ki, lal-dinm\u0259z oturaq&#8221;.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>V\u0259 bel\u0259c\u0259 getdim onlar\u0131n m\u0259ml\u0259k\u0259tin\u0259. M\u0259ni \u00e7a\u015fd\u0131r\u0131b heyr\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u00e7oxsayda xristian kils\u0259l\u0259rin olmas\u0131 idi, he\u00e7 Kandiyada bu q\u0259d\u0259r kils\u0259 yox idi. Burada \u00e7oxsayl\u0131 rahib d\u0259st\u0259l\u0259rinin s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259kild\u0259 ya yunan, ya lat\u0131n v\u0259 h\u0259tta erm\u0259ni dilind\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s M\u0259ry\u0259m anaya dua oxuduqlar\u0131n\u0131n, M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259ri l\u0259n\u0259tl\u0259dikl\u0259rinin \u015fahidi oldum. &#8220;Bu t\u00fcrkl\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r xeyirhaq mill\u0259t imi\u015fl\u0259r!&#8221; &#8211; hayq\u0131raraq dedim. Konstantinopolda yunan v\u0259 lat\u0131n xristianlar\u0131 aras\u0131nda az\u011f\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik gedirdi. Onlar\u0131n qullar\u0131 bel\u0259, k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 bir birini qapan v\u0259 sahibl\u0259rinin onlara \u00e7omaq \u00e7\u0259km\u0259sind\u0259n sonra ayr\u0131lan itl\u0259r t\u0259k v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 bo\u011fu\u015furdular. M\u0259ml\u0259k\u0259tin ba\u015f v\u0259ziri yunanlar\u0131n t\u0259r\u0259fini tuturdu. Yunan patriarx\u0131 da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb m\u0259ni lat\u0131n patriarx\u0131n\u0131n evind\u0259 \u015fam yem\u0259yind\u0259 ittiham ed\u0259r\u0259k, m\u0259nd\u0259n \u015fikay\u0259t etmi\u015fdi. Divan\u0131n yedkillikl\u0259 q\u0259bul etdiyi q\u0259rarla aya\u011f\u0131m\u0131n alt\u0131na y\u00fcz \u015fallaq \u00e7\u0259kilm\u0259si c\u0259zas\u0131na m\u0259hkum olundum v\u0259 yaln\u0131z be\u015fy\u00fcz sikk\u0259 pul \u00f6d\u0259m\u0259kl\u0259 bu c\u0259zadan qurtula bilmi\u015fdim. Ert\u0259si g\u00fcn ba\u015f v\u0259zirin boynunu vurdular. Onun yerin\u0259 g\u0259l\u0259n yeni v\u0259zir is\u0259 lat\u0131nlar\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259ydi v\u0259 bir ay ke\u00e7m\u0259mi\u015f onun da ba\u015f\u0131 k\u0259sil\u0259c\u0259k h\u0259m\u0259n bu v\u0259zir, bu d\u0259f\u0259 yunan patriarx\u0131n\u0131n evind\u0259 \u015fama qonaq oldu\u011fum \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 eyni c\u0259zan\u0131 t\u0259tbiq etdi. K\u0259d\u0259rli z\u0259rur\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda qalaraq, bir daha n\u0259 yunan, n\u0259 d\u0259 lat\u0131n kils\u0259l\u0259rin\u0259 ayaq basmayaca\u011f\u0131ma q\u0259rar verdim.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>&#8220;\u018fhval\u0131ma biraz sakitlik qatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcm\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bir \u00e7\u0259rk\u0259zli xan\u0131m g\u0259tizdirdim. Bu xan\u0131m onunla t\u0259klikd\u0259 qald\u0131\u011f\u0131m\u0131z kef m\u0259clisl\u0259rind\u0259 \u00e7ox z\u0259rif v\u0259 sevimli, m\u0259scidd\u0259 is\u0259 \u0259n imanl\u0131, dindar birisi olurdu. Gec\u0259l\u0259rin birind\u0259 onunla \u015firin-\u015firin sevi\u015fdiyimiz vaxt, q\u0131z bir anl\u0131\u011fa m\u0259ni \u00f6p\u0259r\u0259k, La \u0130lah\u0259 \u0130llallah dey\u0259 q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131. Dem\u0259 bu t\u00fcrkl\u0259rin i\u015fl\u0259tdiyi m\u00fcqq\u0259dd\u0259s k\u0259lm\u0259l\u0259rimi\u015f. M\u0259n d\u0259 el\u0259 bilmi\u015f\u0259m bunlar sevgiy\u0259 aid olan s\u00f6zl\u0259r idi. \u00d6z n\u00f6vb\u0259md\u0259, m\u0259n d\u0259 \u00e7ox inc\u0259, h\u0259m d\u0259 \u00e7ox uca s\u0259sl\u0259 La \u0130lah\u0259 \u0130llallah dedim. Q\u0131z ah \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k, m\u0259n\u0259 dedi: -Allaha \u00e7ox \u015f\u00fck\u00fcrl\u0259r olsun! Siz d\u0259 t\u00fcrks\u00fcn\u00fcz ki! M\u0259n d\u0259 q\u0131za, m\u0259n\u0259 bel\u0259 g\u00fcc verdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Allahdan raz\u0131l\u0131q dil\u0259diyimi v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fc \u00e7ox xo\u015fb\u0259xt hiss etdiyimi s\u00f6yl\u0259dim. Ert\u0259si g\u00fcn\u00fc, h\u0259m\u0259n bir imam g\u0259ldi ki m\u0259ni s\u00fcnn\u0259t etsin. M\u0259n bu fikri bel\u0259 asan q\u0259bul etm\u0259dikd\u0259, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 sadiq olan m\u0259h\u0259ll\u0259nin qazisi g\u0259ldi v\u0259 m\u0259n\u0259 t\u0259klif etdi ki, arxama x\u0259nc\u0259r soxum. Bunu e\u015fid\u0259r e\u015fitm\u0259z, min sikk\u0259 verib \u015feyimi v\u0259 dal\u0131m\u0131 g\u00fccl\u0259 qurtard\u0131m v\u0259 qa\u00e7d\u0131m \u0130rana t\u0259r\u0259f. Bundan sonra q\u0259rara g\u0259ldim ki, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 n\u0259 yunan, n\u0259 d\u0259 lat\u0131n kils\u0259sind\u0259 v\u0259z dinl\u0259m\u0259yim v\u0259 \u0259n \u0259sas\u0131, xan\u0131mla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 getdikd\u0259 La \u0130lah\u0259 \u0130llallah k\u0259lm\u0259sini dilim\u0259 g\u0259tirm\u0259yim.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u0130sfahana g\u0259ldiyimd\u0259 m\u0259n\u0259 ilk veril\u0259n sual bu oldu ki, qara qoyunlar\u0131n t\u0259r\u0259find\u0259y\u0259m yoxsa a\u011f qoyunlar\u0131n. M\u0259n d\u0259 qoyun \u0259tinin dadl\u0131 v\u0259 yumu\u015faq olmas\u0131ndan savay\u0131, bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir f\u0259rqin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259dim. N\u0259z\u0259riniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, o vaxtlar qaraqoyunlu v\u0259 a\u011fqoyunlu fraksiyalar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 iranl\u0131lar\u0131 iki yer\u0259 ay\u0131r\u0131rd\u0131. Bunlar da el\u0259 bildil\u0259r ki, m\u0259n bunlar\u0131n partiyalar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 sal\u0131ram. V\u0259ziyy\u0259t o yer\u0259 \u00e7atd\u0131 ki, \u00f6z\u00fcm\u00fc \u015f\u0259h\u0259rin darvazalar\u0131ndan bay\u0131ra at\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Bu s\u0259f\u0259r d\u0259 qoyunlardan can\u0131m\u0131 qurtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn daha n\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131q sikk\u0259 \u00f6d\u0259m\u0259li oldum&#8221;.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Sonra \u00c7in s\u0259dl\u0259rin\u0259 kimi gedib \u00e7\u0131xd\u0131m. \u00d6z\u00fcml\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fcm t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i insanlar\u0131n azad v\u0259 xo\u015fb\u0259xt ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259nin m\u0259hz bura oldu\u011funa m\u0259ni inand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Tatarlar h\u0259r \u015feyi yand\u0131r\u0131b, q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irdikd\u0259n sonra bu yerl\u0259r\u0259 sahib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131lar. V\u0259 bel\u0259 bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259, yezuit kils\u0259sinin ke\u015fi\u015fl\u0259ri bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, dominikan kils\u0259sinin d\u0259 ke\u015fi\u015fl\u0259ri o biri t\u0259r\u0259fd\u0259n, bir a\u011f\u0131zdan deyirdil\u0259r ki, b\u0259s guya he\u00e7 kimin x\u0259b\u0259ri olmadan Tanr\u0131 e\u015fqin\u0259 azm\u0131\u015f ruhlar\u0131 xilas edirmi\u015fl\u0259r. Kafirl\u0259ri bunlar kimi yorulmadan do\u011fru din\u0259, imana g\u0259tir\u0259nl\u0259r\u0259 \u00e7ox az rast g\u0259lm\u0259k olar. Bel\u0259 ki, bunlar\u0131n i\u015fi-g\u00fcc\u00fc bir birini t\u0259qib etm\u0259k idi. Romaya b\u00f6htan dolu taylarla m\u0259ktub yaz\u0131b g\u00f6nd\u0259rirdil\u0259r, biri dig\u0259rini kafir v\u0259 saxtakar adland\u0131r\u0131r, o birisi d\u0259 bu birisini riyakar davran\u0131\u015flarda ittiham edirdi. H\u0259l\u0259 \u00fcst\u0259lik, bunlar\u0131n aras\u0131nda nec\u0259 d\u00fczg\u00fcn t\u0259zim etm\u0259y\u0259 dair d\u00fc\u015f\u0259n m\u00fcbahis\u0259 lap d\u0259h\u015f\u0259t idi. Yezuitl\u0259r ist\u0259yirdil\u0259r ki, \u00e7inlil\u0259r ata-analar\u0131n\u0131 \u00f6z \u00f6lk\u0259l\u0259rinin ad\u0259n-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun bir t\u0259rzd\u0259 salamlas\u0131nlar, dominikan kils\u0259si is\u0259 Roma \u00fcs\u00fclunun t\u0259tbiq olunmas\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131 idi. Bir d\u0259f\u0259 el\u0259 oldu ki, yezuitl\u0259r m\u0259ni dominikan kils\u0259sinin \u00fczv\u00fc bilib saxlad\u0131lar v\u0259 zati-alil\u0259ri tatar xan\u0131n\u0131n h\u00fczuruna apararaq, m\u0259ni Papan\u0131n casusu kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verdil\u0259r. Ali \u015fura ba\u015f m\u0259mura m\u0259nim saxlanmam haqda g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi, m\u0259mur da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 bu i\u015fi \u00e7avu\u015fun \u00fcst\u00fcn\u0259 atd\u0131, o da g\u00f6t\u00fcr\u00fcb b\u00f6lg\u0259d\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n d\u00f6rd \u0259sg\u0259rin\u0259 \u0259mr verdi ki, m\u0259ni h\u0259bs edib, laz\u0131mi qayda-qanuna uy\u011fun olaraq \u0259l-qolumu ba\u011flas\u0131nlar. Y\u00fcz q\u0131rx d\u0259f\u0259 dombal\u0131b durduqdan sonra n\u0259hay\u0259t m\u0259ni g\u0259tirdil\u0259r zati-alil\u0259rinin h\u00fczuruna. H\u00f6kmdar do\u011furdan da m\u0259nim papan\u0131n casusu olub olmad\u0131\u011f\u0131mla maraqland\u0131 v\u0259 papa adlanan bu \u015fahzad\u0259nin \u015f\u0259xs\u0259n g\u0259lib onu taxt\u0131ndan salaca\u011f\u0131na dair g\u0259z\u0259n s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin do\u011fru olub olmamas\u0131 haqda m\u0259ni sor\u011fu-sual etdi. M\u0259n d\u0259 cavab\u0131nda papan\u0131n yetmi\u015f ya\u015f\u0131nda qoca bir ke\u015fi\u015f oldu\u011funu, Zati-alil\u0259ri, M\u00f6ht\u0259r\u0259m tatar-\u00e7in h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n m\u0259ml\u0259k\u0259tind\u0259n d\u00f6rd min lye uzaqda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259tir tutmaqla ke\u015fiyini \u00e7\u0259k\u0259n c\u0259mi iki min\u0259 yax\u0131n \u0259sg\u0259ri oldu\u011funu, \u00fcst\u0259lik, he\u00e7 kimi d\u0259 taxtdan salmaq fikrind\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 zati-alil\u0259rinin tam sakit yata bil\u0259c\u0259yini s\u00f6yl\u0259dim. Do\u011frusu, bu s\u0259yah\u0259tim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u0259vv\u0259lki mac\u0259ralar\u0131ma baxanda, el\u0259 d\u0259 f\u0259lak\u0259tli deyildi. M\u0259ni Makao \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r, el\u0259 burdan da yelk\u0259nl\u0259ri Avropaya istiqam\u0259t g\u00f6t\u00fcr\u0259n b\u0259r\u0259y\u0259 mindim.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Qolkonda \u015f\u0259h\u0259rinin sahill\u0259rind\u0259 b\u0259r\u0259miz t\u0259mir\u0259 dayanmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131. Vaxt tap\u0131b g\u00f6z\u0259lliyi b\u00fct\u00fcn cahanda dill\u0259r \u0259zb\u0259ri olmu\u015f sultanlar sultan\u0131 \u00d6vr\u0259ngzebin saray\u0131n\u0131 ziyar\u0259t etdim. O d\u00f6vrd\u0259 saray Dehlid\u0259 yerl\u0259\u015firdi. M\u0259n\u0259 sultan\u0131 g\u00f6rm\u0259k sevinci, M\u0259kk\u0259 valisinin ona g\u00f6nd\u0259rdiyi ilahi sovqat\u0131n q\u0259buluna h\u0259sr edilmi\u015f t\u0259nt\u0259n\u0259li m\u0259rasim g\u00fcn\u00fcnd\u0259 n\u0259sib olmu\u015fdu. Sovqat is\u0259 s\u00fcp\u00fcrg\u0259ydi. O s\u00fcp\u00fcrg\u0259 ki, onunla Allah\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s evini &#8211; K\u0259bb\u0259ni s\u00fcp\u00fcr\u0259rmi\u015fl\u0259r. Bu s\u00fcp\u00fcrg\u0259, insan\u0131n q\u0259lbind\u0259n b\u00fct\u00fcn pislikl\u0259ri s\u00fcp\u00fcr\u00fcb atan ilahi bir s\u00fcp\u00fcrg\u0259nin r\u0259mzi idi. \u00d6vr\u0259ngzeb bu s\u00fcp\u00fcrg\u0259y\u0259 ehtiyac\u0131 olan adam t\u0259\u0259s\u00fcrat\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131\u015flam\u0131rd\u0131. B\u00fct\u00fcn Hindistan\u0131 g\u0259zib dola\u015fsan, onun kimi m\u00f6min bir adam tapmazd\u0131n. D\u00fczd\u00fcr, o, qarda\u015flar\u0131ndan birini bo\u011faraq, atas\u0131n\u0131 is\u0259 z\u0259h\u0259rl\u0259y\u0259r\u0259k q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015fdi. \u0130yirmi n\u0259f\u0259r r\u0259isi v\u0259 bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u0259miri i\u015f\u011f\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalaraq \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Lakin, bu el\u0259 d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli deyildi, \u0259n \u0259sas\u0131, ham\u0131 bir n\u0259f\u0259s\u0259, onun nec\u0259 f\u0259dakar bir m\u00f6min adam oldu\u011funu dey\u0259rdi. Onu yaln\u0131z M\u0259rake\u015fin imperatoru, zati-alil\u0259ri m\u00fcq\u0259dd\u0259s Mulay \u0130smay\u0131lla m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259rdil\u0259r, o da ki, h\u0259r c\u00fcm\u0259 namaz\u0131ndan sonra ba\u015flar k\u0259sm\u0259kd\u0259 ustan\u0131n yek\u0259siymi\u015f.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>M\u0259n is\u0259 q\u0259tiyy\u0259n fikrimi bildirmirdim. Buna q\u0259d\u0259rki s\u0259f\u0259r t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rimd\u0259n d\u0259rs alaraq, \u0259m\u0259lli a\u011f\u0131llanm\u0131\u015fd\u0131m v\u0259 hiss edirdim ki, bu iki \u0259lah\u0259zr\u0259td\u0259n hans\u0131n\u0131sa \u00fcst\u00fcn tutub fikir bildirm\u0259k m\u0259nlik olan i\u015f deyildi. Etiraf edim ki, otaq yolda\u015f\u0131m olan bir g\u0259nc frans\u0131z, Hindistan v\u0259 M\u0259rake\u015f h\u00f6kmdarlar\u0131na qar\u015f\u0131 h\u00f6rm\u0259tsiz davranm\u0131\u015fd\u0131. O, \u00e7ox ehtiyats\u0131zl\u0131q edib, Avropada da \u00f6z d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini \u00e7ox yax\u015f\u0131 idar\u0259 ed\u0259n, tez-tez kils\u0259y\u0259 ged\u0259n, amma \u00f6z ata v\u0259 qarda\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259n, yax\u0131nlar\u0131n\u0131n boynunu vurdurmayan \u00e7ox m\u00f6min pad\u015fahlar\u0131n oldu\u011funu dil\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi. Bizim d\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7imiz, g\u00f6t\u00fcr\u00fcb m\u0259nim g\u0259nc yolda\u015f\u0131m\u0131n i\u015fl\u0259tdiyi k\u00fcfr dolu bu s\u00f6zl\u0259rini hindu dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015fdi. Ba\u015f\u0131ma g\u0259l\u0259nl\u0259rd\u0259n d\u0259rs g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f birisi kimi, d\u0259v\u0259l\u0259ri tez-t\u0259l\u0259sik y\u00fckl\u0259yib, frans\u0131z yolda\u015f\u0131mla aradan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131q. Sonralar \u00f6yr\u0259nmi\u015fdim ki, dem\u0259 el\u0259 h\u0259min gec\u0259 \u00d6rg\u0259nzebin adamlar\u0131 g\u0259libl\u0259rmi\u015f bizi axtarma\u011fa v\u0259 biz tapmad\u0131qda, yaln\u0131z t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7ini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259 bilmi\u015fl\u0259r. O, meydanda, camaat\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda edam edilmi\u015fdi. Saray \u0259yanlar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 da, tam s\u0259mimi olaraq, bu q\u0259rar\u0131n \u00e7ox d\u00fczg\u00fcn v\u0259 \u00e7ox \u0259dal\u0259tli oldu\u011funu deyirdi.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>T\u0259k g\u00f6rm\u0259diyim yer, t\u0259bi\u0259ti v\u0259 iqlimi \u0259srar\u0259ngiz g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri il\u0259 dolu olan qit\u0259miz, Afrika qalm\u0131\u015fd\u0131. Gedib oran\u0131 da g\u00f6rd\u00fcm. Z\u0259nci korsarlar g\u0259mimiz\u0259 h\u00fccum edib onu \u0259l\u0259 ke\u00e7irtdil\u0259r. Q\u0259z\u0259bind\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 yer tapa bilm\u0259y\u0259n g\u0259minin sahibi, onlardan n\u0259d\u0259n beyn\u0259lxalq qanunlar\u0131 bel\u0259 kobudcas\u0131na pozduqlar\u0131n\u0131 soru\u015fmu\u015fdu. Cavab\u0131nda, z\u0259nci kapitan bel\u0259 demi\u015fdi: &#8220;Sizin burnunuz uzun, bizmki is\u0259 yast\u0131d\u0131r, sizin sa\u00e7lar\u0131n\u0131z d\u00fcz bitir, biz is\u0259 p\u0131rp\u0131zba\u015f\u0131q, sizin d\u0259riniz k\u00fcl, bizimki is\u0259 eben a\u011fac\u0131 (qara a\u011fac) r\u0259ngind\u0259dir. N\u0259tic\u0259d\u0259, t\u0259bi\u0259tin ilahi qanunlar\u0131na uy\u011fun olaraq biz h\u0259r zaman bir-birimiz\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n olmal\u0131y\u0131q. Siz bizi Qvineya sahhil\u0259rind\u0259ki qul bazarlar\u0131ndan y\u00fck heyvan\u0131 kimi sat\u0131n alaraq, bunlar hardan a\u011fl\u0131n\u0131za g\u0259lir bilmir\u0259m, amma biz\u0259 \u0259n a\u011f\u0131r v\u0259 \u0259n axmaq i\u015fl\u0259ri g\u00f6rd\u00fcr\u00fcrs\u00fcz. Hans\u0131sa sar\u0131 r\u0259ngli torpaq par\u00e7alar\u0131na g\u00f6r\u0259, bizi qam\u00e7\u0131laya qam\u00e7\u0131laya da\u011flarda, t\u0259p\u0259l\u0259rd\u0259 e\u015f\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edirsiz. \u00dcst\u0259lik, el\u0259 bir yaras\u0131z torpaq ki, ondabn he\u00e7 yax\u015f\u0131 bir Misir so\u011fan\u0131n\u0131 da almazsan. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 siz bizim qar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131xd\u0131qda v\u0259 biz sizd\u0259n daha g\u00fccl\u00fc olduqda, biz d\u0259 sizi \u00f6z \u0259kin sah\u0259l\u0259rimizd\u0259 i\u015fl\u0259tm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edir v\u0259 yaxud da burun, qulaqlar\u0131n\u0131z\u0131 k\u0259sirik&#8221;.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Bel\u0259 m\u00fcdrik k\u0259lamlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015fqa bir s\u00f6z\u0259 ehtiyac yox idi. Durub d\u00fcz yolland\u0131m z\u0259nci bir n\u0259n\u0259nin \u0259kin sah\u0259sini bell\u0259m\u0259y\u0259; burun v\u0259 qulaqlar\u0131m\u0131 itirm\u0259k ist\u0259mirdim. \u00dcst\u00fcnd\u0259n bir il ke\u00e7mi\u015f, pul m\u00fcqabilind\u0259 m\u0259ni azad etmi\u015fdil\u0259r. Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 g\u00f6z\u0259l, xeyirhaq v\u0259 d\u0131qq\u0259t\u0259 layiq n\u0259l\u0259r var idis\u0259, ham\u0131s\u0131n\u0131 g\u0259zib g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcm. V\u0259 bundan sonra yaln\u0131z \u00f6z ail\u0259 oca\u011f\u0131m\u0131 g\u00f6rm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lmi\u015fdim. Gedib \u00f6z do\u011fma yurd-yuvamda evl\u0259nmi\u015fdim, arvad\u0131m\u0131n x\u0259yan\u0259tini g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcm, v\u0259 h\u0259yatda m\u0259hz bundan xo\u015fb\u0259xt an\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcm.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong>Frans\u0131z dilind\u0259n \u00e7evir\u0259n Fuad Qulub\u0259yli<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"9314\">Yaz\u0131ya 1068 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0Volterin 1756-c\u0131 ild\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f bu satirik hekay\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259llif yaratd\u0131\u011f\u0131 Scarmentado obraz\u0131 il\u0259 XVII-ci \u0259sr Avropa, Asiya, Afrika v\u0259 h\u0259tta Amerikas\u0131na s\u0259yah\u0259t ed\u0259r\u0259k, o d\u00f6vrd\u0259 bu qit\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n absurd v\u0259 g\u00fcl\u00fcnc ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri, insanlar\u0131n q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259d\u0259l\u0259tsizliyini t\u0259svir edir. Skarmentado \u00f6z\u00fc is\u0259, italyan dilind\u0259n scarsa &#8211; kasat, dar, mente \u2013 a\u011f\u0131l, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259, s\u00f6zl\u0259rinin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[16,18,3],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9314"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9314"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9314\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9316,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9314\/revisions\/9316"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}