Anamın əziz xatirəsinə ithaf etdiyim “Ana həsrəti” adlı şeir kitabım nəhayət ki, işıq üzü görmüşdü (2026). Bu mənəvi yükü daşıyan kitabın təqdimatını keçirmək qərarına gəldiyim an içimdə həm sevinc, həm də dərin bir həsrət var idi. Anamın müqəddəs xatirəsini sözlərlə yaşatmaq arzusu məni bu yola çıxarmışdı.
Təqdimatın daha yaddaqalan və mənəvi baxımdan daha dolğun olması üçün ziyalı alim dostlarımla məsləhətləşdim və onlardan kimin bu mərasimi aparmasının uyğun olacağını soruşdum. Dedilər ki, əgər bu mühüm və həssas tədbiri tanınmış tənqidçi, Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzinin sədri Əsəd Cahangir aparmağa razılıq versə, təqdimat daha mənalı və ruh yüksəkliyi ilə keçər. Bu fikir mənə həm mənəvi dayaq kimi gəldi, həm də yaradıcılığıma verilən dəyərin bir təzahürü kimi göründü.
Çünki belə bir söz adamının bu müqəddəs xatirəyə həsr olunmuş kitabın təqdimatında iştirak etməsi, sözün əsl mənasında, ana xatirəsinə göstərilən ehtiramın daha da ucalması demək idi.
Bu minvalla Əsəd Cahangirlə görüşmək qərarına gəldim və görüşümüz baş tutdu. Düşünürdüm ki, bu tanışlıq və kitabımın təqdimatına dair söhbət təxminən 10–15 dəqiqə çəkər, sadəcə, rəsmi bir fikir mübadiləsi ilə yekunlaşar. Lakin bu ehtimalımın nə qədər səthi olduğunu sonradan anladım. Görüşümüz gözlədiyimdən qat-qat uzun və mənəvi baxımdan daha zəngin bir söhbətə çevrildi – sanki zaman öz ritmini dəyişmişdi.
İlk anlardan etibarən onun diqqətinin yalnız formal nəzakət deyil, əsl ədəbi maraq üzərində qurulduğunu hiss etdim. O, kitabımı əlinə alaraq vərəqləməyə başladı. Səhifələr arasında sakitlik vardı, lakin bu sakitlik adi deyildi – bu, sözlərin daxili nəfəsini dinləyən bir sükut idi. Bir neçə şeirimi səssizcə oxuduğunu hiss edirdim; baxışlarının dərinliyində sanki misralarla dialoq qurulurdu.
Daha sonra o, şeirlərdən bir neçəsini ucadan oxumağa başladı. Hər misranı səsləndirdikcə sözlər otaqda yeni bir ovqat yaradır, mənə isə öz yazdıqlarıma kənardan baxmaq imkanı verirdi. Onun səsindəki intonasiya, seçdiyi pauzalar və sözlərə verdiyi vurğu şeirlərin mənəvi qatlarını daha da açırdı. Bir anlıq hiss etdim ki, şeir artıq mənim deyil, oxucunun nəfəsi ilə yenidən doğulur.
Oxuduğu şeirləri bitirdikdən sonra üzündə yaranan təbəssümlə mənə tərəf çevrildi və qısa, amma mənim üçün çox böyük məna daşıyan bir cümlə dedi: “Kitabının təqdimat mərasimini apararam.” Bu söz mənim üçün təkcə bir razılıq deyildi, bu, həm də yazdıqlarımın qəbul olunması, duyğularımın paylaşılması və “Ana həsrəti”nin daha geniş bir ruh çevrəsində yaşadılması demək idi.
Bu razılıqdan sonra söhbətimiz daha da səmimi bir axara düşdü. Ədəbiyyatın incəliklərindən, şeirin insan taleyinə təsirindən, bir neçə şairin yaradıcılıq xüsusiyyətlərindən danışdıq. Hər mövzu bizi yeni bir düşüncə qatına aparır, sözlər sadəcə fikir mübadiləsi deyil, eyni zamanda ruhların yaxınlaşması kimi hiss olunurdu.
O görüşdən ayrılarkən anlayırdım ki, bu sadəcə bir təqdimat təşkilatçısı ilə tanışlıq deyil, sözün və ədəbiyyatın insanları birləşdirən gizli gücünü bir daha hiss etdiyim unudulmaz bir an idi.
Əsəd Cahangir məndə dərin və çoxqatlı bir təəssürat yaratdı. Onunla ünsiyyət zamanı hiss olunurdu ki, qarşımdakı insan təkcə ədəbi tənqidçi və ya söz adamı deyil, həm də ədəbiyyata fəlsəfi baxışla yanaşan, sözün mahiyyətini düşüncənin dərin qatlarında axtaran bir şəxsiyyətdir. Onun danışığında sadəliklə yanaşı, fikir genişliyi, hər cümləsində düşünülmüş bir ölçü və daxili intizam hiss olunurdu.
O, sözü yalnız ifadə vasitəsi kimi deyil, insanın daxili dünyasını açan bir açar kimi dəyərləndirirdi. Şeirlərimə münasibətində hiss etdiyim diqqət və həssaslıq onun ədəbiyyata yanaşmasında emosional deyil, həm də analitik və fəlsəfi bir dərinlik olduğunu göstərirdi. Sanki hər misranın arxasında gizlənən mənanı təkcə oxumur, onu yaşayır və yenidən dərk edirdi.
Onun psixoloji baxımdan ən diqqətçəkən xüsusiyyəti insanla ünsiyyətdə səmimiyyət və təmkin arasında tarazlıq yaratması idi. Dinləyərkən qarşısındakı insanı diqqətlə “oxuyur”, amma bunu heç vaxt nümayişkaranə şəkildə etmirdi. Bu isə onda yüksək müşahidə qabiliyyəti ilə yanaşı, incə bir insan duyğusunun olduğunu göstərirdi.
Fəlsəfi düşüncə tərzində isə həyat və ədəbiyyatın vəhdəti xüsusi yer tuturdu. Onun üçün şeir yalnız estetik hadisə deyil, həm də insanın varlığına toxunan düşüncə forması idi. Sözə bu qədər dərin yanaşması onun şəxsiyyətində həm müdriklik, həm də daxili bir sakitlik yaradırdı.
Bu görüşdən sonra məndə belə bir qənaət formalaşdı ki, Əsəd Cahangir təkcə ədəbi mühitin nümayəndəsi deyil, həm də sözün mənəvi yükünü daşıyan, onu düşüncə və ruh səviyyəsində yaşadan bir ədəbi şəxsiyyətdir.
Hörmətli Əsəd Cahangirlə görüşdükdən sonra içimdə yaranan maraq və heyranlıq onu daha yaxından tanımaq istəyinə çevrildi. Qərara gəldim ki, onun yaradıcılığı ilə ciddi şəkildə tanış olum və bu tanışlıq mənim üçün həm ədəbi, həm də mənəvi bir səyahət olacaqdı. Əsəd müəllimin əsərlərini oxuduqca onun sözə, şeirə və ədəbiyyata baxışının nə qədər dərin və çoxqatlı olduğunu bir daha anladım.
Onun yaradıcılığı ilə tanışlıqdan sonra bu qərara gəldim ki, Əsəd Cahangir ədəbiyyatşünaslıq bölməsinin, doğrudan da, “cahangiri”dir – sözün həm bədii, həm də intellektual gücünü ustalıqla birləşdirən bir şəxsiyyətdir. Xüsusilə, “O Adam” və “Namaz” poemaları onun yaradıcılıq dünyasının yüksək zirvələridir. Bu əsərlərdə həm bədii qüvvə, həm də fəlsəfi dərinlik məntiqi vəhdət tapır. Hər misrada həm insan təcrübəsinin incəlikləri, həm də həyatın mənəvi aspektləri hiss olunur; oxucuya sadəcə hekayə anlatmır, onu düşünməyə, ruhən səyahət etməyə dəvət edir.
“Namaz” poemasının hər misrası sanki insanın daxili dünyasına toxunan bir güzgüdür. Burda sözlər həm əxlaqi, həm mənəvi bir gücə malikdir; oxucuya yalnız estetik zövq deyil, həm də daxili mənəviyyat hissi, sakitlik və dərin düşüncə bəxş edir. Poemanın hər misrası insanın daxili aləminə açılan mənəvi qapı təsiri bağışlayır. Burada söz yalnız bədii ifadə vasitəsi kimi deyil, həm də insanın ruhunu təmizləyən, onu öz varlığı ilə üz-üzə qoyan bir düşüncə aktı kimi çıxış edir. Poemada namazın zahiri təsvirindən çox, onun insan psixologiyasına və mənəvi dünyasına təsiri ön plana çəkilir.
Əsərdə insanın öz iç dünyasına yönəlməsi, günah və paklıq arasında mənəvi tarazlıq axtarışı, həmçinin Yaradanla olan səmimi ünsiyyət xüsusi poetik dillə ifadə olunur. Bu baxımdan poema oxucunu təkcə estetik zövqə deyil, həm də dərin bir mənəvi düşüncəyə sövq edir.
“Namaz” həm də insanın gündəlik həyatın təlaşından uzaqlaşıb öz daxili sükutunu tapması üçün bir mənəvi dayanacaq kimi təqdim olunur. Bu əsər vasitəsilə şair Əsəd Cahangir oxucunu düşünməyə vadar edərək deyir: insan təkcə maddi varlıq deyil, eyni zamanda mənəvi varlıqdır və onun kamilliyi məhz bu iki dünyanın harmoniyasında formalaşır.
“O Adam” poeması isə insan təbiətinin mürəkkəbliyini, həyatın paradokslarını və fərdin mənəvi seçimlərini ön plana çıxarır. Hər iki əsərdə Əsəd müəllimin fəlsəfi düşüncəsi, bədii təxəyyülü, sözün gücü ilə sintez olunur və oxucuda uzun müddət silinməyəcək təəssürat yaradır.
Beləliklə, Əsəd Cahangirin yaradıcılığı yalnız bədii zövqün deyil, həm də insanın ruhunu, düşüncəsini və mənəviyyatını zənginləşdirən dərin bir məktəbdir. Onun əsərləri oxucunu həm estetika, həm də düşüncə baxımından yüksəldir, ədəbiyyatın insan həyatında əvəzolunmaz rolunu bir daha göstərir.
Əsəd Cahangir “Söz”, “Səs”, “Dəmirbaşlar”, “Aprel tezisləri” kimi diqqətçəkən esselərin müəllifi olmaqla yanaşı, həm də tərcüməçilik fəaliyyəti ilə məşğuldur. Onun esselərində ədəbiyyat, fəlsəfə və estetik düşüncə bir-biri ilə vəhdət təşkil edir, sözə yanaşmada isə həm analitik, həm də bədii düşüncə tərzi aydın şəkildə özünü göstərir. Tərcümə fəaliyyəti isə onun yaradıcılıq üfüqlərini genişləndirərək müxtəlif mədəniyyətlər arasında ədəbi körpü yaratmaq missiyasını gücləndirir. Əsəd Cahangirin tərcüməçilik fəaliyyəti və dünya ədəbiyyatının müxtəlif nümunələrini oxucuya çatdırması onun maarifçilik missiyasının mühüm bir hissəsini təşkil edir. O, Tatarıstanın Xalq şairi Robert Minnullinin, çağdaş Amerikan şairlərinin, fransız şairi Artur Rembonun şeirlərini, irland dramaturqu Con Patrikin “Qəribə Missis Sevic” pyesini, “Erməni soyqırımı: mif, yoxsa gerçəklik”: tarixi sənədlər toplusunu, eləcə də, Aleksandr Dugin, Nikitina, İlin, Andreyevin postmodernizmə dair məqalələrini dilimzə çevirib. Bununla da o, Azərbaycan oxucusunun dünyagörüşünün genişlənməsinə xidmət etmişdir.
Bu tərcümələr və elmi məqalələr vasitəsilə Əsəd Cahangir oxucunu yalnız başqa ölkələrin ədəbi və intellektual təcrübəsi ilə tanış etməklə kifayətlənmir, həm də onları milli düşüncə və mənəvi dəyərlərlə müqayisə etməyə, dünyaya analitik və estetik baxışını genişləndirməyə təşviq edir. Beləliklə, onun fəaliyyəti təkcə ədəbi çevrənin zənginləşdirilməsi ilə məhdudlaşmır, həm də oxucunun maariflənməsi və fərdi estetik düşüncəsinin inkişafına yönəlmiş əvəzolunmaz bir töhfəyə çevrilir.
Əsəd Cahangir elmə və oxucu kütləsinin maariflənməsinə görə təqaüd və ödüllərə layiq görülüb. 3 dəfə müddətli Prezident təqaüdünə (1999, 2007, 2023), AYB-nin Aydın Məmmədov (1999), Cəlaləddin Rumi (2006), Yaşar Qarayev (2012) və Rəsul Rza (2026) ödüllərinə, Mədəniyyət Nazirliyinin “Qızıl kəlmə” ödülü (2013) və “Nizami Gəncəvi” (2023) medalına, Məbuat Şurasının Ali Media medalına (2025) layiq görülüb.
Hörmətli Əsəd Cahangir! Sizə bundan sonrakı yaradıcılıq və elmi fəaliyyətinizdə yeni-yeni uğurlar, tükənməz ilham və möhkəm cansağlığı arzulayırıq. Qələminizin işığı daim söz dünyamızı aydınlatsın, düşüncələriniz ədəbiyyatsevərlərin ruhuna yeni nəfəs versin.
Arzu edirik ki, sözə və sənətə olan sonsuz sevginiz bundan sonra da yeni əsərlərdə, yeni fəlsəfi düşüncələrdə və yeni ədəbi axtarışlarda öz əksini tapsın. Sizin kimi söz cahangirinin varlığı milli ədəbiyyatımızın mənəvi dayağı, gənc qələm sahibləri üçün örnək məktəbidir.
Qoy yaradıcılıq yolunuz daim uğurlarla müşayiət olunsun, ruhunuzun işığı heç zaman sönməsin, qələminiz insan qəlbinə nur, düşüncəsinə dərinlik bəxş etməkdə davam etsin. 60 yaşınız mübarək olsun!
Ulu Tanrı Sizi qorusun!
Yazıya 12 dəfə baxılıb
