{"id":9730,"date":"2015-10-19T17:12:14","date_gmt":"2015-10-19T12:12:14","guid":{"rendered":"http:\/\/kultur.az\/?p=9730"},"modified":"2015-10-19T17:12:14","modified_gmt":"2015-10-19T12:12:14","slug":"surrealist-yazicinin-dini-mistik-baxislari-aydin-yol-q%c9%99zeti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kultur.az\/?p=9730","title":{"rendered":"S\u00fcrrealist yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n dini-mistik bax\u0131\u015flar\u0131  (&#8220;Ayd\u0131n Yol Q\u0259zeti&#8221;)"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/xorxe-luis-borges-2.jpg\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignright wp-image-9731 size-medium\" src=\"http:\/\/kultur.az\/wp-content\/uploads\/2015\/10\/xorxe-luis-borges-2-300x200.jpg\" alt=\"xorxe-luis-borges-2\" width=\"300\" height=\"200\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\"><strong style=\"font-weight: bold;\">Xorxe Luis BORXES<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\"><strong style=\"font-weight: bold;\">Marqaret Smit. \u00ab\u0130ran mistikl\u0259ri: \u018fttar\u00bb<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Almaniyada klassik \u0130ran \u0259d\u0259biyyat\u0131 bar\u0259d\u0259, ad\u0259t\u0259n onun\u00a0 H\u00f6tey\u0259 (ba\u015fl\u0131ca keyfiyy\u0259ti h\u0259r hans\u0131 t\u0259sir\u0259 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131d\u0131r) t\u0259sirin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fclahiz\u0259 y\u00fcr\u00fcd\u00fcrl\u0259r. \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 Fitscerald\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259n \u00e7ox \u00f6z n\u0259\u011fm\u0259si olan \u00abR\u00fcbaiyyat\u00bb bar\u0259d\u0259 fikir s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r; bununla bel\u0259, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, oxucu z\u00f6vq\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259r halda, he\u00e7 olmasa, bir d\u0259qiq\u0259liy\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7ini unutmaq, X\u0259yyam\u0131 xat\u0131rlamaq laz\u0131md\u0131r. H\u0259r hans\u0131 Q\u0259rb \u00f6lk\u0259sind\u0259 d\u0259rhal arxas\u0131nca ba\u011flar\u0131, dan yerl\u0259rini, b\u00fclb\u00fcll\u0259ri, q\u0131z\u0131lg\u00fcll\u0259ri, Ay\u0131 yada salan Hafiz ad\u0131 \u2013 \u00ab\u0130ran poeziyas\u0131\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n d\u0259qiq sinonimidir. Emerson 1876-c\u0131 ild\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 deyirdi ki, bir vaxt g\u0259l\u0259c\u0259k, \u018fttar\u0131n ad\u0131 daha ucadan s\u0259sl\u0259n\u0259c\u0259k\u2026<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">F\u0259rid\u0259ddin \u018fttar eram\u0131z\u0131n on ikinci \u0259srind\u0259, \u00abfiruz\u0259l\u0259r v\u0259 q\u0131l\u0131nclar\u00bb \u015f\u0259h\u0259ri Ni\u015fapurun yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda anadan olub. \u00ab\u0130ki \u00fcmman\u0131n qovu\u015fmas\u0131\u00bb \u0259s\u0259rinin m\u00fc\u0259llifi Q\u0259tibi (1434 v\u0259 ya 1436, \u0130ran \u015fairi, \u00abM\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259r ba\u011f\u0131\u00bb v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 q\u0259z\u0259ll\u0259rin m\u00fc\u0259llifi) \u00fc\u00e7 \u0259sr sonra dey\u0259c\u0259k: \u00abM\u0259n d\u0259 \u018fttar kimi, Ni\u015fapur ba\u011flar\u0131nda b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f\u0259m, amma m\u0259n Ni\u015fapurun tikan\u0131yam, \u018fttarsa q\u0131z\u0131lg\u00fcld\u00fcr\u00bb. \u018fttar M\u0259kk\u0259y\u0259 yolland\u0131, Misiri, Suriyan\u0131, T\u00fcrk\u00fcstan\u0131 g\u0259zdi, Hindistan\u0131n quzeyind\u0259 oldu; qay\u0131d\u0131b \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn ehtiras\u0131yla Allah\u0131 d\u0259rk el\u0259m\u0259y\u0259, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa h\u0259sr el\u0259di. Ondan y\u00fcz iyirmi min beyt qald\u0131; \u00abB\u00fclb\u00fcll\u0259r kitab\u0131\u00bb, \u00abM\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r kitab\u0131\u00bb, \u00abSirl\u0259r kitab\u0131\u00bb, \u00ab\u015eah v\u0259 q\u0131z\u0131lg\u00fcl\u00bb, \u00abM\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rin siyah\u0131s\u0131\u00bb, h\u0259m d\u0259, qeyri-adi \u00abQu\u015flar\u0131n s\u00f6hb\u0259ti\u00bb (\u00abM\u0259ntiq-\u0259t-t\u0259yr\u00bb) kitablar\u0131n\u0131 yazd\u0131. Onu Ni\u015fapuru talan el\u0259y\u0259n \u00c7ingiz xan\u0131n o\u011flu Toluyun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">T\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015f par\u00e7alara g\u00f6r\u0259, \u00abM\u0259ntiq \u0259t-t\u0259yr\u00bbd\u0259ki fikir m\u0259n\u0259 onun dolanbacsaya\u011f\u0131, l\u0259ng yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan daha u\u011furlu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Uzaqlardan u\u00e7ub g\u0259l\u0259n qu\u015flar \u015fah\u0131 Simurq, \u00c7in \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259nd\u0259 \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bir l\u0259l\u0259k sal\u0131r; qu\u015flar sonu g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n hakimiyy\u0259tsizlikd\u0259n bezib \u00f6z \u015fahlar\u0131n\u0131 axtarma\u011fa gedirl\u0259r. Bilirl\u0259r ki, onun ad\u0131 \u00abotuz qu\u015f\u00bb m\u0259nas\u0131n\u0131 verir; bilirl\u0259r ki, \u015fah\u0131n saray\u0131 Yer k\u00fcr\u0259sini \u00fcz\u00fck kimi qur\u015fayan Qaf da\u011f\u0131ndad\u0131r. Onlar, dem\u0259k olar, sonsuz bir yola \u00e7\u0131x\u0131rlar; ax\u0131r\u0131nc\u0131dan \u0259vv\u0259lkinin ad\u0131 Ba\u015ff\u0131rlanmas\u0131, ax\u0131r\u0131nc\u0131n\u0131n ad\u0131 \u00d6l\u00fcm olan yeddi d\u0259likd\u0259n, yaxud \u00fcmmandan ke\u00e7irl\u0259r. Yol\u00e7ulardan \u00e7oxu yola davam el\u0259m\u0259kd\u0259n boyun qa\u00e7\u0131r\u0131r; ba\u015fqalar\u0131 yolda t\u0259l\u0259f olurlar. S\u0259f\u0259rin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndan ar\u0131n\u0131b-t\u0259mizl\u0259nmi\u015f otuz qu\u015f Simurq da\u011f\u0131na \u00e7at\u0131r. N\u0259hay\u0259t, g\u00f6r\u00fcb anlayr\u0131lar ki, Simurq el\u0259 onlar\u0131n \u00f6zl\u0259ridir, Simurq onlardan h\u0259r biri, h\u0259m d\u0259 birlikd\u0259 ham\u0131s\u0131d\u0131r. (Plotin \u2013 \u00abEnneadalar\u00bb, I, 8, 4 \u2013 qar\u015f\u0131m\u0131zda eyniliyin el\u0259 bu c\u00fcr c\u0259nn\u0259tsayaq sonsuz prinsipini a\u00e7\u0131r: \u00abG\u00f6yl\u0259rd\u0259n h\u0259r \u015fey, h\u0259r yer g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bu, h\u0259minki v\u0259 b\u00fct\u00fcn qalanlard\u0131. G\u00fcn\u0259\u015f h\u0259r \u015feyin nurudu, onlardan h\u0259r biri v\u0259 ham\u0131s\u0131 G\u00fcn\u0259\u015fl\u0259 birlikd\u0259dirl\u0259r\u00bb). Poeman\u0131 frans\u0131z dilin\u0259 Qarsen de Tassi, ingilisc\u0259y\u0259 Edvard Fitscerald \u00e7evririb, m\u0259n \u00f6z s\u00f6yl\u0259m\u0259md\u0259 Marqaret Smitin kitab\u0131ndan, bir d\u0259 \u00abMin bir gec\u0259\u00bbnin onuncu cildind\u0259n istifad\u0259 el\u0259dim.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">\u00abT\u0259zkir\u0259t \u00fcl-\u00f6vliya\u00bb kitab\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil el\u0259y\u0259n m\u00fcq\u0259dd\u0259sl\u0259r bar\u0259d\u0259 hekay\u0259td\u0259n terapevtik x\u00fcsusiyy\u0259tli q\u0131sa bir hekay\u0259ni misal g\u0259tirim: \u00abBir d\u0259f\u0259 \u018fbu H\u00fcseyn Nuri naxo\u015flad\u0131; Yunayd ona meyv\u0259yl\u0259, q\u0131z\u0131lg\u00fcl g\u0259tirdi. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra Yunayd naxo\u015flad\u0131; \u018fbu H\u00fcseyn Nuri \u015fagirdl\u0259riyl\u0259 birg\u0259 ona ba\u015f \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 g\u0259ldi: \u00abSizl\u0259rd\u0259n h\u0259r biriniz, &#8211; dedi, &#8211; Yunayd\u0131n x\u0259st\u0259liyinin bir hiss\u0259sini \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcn\u00bb. \u00abQoy bel\u0259 olsun\u00bb, &#8211; \u015fagirdl\u0259r dill\u0259ndil\u0259r, Yunayd da sa\u011flam, g\u00fcmrah halda aya\u011fa durdu. Bu zaman \u018fbu H\u00fcseyn Nuri dedi: \u00abBax, bel\u0259 el\u0259m\u0259k laz\u0131m\u0131yd\u0131. S\u0259ns\u0259, m\u0259n\u0259 meyv\u0259yl\u0259 q\u0131z\u0131lg\u00fcl g\u0259tirirdin\u00bb.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Tarix\u00e7il\u0259r yaz\u0131rlar ki, F\u0259rid\u0259ddin \u018fbu Talib M\u00fch\u0259mm\u0259d bin \u0130brahim \u018fttar \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rind\u0259 (y\u00fcz on il\u0259c\u0259n ya\u015fay\u0131b) bu d\u00fcnyan\u0131n, \u015feir yazmaq da daxil olmaqla, b\u00fct\u00fcn z\u00f6vql\u0259rind\u0259n imtina el\u0259di.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">\n<p style=\"color: #5c4b99;\"><strong style=\"font-weight: bold;\">\u00abK\u00f6lg\u0259l\u0259rin t\u0259rifi\u00bb kitabina \u00f6n s\u00f6z<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Bunu prinsip\u0259 \u00e7evirm\u0259d\u0259n, m\u0259n \u00f6z h\u0259yat\u0131m\u0131 art\u0131q \u00e7ox uzun h\u0259rfl\u0259r\u0259, m\u0259tnl\u0259r\u0259, i\u015fsizliy\u0259, sakit s\u00f6hb\u0259t\u0259, filologiyaya,\u00a0 Buenos &#8211; Ayresin misteriyas\u0131na (\u015f\u0259bih &#8211; Bibliya m\u00f6vzusunda orta \u00e7a\u011f dram\u0131), m\u00fc\u0259yy\u0259n istehzayla metafizika adlanan q\u0259rib\u0259likl\u0259r\u0259 h\u0259sr el\u0259mi\u015f\u0259m. H\u0259r \u015fey m\u0259nim q\u0259lbimd\u0259 bu c\u00fcr m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan el\u0259yir. M\u0259n estetika ixtira\u00e7\u0131s\u0131 deyil\u0259m. Zaman m\u0259ni b\u0259zi \u00fcsullara \u00f6yr\u0259dib: sinoniml\u0259rd\u0259n, ispanizml\u0259rd\u0259n, argentinizml\u0259rd\u0259n, arxaizml\u0259rd\u0259n, neologizml\u0259rd\u0259n qa\u00e7maq; adi s\u00f6z\u00fc sevm\u0259k; \u00f6z hekay\u0259m\u0259 tan\u0131nan \u015feyl\u0259ri daxil el\u0259m\u0259k; \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259min kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259k, \u00e7\u00fcnki ola bilsin, h\u0259yat yadda\u015f\u0131 qabaqlay\u0131r, n\u0259s\u0259 art\u0131q o c\u00fcr deyil; \u0259m\u0259ll\u0259r bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fmaq (bunu Kiplinqi v\u0259 \u0130sland saqalar\u0131n\u0131 oxuya-oxuya ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm); k\u00f6hn\u0259 formalar\u0131n he\u00e7 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00fctl\u0259q olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yadda saxlamaq. Bundan ba\u015fqa, m\u0259n, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, estetik prinsipiall\u0131\u011fa inanm\u0131ram. O, m\u00fcc\u0259rr\u0259d m\u00f6vcudlu\u011fa qadir deyil. H\u0259r bir yaz\u0131\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n (h\u0259r yeni \u0259s\u0259rd\u0259) d\u0259yi\u015fdiril\u0259ndir, estetika stimuldan, yaxud, sad\u0259c\u0259, tap\u0131lm\u0131\u015f \u00fcsuldan ba\u015fqa, bir \u015fey deyil.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Bu, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, m\u0259nim be\u015finci \u015feirl\u0259r kitab\u0131md\u0131r, \u0259dal\u0259t xatirin\u0259 deyim ki, ba\u015fqalar\u0131ndan pis deyil, amma, dey\u0259s\u0259n, yax\u015f\u0131 da deyil.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Oxucumun art\u0131q \u00e7oxdan al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 g\u00fczg\u00fcl\u0259r, dolanbaclar, q\u0131l\u0131nclardan ba\u015fqa, burda iki yeni m\u00f6vzu yaran\u0131b: qocal\u0131q v\u0259 etika. \u0130kincisi \u0259d\u0259biyyatdak\u0131 dostum Robert Lyui Stivensonu h\u0259mi\u015f\u0259 maraqland\u0131r\u0131b. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, protestant xalqlar etikayla \u0259xlaqa katolikl\u0259rd\u0259n daha diqq\u0259tlidirl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Milton \u00f6z akademiyas\u0131nda u\u015faqlara riyaziyyat, fizika, astronomiya \u00f6yr\u0259tm\u0259k ist\u0259yirdi. Doktor Conson XVII \u0259srd\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">\u00abA\u011f\u0131l v\u0259 \u0259dal\u0259t \u2013 b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rin d\u0259y\u0259ridir. H\u0259r vaxt, h\u0259r yerd\u0259 biz, h\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l, moralistik (\u0259xlaq t\u0259r\u0259fdar\u0131 olan adam), yaln\u0131z b\u0259z\u0259n geometrl\u0259rik (h\u0259nd\u0259s\u0259 aliml\u0259ri)\u00bb.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Bu s\u0259hif\u0259l\u0259rd\u0259 \u015feirl\u0259rl\u0259 hekay\u0259l\u0259r (\u00fcmidvaram ki, dava-dala\u015f el\u0259m\u0259d\u0259n) yan-yanad\u0131rlar. M\u0259n a\u00e7\u0131q-a\u015fkar m\u0259nb\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r\u0259m: \u00abMin bir gec\u0259\u00bb kitab\u0131, yaxud \u00c7oserin hekay\u0259l\u0259ri. M\u00f6vcud ziddiyy\u0259tl\u0259r m\u0259n\u0259 t\u0259sad\u00fcfi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr, ist\u0259yir\u0259m ki, kitab\u0131m\u0131 \u015feirl\u0259r kitab\u0131 kimi oxusunlar. Bu, \u00f6z-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 estetik akt deyil.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">\u018fks\u0259r \u015feyl\u0259rin aras\u0131ndak\u0131 bu parlaq proses\u00a0 &#8211; estetik akt kitab\u0131 oxuyanda yaran\u0131r.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">\u00c7ap olunmu\u015f \u015feirl\u0259r art\u0131q biz\u0259 \u00e7ox \u015fey deyir. H\u0259m d\u0259, t\u0259kc\u0259 ritm haqq\u0131nda yox; biz\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edilib ki, bizl\u0259ri informasiya yox, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 yox, poetik duy\u011fular qat\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259yir.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">M\u0259n Uitmenl\u0259 d\u0259, yaz\u0131lar\u0131n geni\u015fliyil\u0259 d\u0259 n\u0259f\u0259s al\u0131rd\u0131m, amma ah\u0131l \u00e7a\u011f\u0131mda \u0259min oldum ki, yaln\u0131z klassik \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rd\u0259n b\u0259zil\u0259rin\u0259 \u0259lim \u00e7at\u0131r. Milonqlardan\u00a0 birind\u0259 (\u0421\u0259nubi Amerika r\u0259qs n\u00f6v\u00fc v\u0259 r\u0259qs gec\u0259si) Akasubinin m\u0259\u015fhur c\u0259sar\u0259tini, \u015f\u0259h\u0259r\u0259traf\u0131n\u0131n motivl\u0259rini yams\u0131lam\u0131\u015fam.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Poeziya h\u0259r hans\u0131 ba\u015fqa i\u015fd\u0259n daha q\u0259rib\u0259 \u015feydir. U\u011furlu \u015feir siz\u0259 xo\u015f g\u0259lm\u0259y\u0259 bil\u0259r \u2013 bu, T\u0259sad\u00fcf\u00fcn v\u0259 Ruhun i\u015fidir (yaln\u0131z s\u0259hvl\u0259r b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 bizimdir), amma g\u00f6zl\u0259yir\u0259m ki, oxucu burada n\u0259s\u0259 tapar, ax\u0131 bu d\u00fcnyada g\u00f6z\u0259llik ham\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn, dem\u0259k olar, eynidir.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">\n<p style=\"color: #5c4b99;\"><em>\u00abUydurulmu\u015f varl\u0131qlar kitab\u0131\u201dndan<\/em><\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\"><strong style=\"font-weight: bold;\">Cinl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">M\u00fcs\u0259lman \u0259fsan\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Allah 3 c\u00fcr a\u011f\u0131ll\u0131 varl\u0131q yarad\u0131b: i\u015f\u0131qdan m\u0259l\u0259kl\u0259ri, oddan cinl\u0259ri, torpaqdan insanlar\u0131. Cinl\u0259r Ad\u0259md\u0259n bir ne\u00e7\u0259 min il qabaq t\u00fcst\u00fcs\u00fcz qara at\u0259\u015fd\u0259n yarad\u0131l\u0131b, \u00f6zl\u0259ri d\u0259 be\u015f c\u00fcrd\u00fcr. Onlar\u0131n aras\u0131nda xeyirxah v\u0259 pis cinl\u0259r, ki\u015fi cinl\u0259r, bir d\u0259 qad\u0131n cinl\u0259r var. Kosmoqraf \u0259l-Q\u0259zvini yaz\u0131r ki, \u00abCinl\u0259r \u015f\u0259ffaf b\u0259d\u0259nli s\u0259mavi varl\u0131qlard\u0131, onlar\u0131n \u00e7e\u015fidli formalar\u0131 ola bil\u0259r\u00bb. \u00d6nc\u0259 cinl\u0259r buludlar, yaxud n\u0259h\u0259ng, cizgil\u0259ri g\u00fccl\u0259 se\u00e7il\u0259n dir\u0259kl\u0259r \u015f\u0259klind\u0259 peyda olurlar; sonra cismani g\u00f6rk\u0259m al\u0131r, insan, t\u00fclk\u00fc, canavar, \u0259qr\u0259b, yaxud ilan \u015f\u0259klind\u0259 g\u00f6z\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u0259r. Onlardan b\u0259zil\u0259ri m\u00f6vhumat\u00e7\u0131, bir paras\u0131 d\u0259lisov, dig\u0259rl\u0259ri ateistdirl\u0259r. \u0130ngilis orientalisti Edvard Uilyam Leyn yaz\u0131r ki, cinl\u0259r insan cildin\u0259 gir\u0259nd\u0259 \u00e7ox zaman n\u0259h\u0259ng \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olurlar, \u00ab\u0259g\u0259r xeyirxahd\u0131rlarsa, g\u00f6z\u0259llikl\u0259ri g\u00f6z qama\u015fd\u0131r\u0131r, yamand\u0131rlarsa, iyr\u0259nc d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 eyb\u0259c\u0259r g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u0259r\u00bb. Dan\u0131\u015f\u0131rlar ki, onlar, laz\u0131m g\u0259l\u0259rs\u0259, b\u0259d\u0259n \u00fczvl\u0259rinin s\u00fcr\u0259tl\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259si v\u0259 \u0259rim\u0259si say\u0259sind\u0259 g\u00f6zd\u0259n it\u0259, bu zaman havada, yaxud suda \u0259riy\u0259, ya da m\u00f6hk\u0259m divardan ke\u00e7ib yox ola bilirl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Cinl\u0259r tez-tez g\u00f6y\u00fcn birinci qat\u0131na qalxma\u011f\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ba\u015f ver\u0259si hadis\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u0259l\u0259kl\u0259rin s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin\u0259 gizlic\u0259 qulaq asma\u011f\u0131 bacar\u0131rlar. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259, onlar \u00f6nc\u0259g\u00f6r\u0259nl\u0259r\u0259, cadug\u0259rl\u0259r\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k iqtidar\u0131ndad\u0131rlar. Bir s\u0131ra aliml\u0259r Misir ehramlar\u0131n\u0131n, Solomonun g\u00f6st\u0259ri\u015fil\u0259 b\u00f6y\u00fck Yerus\u0259lim m\u0259b\u0259dinin tikintisini bu varl\u0131qlar\u0131n aya\u011f\u0131na yaz\u0131rlar.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Cinl\u0259rin sevimli s\u0131\u011f\u0131nacaq yerl\u0259ri xaraba evl\u0259r, su k\u0259narlar\u0131, \u00e7aylar, bulaqlar, yol ayr\u0131clar\u0131 v\u0259 bazarlard\u0131r. Misirlil\u0259r dan\u0131\u015f\u0131rlar ki, s\u0259hrada qum sovuru\u011fundan yaranan dir\u0259kvari qas\u0131r\u011falar Pis cinin u\u00e7u\u015fuyla meydana \u00e7\u0131x\u0131r. Onu da dan\u0131\u015f\u0131rlar ki, d\u00fc\u015f\u0259n ulduzlar \u2013 Allah\u0131n pis cinl\u0259r\u0259 atd\u0131\u011f\u0131 oxlard\u0131r. Bu yaramazlar\u0131n t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri faci\u0259l\u0259r, ad\u0259t\u0259n bunlard\u0131r: onlar damlardan v\u0259 p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rd\u0259n da\u015f\u0131-k\u0259rpici \u00f6t\u00fcb-ke\u00e7\u0259nl\u0259rin ba\u015f\u0131na tullay\u0131r, g\u00f6z\u0259l qad\u0131nlar\u0131 o\u011furlay\u0131rlar, yiy\u0259siz evl\u0259rd\u0259 qalan adamlar\u0131 izl\u0259yir, \u0259rza\u011f\u0131 \u00e7\u0131rp\u0131\u015fd\u0131r\u0131rlar. Amma \u00f6z\u00fcn\u00fc bu c\u00fcr xo\u015fag\u0259lm\u0259z \u0259hvalatlardan qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn R\u0259hmdil v\u0259 Qadir Allah\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rmaq kifay\u0259tdir.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Q\u0259biristanl\u0131qlarda dola\u015fan v\u0259 insan cismi il\u0259 qidalanan qulyaban\u0131lar (gore\u015f\u0259nl\u0259r, xortdanlar) Cinl\u0259rin \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 d\u0259r\u0259c\u0259si say\u0131l\u0131rlar. Cinl\u0259rin atas\u0131 v\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130blisdir.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">1828-ci ild\u0259 g\u0259nc Viktor H\u00fcqo bu varl\u0131qlar\u0131n m\u0259r\u0259k\u0259si haqq\u0131nda \u00abCinl\u0259r\u00bb adl\u0131 15 b\u0259ndlik qarmaqar\u0131\u015f\u0131q poema yazd\u0131. H\u0259r b\u0259ndd\u0259 m\u0259r\u0259k\u0259y\u0259 yeni cin qo\u015fulur, s\u0259tirl\u0259r get-ged\u0259 daha da uzan\u0131r v\u0259 bu, art\u0131q ham\u0131s\u0131n\u0131n c\u0259m oldu\u011fu s\u0259kkizinci b\u0259nd\u0259c\u0259n davam edir. H\u0259min andan poeman\u0131n sonuna \u2013 cinl\u0259rin ham\u0131s\u0131 yoxa \u00e7\u0131xanacan, s\u0259tirl\u0259r g\u00f6d\u0259lir.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\">Verton v\u0259 Nov Uebster \u00abcin\u00bb s\u00f6z\u00fcn\u00fc lat\u0131ncadak\u0131 \u00abqenius\u00bb (\u015f\u0259r ruh), s\u00f6z\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir. Skit buna etiraz edir.<\/p>\n<p style=\"color: #5c4b99;\"><strong style=\"font-weight: bold;\">T\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259n: N\u018fR\u0130MAN \u018fbd\u00fclr\u0259hmanl\u0131<\/strong><\/p>\n<p class=\"bawpvc-ajax-counter\" data-id=\"9730\">Yaz\u0131ya 603 d\u0259f\u0259 bax\u0131l\u0131b<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xorxe Luis BORXES Marqaret Smit. \u00ab\u0130ran mistikl\u0259ri: \u018fttar\u00bb Almaniyada klassik \u0130ran \u0259d\u0259biyyat\u0131 bar\u0259d\u0259, ad\u0259t\u0259n onun\u00a0 H\u00f6tey\u0259 (ba\u015fl\u0131ca keyfiyy\u0259ti h\u0259r hans\u0131 t\u0259sir\u0259 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131d\u0131r) t\u0259sirin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fclahiz\u0259 y\u00fcr\u00fcd\u00fcrl\u0259r. \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 Fitscerald\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259n \u00e7ox \u00f6z n\u0259\u011fm\u0259si olan \u00abR\u00fcbaiyyat\u00bb bar\u0259d\u0259 fikir s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r; bununla bel\u0259, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, oxucu z\u00f6vq\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259r halda, he\u00e7 olmasa, bir d\u0259qiq\u0259liy\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7ini unutmaq, X\u0259yyam\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[17],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9730"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9730"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9730\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9732,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9730\/revisions\/9732"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kultur.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}