Rusiya-Ukrayna müharibəsi

Rusiya-Ukrayna savaşı artıq uzun müddətdir davam edir. Cəbhədə vəziyyət zaman-zaman dəyişsə də, müharibənin dəyişməyən tərəfi var: insanlar ölür, şəhərlər dağılır, ailələr parçalanır, milyonlarla insan öz evindən didərgin düşür.

Müharibəyə siyasi və hərbi məqsədlər prizmasından yanaşmaq mümkündür. Amma humanitar baxımdan mənzərə tamam başqadır. Bir insanın həyatı itiriləndə onun ailəsi üçün həmin müharibənin heç bir “qələbə” tərəfi yoxdur.

Ukraynada dağıdılmış şəhərlər, həyatını itirən insanlar, evlərini tərk edən ailələr və müharibənin psixoloji yükünü daşıyan uşaqlar bu savaşın ən ağır nəticələridir.

Rusiyada da müharibənin iqtisadi və sosial nəticələri hiss olunur. Uzunmüddətli müharibə həm dövlətin resurslarını tükədir, həm də cəmiyyət üçün ağır yük yaradır. Cəbhədə əldə olunan hər hansı taktiki üstünlük insan itkisini və dağıntını kompensasiya edə bilmir.

Mənim üçün əsas məsələ budur: bir xalqın digər xalq üzərində qələbəsi deyil, insanların yaşamaq hüququ qorunmalıdır.

Yaxın Şərqdə bitməyən qarşıdurmalar

Yaxın Şərqdə vəziyyət daha mürəkkəbdir. İran, İsrail və ABŞ arasında uzun illərdir davam edən qarşıdurma regionun siyasi və təhlükəsizlik mənzərəsinə ciddi təsir göstərir.

Suriya, İraq, Yəmən və digər ölkələrdə baş verən hadisələr isə göstərir ki, regional qarşıdurmaların ən böyük yükünü çox vaxt adi insanlar daşıyır.

İnsanlar evlərini itirir, uşaqlar təhsildən məhrum olur, ailələr parçalanır, səhiyyə və sosial infrastruktur dağılır. Müharibənin nəticələri yalnız döyüş meydanında qalmır. Onun təsiri nəsillərlə davam edir.

Xüsusilə müsəlman ölkələri arasında məzhəb qarşıdurmasının dərinləşməsi təhlükəlidir. Sünni-şiə qarşıdurmasını körükləyən istənilən proses ilk növbədə region xalqlarına zərər vurur.

Burada hər birimizin özünə verməli olduğu sual var:

Müsəlmanların bir-biri ilə savaşından kim bəhrələnəcək?

Yəmən və humanitar faciə

Yəməndəki hadisələr də uzun müddətdir davam edən regional qarşıdurmanın bir hissəsinə çevrilib. Husilər, İranın onlara verdiyi dəstək, Səudiyyə Ərəbistanı və digər regional qüvvələrin mövqeləri ətrafında ciddi geosiyasi mübarizə gedir.

Lakin bütün bu siyasi və hərbi hesablamaların arxasında bir insan faciəsi dayanır.

Yəmən xalqı uzun müddətdir müharibənin ağır nəticələrini yaşayır. Ölkədə ərzaq, səhiyyə və təhlükəsizlik problemləri milyonlarla insanın həyatına təsir göstərir.

Mən humanitar məsələlər üzrə məsuliyyət daşıyan bir siyasi fəaliyyətçi kimi hesab edirəm ki, hansı tərəfdən gəlməsindən asılı olmayaraq, mülki insanlara qarşı zorakılıq yolverilməzdir.

Bir uşağın öldürülməsi üçün onun hansı məzhəbə, hansı millətə və ya hansı siyasi tərəfə aid olduğunu soruşmaq olmaz.

Uşaq uşaqdır.

İnsan insandır.

Türkiyənin üzərinə düşən məsuliyyət

Türkiyə həm coğrafi mövqeyinə, həm tarixi roluna, həm də regiondakı siyasi çəkisinə görə Yaxın Şərqdə mühüm dövlətlərdən biridir.

Türkiyənin Rusiya, İran, ABŞ, İsrail və ərəb ölkələri ilə münasibətləri regiondakı proseslərə birbaşa təsir göstərir.

Türkiyənin hər hansı regional müharibəyə cəlb olunması isə yalnız Türkiyəyə deyil, bütövlükdə regiona təsir edə bilər.

Ona görə də Türkiyənin regiondakı proseslərdə əsas prioritetlərindən birinin sülh və sabitliyin qorunması olduğunu düşünürəm.

Türkiyə, Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və digər müsəlman ölkələri arasında əməkdaşlığın genişlənməsi regionda qarşılıqlı təhlükəsizlik və dialoq imkanlarının artırılması baxımından əhəmiyyətli ola bilər.

Ən böyük təhlükə insanın unudulmasıdır

Bu gün dünyada siyasi və hərbi oyunlardan çox danışılır. Dövlətlərin maraqları, geosiyasi planlar, enerji marşrutları, hərbi ittifaqlar və nüfuz dairələri müzakirə olunur.

Amma bütün bunların mərkəzində insan dayanmalıdır.

Dövlətlərin sərhədləri dəyişə bilər, siyasi hakimiyyətlər dəyişə bilər, ittifaqlar yarana və dağıla bilər. Amma müharibədə həyatını itirən insan geri qayıtmır.

Dağıdılmış bir ev yenidən tikilə bilər. Amma həmin evdə yaşayan və öldürülən insanı geri qaytarmaq mümkün deyil.

Ona görə də dünyada siyasi qərar qəbul edənlər hərbi gücün imkanlarından danışmazdan əvvəl onun humanitar nəticələrini düşünməlidirlər.

Sülh zəiflik deyil

Bəzən sülh haqqında danışmaq zəiflik kimi təqdim edilir. Əslində isə müharibənin qarşısını almaq, düşmənçilik edən tərəfləri danışıqlar masasına gətirmək və insanların həyatını qorumaq böyük siyasi məsuliyyət tələb edir.

Müharibəni başlatmaq asandır, onu dayandırmaq isə çox çətindir.

Bu gün Ukraynada da, Yəməndə də, Suriyada da, digər münaqişə bölgələrində də insanlara ən çox lazım olan şey yeni silahlar deyil, təhlükəsizlik və normal həyata qayıtmaq imkanlarıdır.

Mən bir daha vurğulamaq istəyirəm: müharibənin qalibi olmur.

Müharibə insan həyatını aparır, ailələri parçalayır, uşaqların gələcəyini dəyişir və xalqlar arasında illərlə davam edən düşmənçilik yaradır.

Dünyanın siyasi liderləri hansı qərarları qəbul edirlərsə etsinlər, insan həyatının dəyəri bütün siyasi və geosiyasi hesablamalardan üstün tutulmalıdır.

Müsəlman ölkələrinin bir-birinə qarşı qoyulması isə heç bir halda region xalqlarının xeyrinə deyil.

Allah bütün xalqları müharibələrdən, uşaqları və ailələri faciələrdən qorusun.

Nə qədər siyasi oyun qurulsa da, sonda qalib gəlməli olan insan, sülh və ədalət olmalıdır.

 

Yazıya 8 dəfə baxılıb

Şərhlər

Şərh